ଵୈଶାଖ୍ଯାମପି ଶକ୍ତ୍ଯା ଵା ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦଶ । ତ୍ରିରାତ୍ରମୁତ୍ଥିତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ସକୃଚ୍ଚ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ
ଯେଉଁଠି ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ, ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭେ କୁ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ, କମ୍ସେକମ୍ ଏକଥର ଦଶଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଗୌରାନ୍ଵା ଯଦି ଵା କୃଷ୍ଣାଂସ୍ତିଲାନ୍କ୍ଷୌଦ୍ରେଣ ସଂଯୁତାନ୍ । ଦତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵିପ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତେନୈଵ ସ୍ଵସ୍ତି ଵାଚଯେତ୍
କିମ୍ବା ଧଳା କିମ୍ବା କଳା, ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇଥିବା ତିଳ ବାରୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେଥିରେ ଶୁଭବାଣୀ କହିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରୀଯତାଂ ଧର୍ମରାଜୋ ମେ ପିତୄନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପ୍ପଯେତ୍ । ଯାଵଜ୍ଜୀଵକୃତଂ ପାପଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ନଶ୍ଯତି
ଧର୍ମରାଜ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ, ସେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତୁ; ଜୀବନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ କରାଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଅଯୁତାଯୁତଂ ଚ ତିଷ୍ଠେତ୍ସ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଯଥାସୁଖମ୍ । ମାମେଵ ତୁ ନ ପଶ୍ଯେତ୍ସ ପୂଜିତୋଽଖିଲ ଦୈଵତୈଃ
ସେ ଲୋକ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସ୍ବର୍ଗରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋତେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।
ପାକାନ୍ନୋଦକ କୁଂଭାଦି ପିତୃଦୈଵତ ତୁଷ୍ଟଯେ । ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୂର୍ଣାଯାଂ ଚ ଦିନତ୍ରଯମ୍
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ, ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି, କୁଁଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ, ତିନି ଦିନ ଧରି ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିତୋ ଵିପ୍ର ମହାପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ସୁଵର୍ଣତିଲପାତ୍ରୈସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଞ୍ଛକ୍ତିତୋଽନ୍ଵହମ୍
ଯିଏ ଏହି ଦିନଗୁଡିକରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ବଡ଼ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଦିନକୁ ଦିନ, ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ, ସୁନା କିମ୍ବା ତିଳର ପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ତର୍ପ୍ପଯେଦୁଦପାତ୍ରୈସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି । ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଚ ସୃଷ୍ଟାଃ କମଲଯୋନିନା
ପାଣିର ପାତ୍ର ଦାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଏହି ପଦ୍ଧତି କମଳାସନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।
ତିଲା ଦେଯାଶ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଶ୍ରେଯଃ ସଂତତି ହେତଵେ । ଇହାର୍ଥେ ଚ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତଦାକର୍ଣଯ ସୁଵ୍ରତ
ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ତିଳ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଲୋକର କାରଣରେ ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଶୁଣ, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ଫଲଂ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ପୂର୍ଣାଯାଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ମେଷସଂକ୍ରମମାରଭ୍ଯ ତିଥଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦୁତ୍ତମାଃ
ମାଧବ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଫଳ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ; ମେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତିରିଶିଟି ଉତ୍ତମ ତିଥି ଅଛି।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞାଧିକାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପୁରାଣେଷୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ଵିଶେଷତୋଽପି ତାସ୍ତିସ୍ରଃ ପଵିତ୍ରାଃ ପାପିଦୁର୍ଲଭାଃ
ପୁରାଣରେ ଏହି ତିଥିଗୁଡିକୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ବିଶେଷ କରି, ଏହି ତିନି ଦିନ ପବିତ୍ର ଓ ପାପୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ।
ତତୋପି ପୂର୍ଣିମା ପୁଣ୍ଯା ମାଧଵୀ ମାଧଵପ୍ରିଯା । ଏଷା ଵାରାହକଲ୍ପାଦି ତିଥିରାଦ୍ଯା ମହାଫଲା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ଓ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହି ତିଥି ବରାହ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରୁ ପ୍ରଥମ ଓ ମହାଫଳଦାୟି।
ପୁରା ନାରାଯଣେନାସ୍ଯାମାଦିଦୈତ୍ଯୌ ଵିମୋହିତୌ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷ ମଧୂ ଵିପ୍ର ପୃଥିଵୀ ଚ ସମୁଦ୍ଧୃତା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଏହି ତିଥିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାରାୟଣ ଦୁଇ ଆଦି ଦାନବ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ମଧୁଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିଲେ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମଯଂ ଵିଭୁଃ । କ୍ରମାଦେତତ୍ତ୍ରଯଂ ଚକ୍ରେ ଶୁକ୍ଲେଽସ୍ମିନ୍ମାସି ମାଧଵେ
ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ଏହି ତିନି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଏହି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ମାଧବ ମାସରେ କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଵିଶେଷାଦେଵ ପୂର୍ଣିମା । କଲ୍ପାଦିଃ ପାଵନା ଖ୍ଯାତା କର୍ମଣଃ କଲ୍ପସାକ୍ଷିଣୀ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ଓ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରୁ ପରିଚିତ; ଏହା କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯେନ ସ୍ନାନଂ ନ ଵୈଶାଖେ ପ୍ରାତର୍ନିଯମଶାଲିନା । କିଂ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମନା ଵିପ୍ର ନୂନମାତ୍ମାପକାରିଣା
