ସୂତ ଉଵାଚ- ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଭୂସୁରଃ । ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମାସସ୍ଯ ମାଧଵସ୍ଯ ଵିଧିଂ ଶୁଭମ୍
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନିଥରେ ମାଧବ ମାସର ଶୁଭ ବିଧି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଧର୍ମରାଜ ମହାଭାଗ ସମ୍ଯଗ୍ଗୁହ୍ଯଂ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ମାଧଵସ୍ନାନଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନରାଣାଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ପରମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ଧର୍ମରାଜ, ମହାଭାଗ, ଆପଣ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଖୋଲିଦେଲେ; ମାଧବ ସ୍ନାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ମାଧଵଂ ମାଧଵେ ମାସି ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରାତଃ ସମାହିତଃ । କଥଂ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ କୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତଦ୍ଵିଧିଂ ଵଦ
ମାଧବ ମାସରେ ସକାଳେ ନିଷ୍ଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାଧବଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବା ଉଚିତ? କେଉଁ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? ଏହାର ଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି କହ।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ- ସର୍ଵେଷାଂ ପତ୍ରଜାତୀନାଂ ତୁଲସୀ କେଶଵପ୍ରିଯା । ପୁଷ୍କରାଦୀନି ତୀର୍ଥାନି ଗଂଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତସ୍ତଥା
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ— ସମସ୍ତ ପତ୍ରମଧ୍ୟରେ ତୁଳସୀ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି।
ଵାସୁଦେଵାଦଯୋ ଦେଵା ଵସଂତି ତୁଲସୀଦଲେ । ସର୍ଵଦା ସର୍ଵକାଲେଷୁ ତୁଲସୀ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭା
ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସଦା ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ବାସ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ସମୟରେ ତୁଳସୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ମାଲତୀ ପୁଷ୍ପଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସରସୀରୁହମ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁଲସୀପତ୍ରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମାଧଵମର୍ଚଯେତ୍
ମାଲତୀ ଫୁଲ ଓ ପଦ୍ମ ଛାଡ଼ି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ନେଇ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଵକ୍ତୁମଲଂ ଶେଷୋଽପି ନୋ ଭଵେତ୍ । ଅସ୍ନାତ୍ଵା ତୁଲସୀଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଦେଵାର୍ଥଂ ପିତୃକର୍ମଣି
ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ସ୍ନାନ କରିନଥିବାବେଳେ ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁଳସୀ ଚିନ୍ହେ,
ତତ୍ସର୍ଵଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଯାତି ପଂଚଗଵ୍ଯେନ ଶୁଧ୍ଯତି । ଦାରିଦ୍ର୍ଯଦୁଃଖଭୋଗାଦି ପାପାନି ସୁବହୂନ୍ଯପି
ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ; ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ତୁଳସୀ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଦୁଃଖ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରେ।
ତୁଲସୀ ହରତେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରୋଗାନିଵ ହରୀତକୀ । ତୁଲସୀ କୃଷ୍ଣଗୌରାଖ୍ଯା ତଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମଧୁଦ୍ଵିଷମ୍
ତୁଳସୀ ହରୀତକୀ ପରି ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ରୋଗ ଦୂର କରେ। ତୁଳସୀକୁ କୃଷ୍ଣା ଓ ଗୌରା ବି କୁହାଯାଏ। ଏହି ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ମଧୁର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵିଶେଷେଣ ହରେର୍ଭକ୍ତୋ ନରୋ ନାରାଯଣୋ ଭଵେତ୍ । ମାଧଵଂ ସକଲଂ ମାସଂ ତୁଲସ୍ଯା ଯୋଽର୍ଚଯେଦ୍ଯତଃ
ବିଶେଷ କରି, ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ ମଣିଷ ନାରାୟଣ ସମାନ ହୁଏ। ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାସ ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିଥାଏ,
ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ମଧୁହଂତାରଂ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ପୁନର୍ଭଵଃ । ଅଲାଭେ ପୁଷ୍ପପତ୍ରାଣାମନ୍ନାଦ୍ଯେନାପି ପୂଜଯେତ୍
ସେ ଯଦି ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ମଧୁହନ୍ତାକୁ ପୂଜିଥାଏ, ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଶାଲିତଂଡୁଲ ଗୋଧୂମୈର୍ଯଵୈର୍ଵାପି ହରିଂ ସଦା । ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ମାଧଵେ ମାଧଵପ୍ରିଯେ
ଚାଉଳ, ଗହୁଁ କିମ୍ବା ଯବ ଦ୍ୱାରା ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି,
ପିତୃଦେଵମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତର୍ପ୍ପଯେତ୍ସଚରାଚରମ୍ । ଯୋଽଶ୍ଵତ୍ଥମୂଲଂ ଵୈ ସିଂଚେତ୍ତୋଯେନ ବହୁନା ସଦା
ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେ, ସହିତ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସଦା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ମୂଳକୁ ବହୁ ପାଣି ଦେଇ ସିଞ୍ଚେ,
କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ତଂ ତୁ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ତତଃ । ଯୋଽଶ୍ଵତ୍ଥମର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵମୁଦକେନ ସମଂତତଃ । କୁଲାନାମଯୁତଂ ତେନ ତାରିତଂ ସ୍ଯାନ୍ନସଂଶଯଃ
ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଗଛରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଦ୍ୟମାନ। ଯିଏ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପାଣି ଦେଇ ପୂଜିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଶ ହଜାର ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କାଲକର୍ଣୀ ଚ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନୋ ଦୁର୍ଵିଚିଂତିତମ୍ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥ ତର୍ପ୍ପଣାତ୍ତାତ ସର୍ଵଦୁଃଖଂ ଵିଲୀଯତେ
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ, କାଳକର୍ଣ୍ଣୀ, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା— ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ତର୍ପଣ କଲେ ଦୂର ହୁଏ।
ତର୍ପିତାଃ ପିତରସ୍ତେନ ତେନ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମର୍ଚିତଃ । ଯୋଽଶ୍ଵତ୍ଥମର୍ଚଯେଦ୍ଵୀରୋ ଗ୍ରହାସ୍ତେନୈଵ ପୂଜିତାଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା ହୁଏ। ଯିଏ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ପୂଜେ, ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵପୁଷ୍ପାଣି ତଥା ଶମୀଂ ଚ ହୁତାଶନଂ ଚଂଦନମର୍କବିଂବମ୍ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥଵୃକ୍ଷଂ ଚ ସମାଲଭେତ ତତଶ୍ଚ କୁର୍ଯାନ୍ନିଜ ଜାତିଧର୍ମାନ୍
ଧଳା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଫୁଲ, ଶମୀ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅର୍କ ଫୁଲ ଦେଇ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ନିଜ ଜାତିର କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
କଂଡୂଯନଂ ଚ ଗୋଗ୍ରାସଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ପିପ୍ପଲତର୍ପ୍ପଣମ୍ । କୃତ୍ଵା ଗୋଵିଂଦପୂଜାଂ ଚ ନ ସ ଦୁର୍ଗତିମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଗଛ ପରିଷ୍କାର କରିବା, ଗାଈଙ୍କୁ ଘାସ ଦେବା, ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପିପଳ ଗଛକୁ ପାଣି ଦେବା; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଦୁର୍ଗତି ଆସେନାହିଁ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଚ ଦିନତ୍ରଯମ୍ । ସର୍ଵାଶକ୍ତୋପି ଵିଧିନା ନାରୀ ଵା ପୁରୁଷୋପି ଵା
ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ବୈଶାଖରେ ତିନି ଦିନ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଯେତେ ଥାଏ, ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଯେହେଉଁଠି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵୋକ୍ତନିଯମୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଶକ୍ତିତଃ । ଵିମୁକ୍ତଃ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵର୍ଗମକ୍ଷଯମଶ୍ନୁତେ
ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଵୈଶାଖ୍ଯାମପି ଶକ୍ତ୍ଯା ଵା ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦଶ । ତ୍ରିରାତ୍ରମୁତ୍ଥିତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ସକୃଚ୍ଚ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ
ଯେଉଁଠି ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ, ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭେ କୁ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ, କମ୍ସେକମ୍ ଏକଥର ଦଶଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଗୌରାନ୍ଵା ଯଦି ଵା କୃଷ୍ଣାଂସ୍ତିଲାନ୍କ୍ଷୌଦ୍ରେଣ ସଂଯୁତାନ୍ । ଦତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵିପ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତେନୈଵ ସ୍ଵସ୍ତି ଵାଚଯେତ୍
କିମ୍ବା ଧଳା କିମ୍ବା କଳା, ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇଥିବା ତିଳ ବାରୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେଥିରେ ଶୁଭବାଣୀ କହିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରୀଯତାଂ ଧର୍ମରାଜୋ ମେ ପିତୄନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପ୍ପଯେତ୍ । ଯାଵଜ୍ଜୀଵକୃତଂ ପାପଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ନଶ୍ଯତି
ଧର୍ମରାଜ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ, ସେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତୁ; ଜୀବନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ କରାଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଅଯୁତାଯୁତଂ ଚ ତିଷ୍ଠେତ୍ସ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଯଥାସୁଖମ୍ । ମାମେଵ ତୁ ନ ପଶ୍ଯେତ୍ସ ପୂଜିତୋଽଖିଲ ଦୈଵତୈଃ
ସେ ଲୋକ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସ୍ବର୍ଗରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋତେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।
ପାକାନ୍ନୋଦକ କୁଂଭାଦି ପିତୃଦୈଵତ ତୁଷ୍ଟଯେ । ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୂର୍ଣାଯାଂ ଚ ଦିନତ୍ରଯମ୍
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ, ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି, କୁଁଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ, ତିନି ଦିନ ଧରି ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିତୋ ଵିପ୍ର ମହାପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ସୁଵର୍ଣତିଲପାତ୍ରୈସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଞ୍ଛକ୍ତିତୋଽନ୍ଵହମ୍
ଯିଏ ଏହି ଦିନଗୁଡିକରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ବଡ଼ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଦିନକୁ ଦିନ, ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ, ସୁନା କିମ୍ବା ତିଳର ପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ତର୍ପ୍ପଯେଦୁଦପାତ୍ରୈସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି । ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଚ ସୃଷ୍ଟାଃ କମଲଯୋନିନା
ପାଣିର ପାତ୍ର ଦାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଏହି ପଦ୍ଧତି କମଳାସନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।
ତିଲା ଦେଯାଶ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଶ୍ରେଯଃ ସଂତତି ହେତଵେ । ଇହାର୍ଥେ ଚ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତଦାକର୍ଣଯ ସୁଵ୍ରତ
ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ତିଳ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଲୋକର କାରଣରେ ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଶୁଣ, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ଫଲଂ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ପୂର୍ଣାଯାଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ମେଷସଂକ୍ରମମାରଭ୍ଯ ତିଥଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦୁତ୍ତମାଃ
ମାଧବ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଫଳ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ; ମେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତିରିଶିଟି ଉତ୍ତମ ତିଥି ଅଛି।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞାଧିକାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପୁରାଣେଷୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ଵିଶେଷତୋଽପି ତାସ୍ତିସ୍ରଃ ପଵିତ୍ରାଃ ପାପିଦୁର୍ଲଭାଃ
ପୁରାଣରେ ଏହି ତିଥିଗୁଡିକୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ବିଶେଷ କରି, ଏହି ତିନି ଦିନ ପବିତ୍ର ଓ ପାପୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ।