ତଚ୍ଚ ଦୁର୍ଗତିଦଂ ନୄଣାମିହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ । ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ ସ୍ଵଯଂ ହରଃ
ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା; ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ହରା।
ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯୋପି ଯଜ୍ଞେଽସ୍ମିନ୍ନିଜ୍ଯା ଦେଵେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ । ଯୋ ଭେଦଂ କୁରୁତେ ତେଷାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ତିନି ଦେବତା ସଦା ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ କରେ,
ସ ପାପକାରୀ ପାପାତ୍ମା ଅନିଷ୍ଟାଂ ଗତିମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଜଗଦ୍ଦ୍ଵିଜ
ସେ ପାପ କରୁଥିବା, ପାପୀ ହୃଦୟର ଲୋକ ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ ଗତିକୁ ପାଏ। ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତ।
ତସ୍ଯାଯଂ ମାଧଵୋ ମାସଃ ପ୍ରିଯଃ ସର୍ଵେଷୁ କର୍ମସୁ । କୀର୍ତ୍ଯତେ ହଯମେଧାଦି ମହାକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମାଧବ ମାସ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ। ଏହାକୁ ହୟମେଧାଦି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେବା ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।
ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ତପୋ ଦାନ ଜପ ଯଜ୍ଞଫଲାଧିକଃ
ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ଜପ ଓ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଠାରୁ ଏହାର ଫଳ ବଡ଼।
ସ୍ନାନଂ ଵିଭାତେ ନିଯମେନ ନଦ୍ଯାମନାରତଂ ମେଷଗତେ ରଵୌ ଯେ । କୁର୍ଵଂତି ଯେଽସ୍ମିନ୍ନପି ଵିପ୍ରପୂଜାଂ ମଦ୍ଦଂଡଭାଜୋ ନ ହି ତେ ଭଵଂତି
ଯେମାନେ ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ନିୟମିତ ଭାବେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମୋର ଦଣ୍ଡର ଅଧୀନ ହେବେ ନାହିଁ।
ହତ୍ଵା ହତ୍ଵା କିଂକରୌଘଂ ପୁରୋ ମେ ଲୁପ୍ତ୍ଵା ଲୁପ୍ତ୍ଵା ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତସ୍ଯ ଲେଖ୍ଯମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ମାଧଵେ ମାସି ତୀର୍ଥେ ପୂର୍ଵାନ୍ପୂର୍ଵାନୁଦ୍ଧରଂତୀହ ପାପାତ୍
ମୋର ସେବକମାନେଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ହତ୍ୟା କରି, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ଲେଖା ମିଟାଇ, ମାଧବ ମାସରେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ପୁନିପୁନି ସ୍ନାନ କରି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ଇଦଂ ଭଯଚ୍ଛେଦକରଂ ନ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରକାଶନୀଯଂ ପରମଂ ରହସ୍ଯମ୍ । ନିର୍ଵାସହେତୁର୍ନରକାଲଯସ୍ଯ ମମାଧିକାରକ୍ଷଯକାରଣଂ ତତ୍
ଏହା ଭୟକୁ ଦୂର କରେ, ଏହି କଥା କେହିଠି ଖୋଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ, ନରକରୁ ମୁକ୍ତିର କାରଣ ଓ ମୋର ଶକ୍ତି ହ୍ରାସର ହେତୁ।
ଭାଗୀରଥୀନର୍ମଦା ଚ ଯମୁନା ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ଵିଶୋକା ଚ ଵିତସ୍ତା ଚ ଵିଂଧ୍ଯସ୍ଯୋତ୍ତରତଃ ସ୍ଥିତାଃ
ଭାଗୀରଥୀ, ନର୍ମଦା, ଯମୁନା, ସରସ୍ୱତୀ, ବିଶୋକା ଓ ବିତସ୍ତା—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଗୋଦାଵରୀ ଭୀମରଥୀ ତୁଂଗଭଦ୍ରା ଚ ଦେଵିକା । ତାପୀ ପଯୋଷ୍ଣୀ ଵିଂଧ୍ଯସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାସ୍ତୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମରଥୀ, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ଦେବିକା, ତାପୀ ଓ ପୟୋଷ୍ଣୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଦ୍ଵାଦଶୈତା ମହାନଦ୍ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ତେନାଵଗାହିତାଃ । ଵୈଶାଖେ ଵିଧିନା ସ୍ନାନଂ ନଦ୍ଯାଂ ଯଃ ପ୍ରାତରାଚରେତ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମହାନଦୀକୁ ସଦା ସ୍ନାନ କରି, ଯିଏ ବିଧିମତ ଭାବେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରେ—