ଯିଏ ବୈଶାଖରେ ପ୍ରଭାତେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରେନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ କଣ ଉପକାର କରିଲା? ନିଶ୍ଚୟ ତିନି ନିଜକୁ ହାନି କରେ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଅପିସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନେନ ନାରୀ ଵା ପୁରୁଷୋଽପି ଚ
ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ବିଶେଷ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେ ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ।
ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତଃ ସନିଯମଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ନାନଦାନାର୍ଚନଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିଯାପୁଣ୍ଯାଦିଵର୍ଜିତା
ପ୍ରଭାତେ ନିୟମ ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଯଦିଓ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନଥାଏ।
ଯସ୍ଯାତୀତା ଚ ଵୈଶାଖୀ ସ ନୂନଂ ନିରଯାଲଯଃ । ନ ଵେଦେନ ସମଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନ ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗଯା ସମମ୍
ଯିଏ ବୈଶାଖକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଦେଇଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକରେ ପଡ଼ିବ; ବେଦ ସମାନ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ।
ନ ଦାନଂ ଜଲଗୋତୁଲ୍ଯଂ ନ ଵୈଶାଖୀ ସମା ତିଥିଃ । ଜଲଧେନୁଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁତତ୍ପରଃ
ପାଣି ଦାନ ସମାନ କୌଣସି ଦାନ ନାହିଁ, ଏବଂ ବୈଶାଖ ମାସର ତିଥି ସମାନ କୌଣସି ତିଥି ନାହିଁ। ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯିଏ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଜଳଧେନୁ ଦାନ କରେ,
ତ୍ରଯାଣାମପି ଦେଵାନାଂ ଚତୁର୍ଥୋଽଯଂ ଵିଶେଷତଃ । ମାତୃହା ପିତୃହା ଚୈଵ ଭ୍ରୂଣହା ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ
ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଅପରାଧ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ—ମାତା ହତ୍ୟା, ପିତା ହତ୍ୟା, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ହତ୍ୟା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନକୁ ଅପବିତ୍ର କରିବା।
ଜଲଧେନୁଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ଦଶପୂର୍ଵାନ୍ପରାନ୍ଵଂଶ୍ଯାନ୍ନରକାତ୍ତାରଯଂତିତେ
ଯେଉଁମାନେ ଜଳଧେନୁକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏହା ସହିତ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ପରବଂଶର ଦଶଜଣ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି।
ଜଲଧେନୁଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଵିଧିନାତ୍ର ଯେ । ଶର୍କରା ଫଲ ତାଂବୂଲମୁପାନତ୍କରପତ୍ରିକାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଜଳଧେନୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିନି, ଫଳ, ପାନ, ଚପ୍ପଲ ଓ ହସ୍ତପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯେଭ୍ଯୋ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ଚାତ୍ର କୀର୍ତିତାଃ । ମଣିକୋଦକକୁଂଭାଂଶ୍ଚ ପକ୍ଵାନ୍ନଂ ହୈମଦକ୍ଷିଣାମ୍
ସେମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଜଳପାତ୍ର, ପାକା ଭୋଜନ ଓ ସୁନାର ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ଯିଏ ବୈଶାଖ ମାସରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ କଥା ମଧ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ପ୍ରେତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାଵନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଧନଶର୍ମାସୀନ୍ମଧ୍ଯଦେଶେ ପୁରାନଘ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସଂଳାପ ହେଲା; ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଧନଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବେ ବସୁଥିଲେ, ହେ ପାପହୀନ।
କୁଶାଦ୍ଯର୍ଥଂ ଵନଂ ଯାତୋ ଦଦର୍ଶେଦମଥାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଭୀତୋଽପଶ୍ଯଦସୌ ପ୍ରେତାନ୍ଦୁଷ୍ଟାଂସ୍ତ୍ରୀନତି ଦାରୁଣାନ୍
କୁଶା ଆଦି ଆଣିବା ପାଇଁ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତାଁଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ତିନିଜଣ ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚକୁ ଦେଖିଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵକେଶାନ୍ସରକ୍ତାକ୍ଷାନ୍କୃଷ୍ଣଦଂତାନ୍କୃଶୋଦରାନ୍ । କୁର୍ଵତୋ ଵିଵିଧା ରାଵାନ୍ଧାଵତୋପି ଯତସ୍ତତଃ
ସେମାନଙ୍କର କେଶ ଦାଡ଼ି ଉଠିଥିଲା, ଆଖି ରକ୍ତିମ, ଦାନ୍ତ କଳା, ପେଟ ଚିପିଆ, ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ଏଉଁଠୁ ସେଉଁଠୁ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ରୁତୋ ଜଵାତ୍ । କ୍ରଂଦମାନାସ୍ତତସ୍ତେପି ତମେଵାନୁ ଯଯୁସ୍ତଦା
ସେମାନେକୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟରେ ଦ୍ରୁତ ଭାଗିଗଲେ; ସେଇ ପିଶାଚମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ସଧର୍ଷ୍ଯମାଣସ୍ତୈଃ ପ୍ରେତୈରୁଵାଚ ମଧୁରଂ ଵଚଃ । ଧନଶର୍ମୋଵାଚ- କେ ଯୂଯଂ ଵଃ କୁତୋଽଵସ୍ଥା ଜାତେତି ନିରଯୋଚିତା
ସେଇ ପିଶାଚମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଧରିଲେ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଠା କଥା କହିଲେ; ଧନଶର୍ମା କହିଲେ—ତୁମେ କିଏ, କେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛ, ଏବଂ କାହିଁକି ଏମିତି ନରକଯୋଗ୍ୟ ହେଇଛ?
ଭଯାର୍ତ୍ତମନୁକଂପ୍ଯଂ ମାଂ ଦୁଃଖିତଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହଥ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ବହୁଭୃତ୍ଯଂ ଚ ନିଃସ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଂ ଵନାଗତମ୍
ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟାଳୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ମୁଁ ବହୁ ଦାସ ଥିବା ଏକ ବୈଷ୍ଣବ, ନିର୍ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି।