ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ମଧୁହଂତାରଂ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ପୁନର୍ଭଵଃ । ଅଲାଭେ ପୁଷ୍ପପତ୍ରାଣାମନ୍ନାଦ୍ଯେନାପି ପୂଜଯେତ୍
ସେ ଯଦି ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ମଧୁହନ୍ତାକୁ ପୂଜିଥାଏ, ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଶାଲିତଂଡୁଲ ଗୋଧୂମୈର୍ଯଵୈର୍ଵାପି ହରିଂ ସଦା । ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ମାଧଵେ ମାଧଵପ୍ରିଯେ
ଚାଉଳ, ଗହୁଁ କିମ୍ବା ଯବ ଦ୍ୱାରା ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି,
ପିତୃଦେଵମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତର୍ପ୍ପଯେତ୍ସଚରାଚରମ୍ । ଯୋଽଶ୍ଵତ୍ଥମୂଲଂ ଵୈ ସିଂଚେତ୍ତୋଯେନ ବହୁନା ସଦା
ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେ, ସହିତ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସଦା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ମୂଳକୁ ବହୁ ପାଣି ଦେଇ ସିଞ୍ଚେ,
କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ତଂ ତୁ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ତତଃ । ଯୋଽଶ୍ଵତ୍ଥମର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵମୁଦକେନ ସମଂତତଃ । କୁଲାନାମଯୁତଂ ତେନ ତାରିତଂ ସ୍ଯାନ୍ନସଂଶଯଃ
ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଗଛରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଦ୍ୟମାନ। ଯିଏ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପାଣି ଦେଇ ପୂଜିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଶ ହଜାର ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କାଲକର୍ଣୀ ଚ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନୋ ଦୁର୍ଵିଚିଂତିତମ୍ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥ ତର୍ପ୍ପଣାତ୍ତାତ ସର୍ଵଦୁଃଖଂ ଵିଲୀଯତେ
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ, କାଳକର୍ଣ୍ଣୀ, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା— ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ତର୍ପଣ କଲେ ଦୂର ହୁଏ।
ତର୍ପିତାଃ ପିତରସ୍ତେନ ତେନ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମର୍ଚିତଃ । ଯୋଽଶ୍ଵତ୍ଥମର୍ଚଯେଦ୍ଵୀରୋ ଗ୍ରହାସ୍ତେନୈଵ ପୂଜିତାଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା ହୁଏ। ଯିଏ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ପୂଜେ, ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵପୁଷ୍ପାଣି ତଥା ଶମୀଂ ଚ ହୁତାଶନଂ ଚଂଦନମର୍କବିଂବମ୍ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥଵୃକ୍ଷଂ ଚ ସମାଲଭେତ ତତଶ୍ଚ କୁର୍ଯାନ୍ନିଜ ଜାତିଧର୍ମାନ୍
ଧଳା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଫୁଲ, ଶମୀ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅର୍କ ଫୁଲ ଦେଇ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ନିଜ ଜାତିର କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
କଂଡୂଯନଂ ଚ ଗୋଗ୍ରାସଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ପିପ୍ପଲତର୍ପ୍ପଣମ୍ । କୃତ୍ଵା ଗୋଵିଂଦପୂଜାଂ ଚ ନ ସ ଦୁର୍ଗତିମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଗଛ ପରିଷ୍କାର କରିବା, ଗାଈଙ୍କୁ ଘାସ ଦେବା, ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପିପଳ ଗଛକୁ ପାଣି ଦେବା; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଦୁର୍ଗତି ଆସେନାହିଁ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଚ ଦିନତ୍ରଯମ୍ । ସର୍ଵାଶକ୍ତୋପି ଵିଧିନା ନାରୀ ଵା ପୁରୁଷୋପି ଵା
ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ବୈଶାଖରେ ତିନି ଦିନ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଯେତେ ଥାଏ, ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଯେହେଉଁଠି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵୋକ୍ତନିଯମୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଶକ୍ତିତଃ । ଵିମୁକ୍ତଃ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵର୍ଗମକ୍ଷଯମଶ୍ନୁତେ
ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଵୈଶାଖ୍ଯାମପି ଶକ୍ତ୍ଯା ଵା ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦଶ । ତ୍ରିରାତ୍ରମୁତ୍ଥିତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ସକୃଚ୍ଚ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ
ଯେଉଁଠି ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ, ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭେ କୁ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ, କମ୍ସେକମ୍ ଏକଥର ଦଶଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଗୌରାନ୍ଵା ଯଦି ଵା କୃଷ୍ଣାଂସ୍ତିଲାନ୍କ୍ଷୌଦ୍ରେଣ ସଂଯୁତାନ୍ । ଦତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵିପ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତେନୈଵ ସ୍ଵସ୍ତି ଵାଚଯେତ୍
କିମ୍ବା ଧଳା କିମ୍ବା କଳା, ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇଥିବା ତିଳ ବାରୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେଥିରେ ଶୁଭବାଣୀ କହିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରୀଯତାଂ ଧର୍ମରାଜୋ ମେ ପିତୄନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପ୍ପଯେତ୍ । ଯାଵଜ୍ଜୀଵକୃତଂ ପାପଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ନଶ୍ଯତି
ଧର୍ମରାଜ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ, ସେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତୁ; ଜୀବନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ କରାଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଅଯୁତାଯୁତଂ ଚ ତିଷ୍ଠେତ୍ସ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଯଥାସୁଖମ୍ । ମାମେଵ ତୁ ନ ପଶ୍ଯେତ୍ସ ପୂଜିତୋଽଖିଲ ଦୈଵତୈଃ
ସେ ଲୋକ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସ୍ବର୍ଗରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋତେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।
ପାକାନ୍ନୋଦକ କୁଂଭାଦି ପିତୃଦୈଵତ ତୁଷ୍ଟଯେ । ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୂର୍ଣାଯାଂ ଚ ଦିନତ୍ରଯମ୍