ସର୍ଵାଃ ସମୁଦ୍ରଗାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯା ନଗୋତ୍ତମାଃ । ସର୍ଵେ ଚାଯତନାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯା ଵନାଶ୍ରଯାଃ
ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ପବିତ୍ର।
ତେନାଵଗାହିତା ଦୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଣତା ବହୁସେଵିତାଃ । ସ୍ନାନମର୍ଦ୍ଧୋଦିତେ ସୂର୍ଯେ ଵୈଶାଖେ ନିଯତଶ୍ଚରେତ୍
ଏହି ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି, ବହୁ ପ୍ରକାର ସେବା କରି, ବୈଶାଖ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ମହୀଦେଵ କଶ୍ଚିଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ । ଯଦି ଵକ୍ତ୍ରସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଭଵଂତି ହି
ହେ ପୃଥିବୀର ଦେବ, ଏପରି ଲୋକଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କେହି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯଦି ହଜାର ହଜାର ମୁଁହ ମଧ୍ୟ ଥାଏ।
ଆଯୁଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଯଦି ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ତଦା ମାଧଵମାସସ୍ଯ ଫଲଂ କଥଯିତୁଂ ଭଵେତ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଯଦି ଅତି ଅଳ୍ପ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ମାଧବ ମାସର ଫଳ କଥା କହିହେବା ସମ୍ଭବ ହେଉଥାନ୍ତା।
ମହାନିରଯକର୍ଷାଗ୍ନି ମାଧଵୋ ମାଧଵୋ ଯଥା । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପମଗମ୍ଯାଗମନାଦିକମ୍
ଯେପରି ମହାନରକର ଅଗ୍ନି ଟାଣିନେଇଯାଏ, ସେପରି ମାଧବ ମାସ ସମସ୍ତ ପାପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପରାଧ, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ପାପ ନଶ୍ୱ କରେ।
କାମାକାମକୃତଂ ପାପମେତି ପାତକମେଵ ଚ । ଉପପାପରହସ୍ଯଂ ଚ ସଂକରୀକରଣଂ ପରମ୍
ଚାହିଦା ସହିତ କିମ୍ବା ଚାହିଦା ବିନା କରାଯାଇଥିବା ପାପ, ମହାପାପ, ଗୁପ୍ତ ଉପପାପ ଓ ସମସ୍ତ ପାପର ମିଶ୍ରଣ—
ଜାତିଭ୍ରଂଶକରଂ ଘୋରମପାତ୍ରୀକରଣଂ ତଥା । ମଲାଵହଂ ପ୍ରକୀର୍ଣଂ ଚ ଵାଙ୍ମନଃ କାଯ ସଂଭଵମ୍
ଯାହା ଜାତି ଭ୍ରଷ୍ଟ କରେ, ଭୟଙ୍କର, ଅଯୋଗ୍ୟ କରେ, ମଳ ଆଣେ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଛିଟିଯାଏ, ଓ କଥା, ମନ, ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—
ମାଧଵୋ ନିର୍ଦହେନ୍ମାସୋ ଵିଧିନା ସମୁପାସିତଃ । କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପକୋଟି ଶତାନି ଚ
ଏହି ସମସ୍ତ ପାପକୁ ମାଧବ ମାସ ବିଧିମତ ଉପାସନା କଲେ ଦଗ୍ଧ କରିଦିଏ; କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—
ଵସେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୁରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ମାଧଵେ ଯୋଽର୍ଚଯେଦ୍ଧରିମ୍
ଯିଏ ମାଧବ ମାସରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁରୀରେ ବାସ କରେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଭୂସୁରଃ । ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମାସସ୍ଯ ମାଧଵସ୍ଯ ଵିଧିଂ ଶୁଭମ୍
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନିଥରେ ମାଧବ ମାସର ଶୁଭ ବିଧି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଧର୍ମରାଜ ମହାଭାଗ ସମ୍ଯଗ୍ଗୁହ୍ଯଂ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ମାଧଵସ୍ନାନଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନରାଣାଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ପରମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ଧର୍ମରାଜ, ମହାଭାଗ, ଆପଣ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଖୋଲିଦେଲେ; ମାଧବ ସ୍ନାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ମାଧଵଂ ମାଧଵେ ମାସି ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରାତଃ ସମାହିତଃ । କଥଂ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ କୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତଦ୍ଵିଧିଂ ଵଦ
ମାଧବ ମାସରେ ସକାଳେ ନିଷ୍ଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାଧବଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବା ଉଚିତ? କେଉଁ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? ଏହାର ଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି କହ।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ- ସର୍ଵେଷାଂ ପତ୍ରଜାତୀନାଂ ତୁଲସୀ କେଶଵପ୍ରିଯା । ପୁଷ୍କରାଦୀନି ତୀର୍ଥାନି ଗଂଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତସ୍ତଥା
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ— ସମସ୍ତ ପତ୍ରମଧ୍ୟରେ ତୁଳସୀ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି।
ଵାସୁଦେଵାଦଯୋ ଦେଵା ଵସଂତି ତୁଲସୀଦଲେ । ସର୍ଵଦା ସର୍ଵକାଲେଷୁ ତୁଲସୀ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭା
ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସଦା ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ବାସ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ସମୟରେ ତୁଳସୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ମାଲତୀ ପୁଷ୍ପଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସରସୀରୁହମ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁଲସୀପତ୍ରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମାଧଵମର୍ଚଯେତ୍
ମାଲତୀ ଫୁଲ ଓ ପଦ୍ମ ଛାଡ଼ି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ନେଇ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଵକ୍ତୁମଲଂ ଶେଷୋଽପି ନୋ ଭଵେତ୍ । ଅସ୍ନାତ୍ଵା ତୁଲସୀଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଦେଵାର୍ଥଂ ପିତୃକର୍ମଣି
ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ସ୍ନାନ କରିନଥିବାବେଳେ ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁଳସୀ ଚିନ୍ହେ,
ତତ୍ସର୍ଵଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଯାତି ପଂଚଗଵ୍ଯେନ ଶୁଧ୍ଯତି । ଦାରିଦ୍ର୍ଯଦୁଃଖଭୋଗାଦି ପାପାନି ସୁବହୂନ୍ଯପି
ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ; ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ତୁଳସୀ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଦୁଃଖ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରେ।
ତୁଲସୀ ହରତେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରୋଗାନିଵ ହରୀତକୀ । ତୁଲସୀ କୃଷ୍ଣଗୌରାଖ୍ଯା ତଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମଧୁଦ୍ଵିଷମ୍
ତୁଳସୀ ହରୀତକୀ ପରି ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ରୋଗ ଦୂର କରେ। ତୁଳସୀକୁ କୃଷ୍ଣା ଓ ଗୌରା ବି କୁହାଯାଏ। ଏହି ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ମଧୁର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵିଶେଷେଣ ହରେର୍ଭକ୍ତୋ ନରୋ ନାରାଯଣୋ ଭଵେତ୍ । ମାଧଵଂ ସକଲଂ ମାସଂ ତୁଲସ୍ଯା ଯୋଽର୍ଚଯେଦ୍ଯତଃ
ବିଶେଷ କରି, ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ ମଣିଷ ନାରାୟଣ ସମାନ ହୁଏ। ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାସ ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିଥାଏ,