ଗଂଗାଜଲେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ କେଦାରେ ପୁଷ୍କରେ ତଥା । ଵ୍ଯାସାଶ୍ରମେ ପ୍ରଭାସେ ଚ ମୃତାସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଗାମିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାଗରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ, କେଦାର, ପୁଷ୍କର, ବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯୋଗାଭ୍ଯାସେନ ଵା ମୃତାଃ । ହରିରିତ୍ଯକ୍ଷରଂ ଵକ୍ତ୍ରେ ଯେଷାଂ ତେ ନ ପୁନର୍ଭଵାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱାରାବତୀ କିମ୍ବା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଁହରେ 'ହରି' ନାମ ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି ।
ତ୍ରିରାତ୍ରମପି ଯେ ଵିପ୍ର ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ପୁରି ସ୍ଥିତାଃ । ମଜ୍ଜଂତି ଗୋମତୀ ତୀରେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କେଶଵପ୍ରିଯାଃ
ଏହି ଦ୍ୱାରାବତୀ ନଗରରେ ତିନି ରାତି ରୁହିଥିବା ଏବଂ ଗୋମତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି ।
ନରନାରାଯଣାଵାସେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଯେ ସମାଶ୍ରିତାଃ । ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଚ ନଂଦାଯାଂ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କେଶଵପ୍ରିଯାଃ
ଯେଉଁମାନେ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କିମ୍ବା ମାନବ ଲୋକରେ ନନ୍ଦା ନଦୀ ପାଖରେ ତିନି ରାତି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ।
ଷଣ୍ମାସମୁଷିତା ଵିପ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂନିଧୌ । ତେ ନୂନମଚ୍ଯୁତାତ୍ମାନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଯୁରଘହାରିଣଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଛଅ ମାସ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଆତ୍ମା ହୋଇ, ଅଘନାଶକଙ୍କୁ ଦେଖି ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ।
ଅନେକ ଜନ୍ମାର୍ଜିତପୁଣ୍ଯତୋଯେ ମଜ୍ଜଂତି ତୋଯେ ମଣିକର୍ଣିକାଯାଃ । ନମଂତି ଵିଶ୍ଵେଶମଵାପ୍ଯକାଶୀଂ ତେ ଵୈ ମଯାପୀହ ଭଵଂତି ଵଂଦ୍ଯାଃ
ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ତୀରରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଏବଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କାଶୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବା ଲୋକମାନେ, ଏଠି ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ଯେ ତୁ ଭୂମୌ ଦର୍ଭ ତିଲୈଃ ସହ । ତିଲାନ୍ଵିକୀର୍ଯ ଲୋହଂ ଚ ଦତ୍ଵା ଧେନୁଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ଯେମାନେ ଭୂମିରେ ଦର୍ଭା ଓ ତିଳ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତିଳ ଛିଟିଯାନ୍ତି, ଲୋହା ଦାନ କରନ୍ତି ଓ ଦୁଧଦେଇଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି,
ଯେ ମୃତା ଵିଧିଵଦ୍ଵିପ୍ର ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରାନ୍ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପିତୃପୈତାମହେ ପଦେ
ଯେମାନେ ବିଧିମତ ରୀତିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ପୁଅ ଜନ୍ମାଇ ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଗୋତିରେ ସ୍ଥାପିତ କରି,
ନିର୍ମମା ନିରହଂକାରା ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପି ନାକିନଃ । ସ୍ତୈନ୍ଯାନ୍ନିଵୃତ୍ତାଃ ସତତଂ ସଂତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵଧନେନ ଚ
ଯେମାନେ ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେମାନେ ଚୋରା ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି,
ସ୍ଵଭାଗ୍ଯେନୋପଜୀଵଂତି ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାଂ ଵାଣୀଂ ନିରାବାଧାଂ ମଧୁରୋପାଯ ଵର୍ଜିତାମ୍
ଯେମାନେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେମାନଙ୍କ କଥା ମୃଦୁ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଚାଳକି ନଥାଏ,
ସ୍ଵାଗତେନାଭିଭାଷଂତେ ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଶୁଭାନାମଶୁଭାନାଂ ଚ କର୍ମଣାଂ ଫଲସଂଚଯେ
ଯେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସଂଗ୍ରହରେ,
ଵିପାକଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଯେ ଵିପ୍ର ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଧନଧର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂ ଧର୍ମମାର୍ଗାନୁଯାଯିନାମ୍
ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଜାଣନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା, ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାମାନେ,
ପ୍ରୋତ୍ସାହଂ ଵର୍ଧଯଂତେ ଯେ ମୋଦଂତେ ଦିଵି ତେ ନରାଃ । ହେମଂତେ ଵହ୍ନିଦୋ ଯଶ୍ଚ ତଥା ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଜଲପ୍ରଦଃ
ଯେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଇଥାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଶୀତକାଳରେ ଅଗ୍ନି ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପାଣି ଦେଇଥିବାମାନେ,
ଵର୍ଷା ସ୍ଵାଶ୍ରମଦାତା ଚ ସ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦତେ ଚିରମ୍ । ପୁଣ୍ଯକାଲେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନିତ୍ଯ ନୈମିତ୍ତିକାଦିଷୁ