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ, ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି, କୁଁଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ, ତିନି ଦିନ ଧରି ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିତୋ ଵିପ୍ର ମହାପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ସୁଵର୍ଣତିଲପାତ୍ରୈସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଞ୍ଛକ୍ତିତୋଽନ୍ଵହମ୍
ଯିଏ ଏହି ଦିନଗୁଡିକରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ବଡ଼ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଦିନକୁ ଦିନ, ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ, ସୁନା କିମ୍ବା ତିଳର ପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ତର୍ପ୍ପଯେଦୁଦପାତ୍ରୈସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି । ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଚ ସୃଷ୍ଟାଃ କମଲଯୋନିନା
ପାଣିର ପାତ୍ର ଦାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଏହି ପଦ୍ଧତି କମଳାସନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।
ତିଲା ଦେଯାଶ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଶ୍ରେଯଃ ସଂତତି ହେତଵେ । ଇହାର୍ଥେ ଚ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତଦାକର୍ଣଯ ସୁଵ୍ରତ
ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ତିଳ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଲୋକର କାରଣରେ ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଶୁଣ, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ଫଲଂ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ପୂର୍ଣାଯାଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ମେଷସଂକ୍ରମମାରଭ୍ଯ ତିଥଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦୁତ୍ତମାଃ
ମାଧବ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଫଳ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ; ମେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତିରିଶିଟି ଉତ୍ତମ ତିଥି ଅଛି।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞାଧିକାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପୁରାଣେଷୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ଵିଶେଷତୋଽପି ତାସ୍ତିସ୍ରଃ ପଵିତ୍ରାଃ ପାପିଦୁର୍ଲଭାଃ
ପୁରାଣରେ ଏହି ତିଥିଗୁଡିକୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ବିଶେଷ କରି, ଏହି ତିନି ଦିନ ପବିତ୍ର ଓ ପାପୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ।
ତତୋପି ପୂର୍ଣିମା ପୁଣ୍ଯା ମାଧଵୀ ମାଧଵପ୍ରିଯା । ଏଷା ଵାରାହକଲ୍ପାଦି ତିଥିରାଦ୍ଯା ମହାଫଲା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ଓ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହି ତିଥି ବରାହ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରୁ ପ୍ରଥମ ଓ ମହାଫଳଦାୟି।
ପୁରା ନାରାଯଣେନାସ୍ଯାମାଦିଦୈତ୍ଯୌ ଵିମୋହିତୌ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷ ମଧୂ ଵିପ୍ର ପୃଥିଵୀ ଚ ସମୁଦ୍ଧୃତା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଏହି ତିଥିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାରାୟଣ ଦୁଇ ଆଦି ଦାନବ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ମଧୁଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିଲେ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମଯଂ ଵିଭୁଃ । କ୍ରମାଦେତତ୍ତ୍ରଯଂ ଚକ୍ରେ ଶୁକ୍ଲେଽସ୍ମିନ୍ମାସି ମାଧଵେ
ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ଏହି ତିନି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଏହି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ମାଧବ ମାସରେ କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଵିଶେଷାଦେଵ ପୂର୍ଣିମା । କଲ୍ପାଦିଃ ପାଵନା ଖ୍ଯାତା କର୍ମଣଃ କଲ୍ପସାକ୍ଷିଣୀ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ଓ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରୁ ପରିଚିତ; ଏହା କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯେନ ସ୍ନାନଂ ନ ଵୈଶାଖେ ପ୍ରାତର୍ନିଯମଶାଲିନା । କିଂ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମନା ଵିପ୍ର ନୂନମାତ୍ମାପକାରିଣା
ଯିଏ ବୈଶାଖରେ ପ୍ରଭାତେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରେନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ କଣ ଉପକାର କରିଲା? ନିଶ୍ଚୟ ତିନି ନିଜକୁ ହାନି କରେ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଅପିସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନେନ ନାରୀ ଵା ପୁରୁଷୋଽପି ଚ
ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ବିଶେଷ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେ ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ।
ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତଃ ସନିଯମଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ନାନଦାନାର୍ଚନଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିଯାପୁଣ୍ଯାଦିଵର୍ଜିତା
ପ୍ରଭାତେ ନିୟମ ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଯଦିଓ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନଥାଏ।
ଯସ୍ଯାତୀତା ଚ ଵୈଶାଖୀ ସ ନୂନଂ ନିରଯାଲଯଃ । ନ ଵେଦେନ ସମଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନ ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗଯା ସମମ୍
ଯିଏ ବୈଶାଖକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଦେଇଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକରେ ପଡ଼ିବ; ବେଦ ସମାନ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ।
ନ ଦାନଂ ଜଲଗୋତୁଲ୍ଯଂ ନ ଵୈଶାଖୀ ସମା ତିଥିଃ । ଜଲଧେନୁଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁତତ୍ପରଃ
ପାଣି ଦାନ ସମାନ କୌଣସି ଦାନ ନାହିଁ, ଏବଂ ବୈଶାଖ ମାସର ତିଥି ସମାନ କୌଣସି ତିଥି ନାହିଁ। ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯିଏ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଜଳଧେନୁ ଦାନ କରେ,
ତ୍ରଯାଣାମପି ଦେଵାନାଂ ଚତୁର୍ଥୋଽଯଂ ଵିଶେଷତଃ । ମାତୃହା ପିତୃହା ଚୈଵ ଭ୍ରୂଣହା ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ
ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଅପରାଧ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ—ମାତା ହତ୍ୟା, ପିତା ହତ୍ୟା, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ହତ୍ୟା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନକୁ ଅପବିତ୍ର କରିବା।