ଦ୍ଵାଦଶୈତା ମହାନଦ୍ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ତେନାଵଗାହିତାଃ । ଵୈଶାଖେ ଵିଧିନା ସ୍ନାନଂ ନଦ୍ଯାଂ ଯଃ ପ୍ରାତରାଚରେତ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମହାନଦୀକୁ ସଦା ସ୍ନାନ କରି, ଯିଏ ବିଧିମତ ଭାବେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରେ—
ସର୍ଵାଃ ସମୁଦ୍ରଗାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯା ନଗୋତ୍ତମାଃ । ସର୍ଵେ ଚାଯତନାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯା ଵନାଶ୍ରଯାଃ
ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ପବିତ୍ର।
ତେନାଵଗାହିତା ଦୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଣତା ବହୁସେଵିତାଃ । ସ୍ନାନମର୍ଦ୍ଧୋଦିତେ ସୂର୍ଯେ ଵୈଶାଖେ ନିଯତଶ୍ଚରେତ୍
ଏହି ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି, ବହୁ ପ୍ରକାର ସେବା କରି, ବୈଶାଖ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ମହୀଦେଵ କଶ୍ଚିଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ । ଯଦି ଵକ୍ତ୍ରସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଭଵଂତି ହି
ହେ ପୃଥିବୀର ଦେବ, ଏପରି ଲୋକଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କେହି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯଦି ହଜାର ହଜାର ମୁଁହ ମଧ୍ୟ ଥାଏ।
ଆଯୁଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଯଦି ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ତଦା ମାଧଵମାସସ୍ଯ ଫଲଂ କଥଯିତୁଂ ଭଵେତ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଯଦି ଅତି ଅଳ୍ପ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ମାଧବ ମାସର ଫଳ କଥା କହିହେବା ସମ୍ଭବ ହେଉଥାନ୍ତା।
ମହାନିରଯକର୍ଷାଗ୍ନି ମାଧଵୋ ମାଧଵୋ ଯଥା । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପମଗମ୍ଯାଗମନାଦିକମ୍
ଯେପରି ମହାନରକର ଅଗ୍ନି ଟାଣିନେଇଯାଏ, ସେପରି ମାଧବ ମାସ ସମସ୍ତ ପାପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପରାଧ, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ପାପ ନଶ୍ୱ କରେ।
କାମାକାମକୃତଂ ପାପମେତି ପାତକମେଵ ଚ । ଉପପାପରହସ୍ଯଂ ଚ ସଂକରୀକରଣଂ ପରମ୍
ଚାହିଦା ସହିତ କିମ୍ବା ଚାହିଦା ବିନା କରାଯାଇଥିବା ପାପ, ମହାପାପ, ଗୁପ୍ତ ଉପପାପ ଓ ସମସ୍ତ ପାପର ମିଶ୍ରଣ—
ଜାତିଭ୍ରଂଶକରଂ ଘୋରମପାତ୍ରୀକରଣଂ ତଥା । ମଲାଵହଂ ପ୍ରକୀର୍ଣଂ ଚ ଵାଙ୍ମନଃ କାଯ ସଂଭଵମ୍
ଯାହା ଜାତି ଭ୍ରଷ୍ଟ କରେ, ଭୟଙ୍କର, ଅଯୋଗ୍ୟ କରେ, ମଳ ଆଣେ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଛିଟିଯାଏ, ଓ କଥା, ମନ, ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—
ମାଧଵୋ ନିର୍ଦହେନ୍ମାସୋ ଵିଧିନା ସମୁପାସିତଃ । କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପକୋଟି ଶତାନି ଚ
ଏହି ସମସ୍ତ ପାପକୁ ମାଧବ ମାସ ବିଧିମତ ଉପାସନା କଲେ ଦଗ୍ଧ କରିଦିଏ; କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—
ଵସେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୁରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ମାଧଵେ ଯୋଽର୍ଚଯେଦ୍ଧରିମ୍
ଯିଏ ମାଧବ ମାସରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁରୀରେ ବାସ କରେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଭୂସୁରଃ । ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମାସସ୍ଯ ମାଧଵସ୍ଯ ଵିଧିଂ ଶୁଭମ୍
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନିଥରେ ମାଧବ ମାସର ଶୁଭ ବିଧି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଧର୍ମରାଜ ମହାଭାଗ ସମ୍ଯଗ୍ଗୁହ୍ଯଂ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ମାଧଵସ୍ନାନଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନରାଣାଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ପରମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ଧର୍ମରାଜ, ମହାଭାଗ, ଆପଣ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଖୋଲିଦେଲେ; ମାଧବ ସ୍ନାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ମାଧଵଂ ମାଧଵେ ମାସି ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରାତଃ ସମାହିତଃ । କଥଂ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ କୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତଦ୍ଵିଧିଂ ଵଦ
ମାଧବ ମାସରେ ସକାଳେ ନିଷ୍ଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାଧବଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବା ଉଚିତ? କେଉଁ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? ଏହାର ଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି କହ।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ- ସର୍ଵେଷାଂ ପତ୍ରଜାତୀନାଂ ତୁଲସୀ କେଶଵପ୍ରିଯା । ପୁଷ୍କରାଦୀନି ତୀର୍ଥାନି ଗଂଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତସ୍ତଥା
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ— ସମସ୍ତ ପତ୍ରମଧ୍ୟରେ ତୁଳସୀ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି।
ଵାସୁଦେଵାଦଯୋ ଦେଵା ଵସଂତି ତୁଲସୀଦଲେ । ସର୍ଵଦା ସର୍ଵକାଲେଷୁ ତୁଲସୀ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭା
ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସଦା ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ବାସ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ସମୟରେ ତୁଳସୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ମାଲତୀ ପୁଷ୍ପଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସରସୀରୁହମ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁଲସୀପତ୍ରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମାଧଵମର୍ଚଯେତ୍
ମାଲତୀ ଫୁଲ ଓ ପଦ୍ମ ଛାଡ଼ି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ନେଇ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଵକ୍ତୁମଲଂ ଶେଷୋଽପି ନୋ ଭଵେତ୍ । ଅସ୍ନାତ୍ଵା ତୁଲସୀଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଦେଵାର୍ଥଂ ପିତୃକର୍ମଣି
ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ସ୍ନାନ କରିନଥିବାବେଳେ ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁଳସୀ ଚିନ୍ହେ,
ତତ୍ସର୍ଵଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଯାତି ପଂଚଗଵ୍ଯେନ ଶୁଧ୍ଯତି । ଦାରିଦ୍ର୍ଯଦୁଃଖଭୋଗାଦି ପାପାନି ସୁବହୂନ୍ଯପି
ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ; ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ତୁଳସୀ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଦୁଃଖ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରେ।
ତୁଲସୀ ହରତେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରୋଗାନିଵ ହରୀତକୀ । ତୁଲସୀ କୃଷ୍ଣଗୌରାଖ୍ଯା ତଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମଧୁଦ୍ଵିଷମ୍
ତୁଳସୀ ହରୀତକୀ ପରି ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ରୋଗ ଦୂର କରେ। ତୁଳସୀକୁ କୃଷ୍ଣା ଓ ଗୌରା ବି କୁହାଯାଏ। ଏହି ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ମଧୁର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵିଶେଷେଣ ହରେର୍ଭକ୍ତୋ ନରୋ ନାରାଯଣୋ ଭଵେତ୍ । ମାଧଵଂ ସକଲଂ ମାସଂ ତୁଲସ୍ଯା ଯୋଽର୍ଚଯେଦ୍ଯତଃ
ବିଶେଷ କରି, ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ ମଣିଷ ନାରାୟଣ ସମାନ ହୁଏ। ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାସ ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିଥାଏ,
ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ମଧୁହଂତାରଂ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ପୁନର୍ଭଵଃ । ଅଲାଭେ ପୁଷ୍ପପତ୍ରାଣାମନ୍ନାଦ୍ଯେନାପି ପୂଜଯେତ୍