ବର୍ଷାକାଳରେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସମୟରେ, ନିତ୍ୟ କିମ୍ବା ବିଶେଷ ଅବସରରେ,
ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଃ କୁରୁତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସ ନୂନଂ ସୁରଲୋକଭାକ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଦାନଂ ଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଭୋଃ କ୍ଷମିତ୍ଵଂ ଯୂନାଂ ତପୋ ଜ୍ଞାନଵତାଂ ଚ ମୌନମ୍ । ଇଚ୍ଛାନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ସୁଖୋଚିତାନାଂ ଦଯା ଚ ଭୂତେଷୁ ଦିଵଂ ନଯଂତି
ଗରିବଙ୍କ ଦାନ, ଯୁବକଙ୍କ କ୍ଷମା, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ନୀରବତା, ଭୋଗରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା—ଏସବୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।
ଦ୍ଵିଵିଧଃ କର୍ମସଂବଂଧଃ ପାପପୁଣ୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଃ । ସତ୍ଯମେଵ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କ୍ରିଯତେ ହ୍ଯତ୍ର ନିର୍ଣଯଃ
କର୍ମର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସଂଯୋଗ ଅଛି—ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସତ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ଏଠି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୁଏ।
ତପୋଧ୍ଯାନସମାଯୁକ୍ତଂ ତାରଣାଯ ଭଵାଂବୁଧେଃ । ପାପଂ ତୁ ପତନାଯୋକ୍ତଂ ସତ୍ଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ତପସ୍ୟା ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଜୀବ ଭବସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ପାପ ତଳକୁ ଗଡ଼ି ଦେଉଛି, ସତ୍ୟ ମାତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବଲେନ ପରିଚାରେଣ ଶୌର୍ଯେଣାଭିଯୁତସ୍ଯ ଚ । ପୁଣ୍ଯହୀନସ୍ଯ ଵୈ ପୁଂସସ୍ତଦ୍ବଲାଦିଵ ଲୀଯତେ
ଶକ୍ତି, ସେବା ଓ ସାହସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ।
ଉନ୍ନତା ଗିରି ଦୁର୍ଗେଷୁ ଵୃକ୍ଷାଃ ସଂତି ସୁପୁଷ୍ଟକାଃ । ପତଂତି ଵାତଵେଗେନ ସମୂଲାସ୍ତୁ ଘନା ଅପି
ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଭଲ ଭାବେ ପୋଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବାତାସର ଜୋରେ ମୂଳ ସହିତ ଢଳିଯାନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଘନ।
ସତ୍ଯଧର୍ମଵିହୀନାସ୍ତେ ତଥା ଯାଂତି ଯମାଲଯମ୍ । ସାମାନ୍ଯଂ ସର୍ଵଜଂତୂଂନାଂ ବଲଂ ଧର୍ମସ୍ତୁ କେଵଲଃ
ଯେମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯେନ ସଂତରତେ ଜଂତୁରିହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ । ମଯା ସର୍ଵମିଦଂ ସମ୍ଯକ୍ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗ ପ୍ରଦାଯକମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗର ପଥକୁ ଦେଖାଏ।
ସମାସେନ ସମାଖ୍ଯାତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ସଂକ୍ଷେପରେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଏତନ୍ମୂର୍ଖୋଽପି ଜାନାତି ଶୁଭକର୍ମକରଃ ପୁମାନ୍ । ନ ଯାତି ନରକଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତଥା ପାପକ୍ରିଯା ରତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଏହି କଥା ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, ଯେ ଯିଏ ଶୁଭ କାମ କରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏନାହିଁ; ଯିଏ ପାପ କାମରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏନାହିଁ।
କ୍ରତୁଭିର୍ଵିଵିଧୈରିଷ୍ଟୈର୍ଵ୍ରତ ଦାନ ଜପାଦିଭିଃ । ସତ୍ଯେନାଚାରକୁଶଲୈଃ ସ୍ଵର୍ଗସୌଖ୍ଯମଵାପ୍ଯତେ
ବିଭିନ୍ନ ବଳି, ବ୍ରତ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମ, ସତ୍ୟବାଦି ଓ ଭଲ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ଵିଦ୍ଯାଚାରଧନୋପେତୈର୍ଋଷିଭିର୍ଵେଦପାରଗୈଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯଯୋଗେନ ଯଜ୍ଞୈର୍ନାକସ୍ତତଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ ଓ ଧନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।
ଵିତ୍ତେନ ଚ ଵିନା ଦାନଂ ବହୁଦାତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ । ଵିଦ୍ଯମାନ ଧନେନାପି କୁଟୁଂବାସକ୍ତଚେତସା
ଧନ ବିନା ବହୁ ଦାନ ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଘରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦଯୋ ଧର୍ମା ଵିଶେଷେଣ କଲୌ ଯୁଗେ । ଦୁଷ୍କରା ଦାନଧର୍ମୋଽପି ଦୁଷ୍କରୋ ଭଗଵନ୍ମତଃ
ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ବିଶେଷ କଠିନ ହୋଇଯାଇଛି; ଦାନ ଦେବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟ କଠିନ ବୋଲି ଭଗବାନଙ୍କ ମତ।
ଅଲ୍ପାଯାସେନ ଧର୍ମେଣ ଲଭ୍ଯତେ ଧର୍ମସଂଚଯଃ । ତନ୍ମେ ଵିଶେଷତୋ ବ୍ରୂହି ଧର୍ମାଧର୍ମପ୍ରଦର୍ଶକ
ଅଳ୍ପ ପରିଶ୍ରମରେ ଯେ ଧର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏହି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦେଖାଇଦେବା ଉପାୟକୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।
ତଦେକଂ କଥ୍ଯତାଂ ଧର୍ମଂ ସର୍ଵଧର୍ମୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । କୃତେନୈକେନ ଯେନେହ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ଧର୍ମ କହ, ଯାହା କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।