ସେ ଯଦି ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ମଧୁହନ୍ତାକୁ ପୂଜିଥାଏ, ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଶାଲିତଂଡୁଲ ଗୋଧୂମୈର୍ଯଵୈର୍ଵାପି ହରିଂ ସଦା । ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ମାଧଵେ ମାଧଵପ୍ରିଯେ
ଚାଉଳ, ଗହୁଁ କିମ୍ବା ଯବ ଦ୍ୱାରା ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି,
ପିତୃଦେଵମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତର୍ପ୍ପଯେତ୍ସଚରାଚରମ୍ । ଯୋଽଶ୍ଵତ୍ଥମୂଲଂ ଵୈ ସିଂଚେତ୍ତୋଯେନ ବହୁନା ସଦା
ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେ, ସହିତ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସଦା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ମୂଳକୁ ବହୁ ପାଣି ଦେଇ ସିଞ୍ଚେ,
କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ତଂ ତୁ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ତତଃ । ଯୋଽଶ୍ଵତ୍ଥମର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵମୁଦକେନ ସମଂତତଃ । କୁଲାନାମଯୁତଂ ତେନ ତାରିତଂ ସ୍ଯାନ୍ନସଂଶଯଃ
ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଗଛରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଦ୍ୟମାନ। ଯିଏ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପାଣି ଦେଇ ପୂଜିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଶ ହଜାର ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କାଲକର୍ଣୀ ଚ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନୋ ଦୁର୍ଵିଚିଂତିତମ୍ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥ ତର୍ପ୍ପଣାତ୍ତାତ ସର୍ଵଦୁଃଖଂ ଵିଲୀଯତେ
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ, କାଳକର୍ଣ୍ଣୀ, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା— ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ତର୍ପଣ କଲେ ଦୂର ହୁଏ।
ତର୍ପିତାଃ ପିତରସ୍ତେନ ତେନ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମର୍ଚିତଃ । ଯୋଽଶ୍ଵତ୍ଥମର୍ଚଯେଦ୍ଵୀରୋ ଗ୍ରହାସ୍ତେନୈଵ ପୂଜିତାଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା ହୁଏ। ଯିଏ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ପୂଜେ, ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵପୁଷ୍ପାଣି ତଥା ଶମୀଂ ଚ ହୁତାଶନଂ ଚଂଦନମର୍କବିଂବମ୍ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥଵୃକ୍ଷଂ ଚ ସମାଲଭେତ ତତଶ୍ଚ କୁର୍ଯାନ୍ନିଜ ଜାତିଧର୍ମାନ୍
ଧଳା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଫୁଲ, ଶମୀ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅର୍କ ଫୁଲ ଦେଇ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ନିଜ ଜାତିର କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
କଂଡୂଯନଂ ଚ ଗୋଗ୍ରାସଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ପିପ୍ପଲତର୍ପ୍ପଣମ୍ । କୃତ୍ଵା ଗୋଵିଂଦପୂଜାଂ ଚ ନ ସ ଦୁର୍ଗତିମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଗଛ ପରିଷ୍କାର କରିବା, ଗାଈଙ୍କୁ ଘାସ ଦେବା, ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପିପଳ ଗଛକୁ ପାଣି ଦେବା; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଦୁର୍ଗତି ଆସେନାହିଁ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ଚ ଦିନତ୍ରଯମ୍ । ସର୍ଵାଶକ୍ତୋପି ଵିଧିନା ନାରୀ ଵା ପୁରୁଷୋପି ଵା
ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ବୈଶାଖରେ ତିନି ଦିନ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଯେତେ ଥାଏ, ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଯେହେଉଁଠି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵୋକ୍ତନିଯମୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଶକ୍ତିତଃ । ଵିମୁକ୍ତଃ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵର୍ଗମକ୍ଷଯମଶ୍ନୁତେ
ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।