ମନୋରଥାଖ୍ଯା ଚ ପରା ଭୀମଦ୍ଵାଦଶିକା ତଥା । ଇତ୍ଯେଵମାଦଯୋ ଭେଦା ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଃ ସଂତ୍ଯନେକଶଃ
ମନୋରଥ ନାମକ ଏକ ଉପବାସ ଓ ଭୀମଦ୍ୱାଦଶୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ରହିଛି ।
ଵ୍ରତେଷ୍ଵେତେଷୁ ଯେ ଶକ୍ତା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତାଃ । ଶ୍ରୋତାରୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଧର୍ମପ୍ରତ୍ଯଯ ସଂଗତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଉପବାସ ପାଳନ କରିପାରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣୁଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଆସ୍ଥା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ହୁଅନ୍ତି ।
ପ୍ରିଯଂକରାଶ୍ଚ ବାଲାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଵ୍ରଜଂତି ତେ । ମାସିମାସ୍ଯେକଦିଵସେ ଦର୍ଶେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଵ୍ରତା ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ପ୍ରତି ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଉପବାସ କରୁଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି ।
ତୃପ୍ଯଂତି ପିତରୋ ଯେଷାଂ ତେ ଧନ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଭୋଜନେଷୂପପନ୍ନେଷୁ ଭୋଜ୍ଯଂ ଯଚ୍ଛଂତି ସାଦରାତ୍
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି । ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ । ଯେତେବେଳେ ଉଚିତ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେ, ସେମାନେ ଆଦର ସହିତ ଦାନ କରନ୍ତି ।
ଅଭିନ୍ନମୁଖରାଗେଣ ଶିଷ୍ଟାସ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଓ ଉଚିତ ଆଚରଣ ସହିତ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି ।
ଯେ ଭକ୍ତିମଂତୋ ମଧୁସୂଦନସ୍ଯ ନାରାଯଣସ୍ଯାଖିଲନାଯକସ୍ଯ । ସତ୍ଯେନ ହୀନା ରଜସାପି ଯୁକ୍ତା ଗଚ୍ଛଂତି ତେ ନାକମନଂତପୁଣ୍ଯାଃ
ଯେଉଁମାନେ ମଧୁସୂଦନ, ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାୟକଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦିଓ ସତ୍ୟରେ ଅଭାବ ଓ ରଜୋଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ତଥାପି ଅନେକ ପୁଣ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ।
ଵିତସ୍ତାଂ ଯମୁନାଂ ସୀତାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ନଦୀମ୍ । ସେଵଂତେ ଯେ ଶୁଭାଚାରାଃ ସ୍ନାନଦାନପରାଯଣାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଆଚରଣ ଥିବା, ଏବଂ ବିତସ୍ତା, ଯମୁନା, ସୀତା ଓ ପବିତ୍ର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀର ସେବା କରନ୍ତି, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି ।
ନ ତେ ପଶ୍ଯଂତି ପଂଥାନଂ ନରକସ୍ଯ କଦାଚନ । ଯେ ନର୍ମଦାଯାମିହ ଶର୍ମଦାଯାଂ ମଜ୍ଜଂତି ତୁଷ୍ଯଂତ୍ଯପି ଦର୍ଶନେନ
ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଶାନ୍ତିଦାୟିନୀ ନର୍ମଦାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନରକ ପଥ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହି ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ।
ଵିଧୂଯ ପାପାନି ମହେଶଲୋକଂ ଗଚ୍ଛଂତି ତେ ତତ୍ର ଚିରଂ ରମଂତେ
ସେମାନେ ପାପ ଦୂର କରି, ମହେଶଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ଓ ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି ।
ସ୍ନାତାଶ୍ଚର୍ମନଦୀ ତୀରେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ନିଯତା ନରାଃ । ଵ୍ଯାସାଶ୍ରମେ ଵିଶେଷେଣ ତେ ନରା ନାକିନଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ତିନି ରାତି ଧରି ଶାନ୍ତିଦାୟିନୀ ନଦୀର କୂଳରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମରେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି ।
ଗଂଗାଜଲେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ କେଦାରେ ପୁଷ୍କରେ ତଥା । ଵ୍ଯାସାଶ୍ରମେ ପ୍ରଭାସେ ଚ ମୃତାସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଗାମିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାଗରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ, କେଦାର, ପୁଷ୍କର, ବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯୋଗାଭ୍ଯାସେନ ଵା ମୃତାଃ । ହରିରିତ୍ଯକ୍ଷରଂ ଵକ୍ତ୍ରେ ଯେଷାଂ ତେ ନ ପୁନର୍ଭଵାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱାରାବତୀ କିମ୍ବା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଁହରେ 'ହରି' ନାମ ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି ।
ତ୍ରିରାତ୍ରମପି ଯେ ଵିପ୍ର ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ପୁରି ସ୍ଥିତାଃ । ମଜ୍ଜଂତି ଗୋମତୀ ତୀରେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କେଶଵପ୍ରିଯାଃ
ଏହି ଦ୍ୱାରାବତୀ ନଗରରେ ତିନି ରାତି ରୁହିଥିବା ଏବଂ ଗୋମତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି ।
ନରନାରାଯଣାଵାସେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଯେ ସମାଶ୍ରିତାଃ । ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଚ ନଂଦାଯାଂ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କେଶଵପ୍ରିଯାଃ
ଯେଉଁମାନେ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କିମ୍ବା ମାନବ ଲୋକରେ ନନ୍ଦା ନଦୀ ପାଖରେ ତିନି ରାତି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ।
ଷଣ୍ମାସମୁଷିତା ଵିପ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂନିଧୌ । ତେ ନୂନମଚ୍ଯୁତାତ୍ମାନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଯୁରଘହାରିଣଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଛଅ ମାସ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଆତ୍ମା ହୋଇ, ଅଘନାଶକଙ୍କୁ ଦେଖି ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ।
ଅନେକ ଜନ୍ମାର୍ଜିତପୁଣ୍ଯତୋଯେ ମଜ୍ଜଂତି ତୋଯେ ମଣିକର୍ଣିକାଯାଃ । ନମଂତି ଵିଶ୍ଵେଶମଵାପ୍ଯକାଶୀଂ ତେ ଵୈ ମଯାପୀହ ଭଵଂତି ଵଂଦ୍ଯାଃ
ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ତୀରରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଏବଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କାଶୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବା ଲୋକମାନେ, ଏଠି ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ଯେ ତୁ ଭୂମୌ ଦର୍ଭ ତିଲୈଃ ସହ । ତିଲାନ୍ଵିକୀର୍ଯ ଲୋହଂ ଚ ଦତ୍ଵା ଧେନୁଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ଯେମାନେ ଭୂମିରେ ଦର୍ଭା ଓ ତିଳ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତିଳ ଛିଟିଯାନ୍ତି, ଲୋହା ଦାନ କରନ୍ତି ଓ ଦୁଧଦେଇଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି,
ଯେ ମୃତା ଵିଧିଵଦ୍ଵିପ୍ର ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରାନ୍ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପିତୃପୈତାମହେ ପଦେ
ଯେମାନେ ବିଧିମତ ରୀତିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ପୁଅ ଜନ୍ମାଇ ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଗୋତିରେ ସ୍ଥାପିତ କରି,
ନିର୍ମମା ନିରହଂକାରା ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପି ନାକିନଃ । ସ୍ତୈନ୍ଯାନ୍ନିଵୃତ୍ତାଃ ସତତଂ ସଂତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵଧନେନ ଚ
ଯେମାନେ ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେମାନେ ଚୋରା ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି,
ସ୍ଵଭାଗ୍ଯେନୋପଜୀଵଂତି ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାଂ ଵାଣୀଂ ନିରାବାଧାଂ ମଧୁରୋପାଯ ଵର୍ଜିତାମ୍
ଯେମାନେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେମାନଙ୍କ କଥା ମୃଦୁ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଚାଳକି ନଥାଏ,
ସ୍ଵାଗତେନାଭିଭାଷଂତେ ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଶୁଭାନାମଶୁଭାନାଂ ଚ କର୍ମଣାଂ ଫଲସଂଚଯେ
ଯେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସଂଗ୍ରହରେ,
ଵିପାକଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଯେ ଵିପ୍ର ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଧନଧର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂ ଧର୍ମମାର୍ଗାନୁଯାଯିନାମ୍
ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଜାଣନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା, ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାମାନେ,
ପ୍ରୋତ୍ସାହଂ ଵର୍ଧଯଂତେ ଯେ ମୋଦଂତେ ଦିଵି ତେ ନରାଃ । ହେମଂତେ ଵହ୍ନିଦୋ ଯଶ୍ଚ ତଥା ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଜଲପ୍ରଦଃ
ଯେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଇଥାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଶୀତକାଳରେ ଅଗ୍ନି ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପାଣି ଦେଇଥିବାମାନେ,
ଵର୍ଷା ସ୍ଵାଶ୍ରମଦାତା ଚ ସ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦତେ ଚିରମ୍ । ପୁଣ୍ଯକାଲେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନିତ୍ଯ ନୈମିତ୍ତିକାଦିଷୁ
ବର୍ଷାକାଳରେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସମୟରେ, ନିତ୍ୟ କିମ୍ବା ବିଶେଷ ଅବସରରେ,
ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଃ କୁରୁତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସ ନୂନଂ ସୁରଲୋକଭାକ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଦାନଂ ଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଭୋଃ କ୍ଷମିତ୍ଵଂ ଯୂନାଂ ତପୋ ଜ୍ଞାନଵତାଂ ଚ ମୌନମ୍ । ଇଚ୍ଛାନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ସୁଖୋଚିତାନାଂ ଦଯା ଚ ଭୂତେଷୁ ଦିଵଂ ନଯଂତି
ଗରିବଙ୍କ ଦାନ, ଯୁବକଙ୍କ କ୍ଷମା, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ନୀରବତା, ଭୋଗରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା—ଏସବୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।
ଦ୍ଵିଵିଧଃ କର୍ମସଂବଂଧଃ ପାପପୁଣ୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଃ । ସତ୍ଯମେଵ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କ୍ରିଯତେ ହ୍ଯତ୍ର ନିର୍ଣଯଃ
କର୍ମର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସଂଯୋଗ ଅଛି—ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସତ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ଏଠି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୁଏ।
ତପୋଧ୍ଯାନସମାଯୁକ୍ତଂ ତାରଣାଯ ଭଵାଂବୁଧେଃ । ପାପଂ ତୁ ପତନାଯୋକ୍ତଂ ସତ୍ଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ତପସ୍ୟା ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଜୀବ ଭବସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ପାପ ତଳକୁ ଗଡ଼ି ଦେଉଛି, ସତ୍ୟ ମାତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବଲେନ ପରିଚାରେଣ ଶୌର୍ଯେଣାଭିଯୁତସ୍ଯ ଚ । ପୁଣ୍ଯହୀନସ୍ଯ ଵୈ ପୁଂସସ୍ତଦ୍ବଲାଦିଵ ଲୀଯତେ
ଶକ୍ତି, ସେବା ଓ ସାହସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ।
ଉନ୍ନତା ଗିରି ଦୁର୍ଗେଷୁ ଵୃକ୍ଷାଃ ସଂତି ସୁପୁଷ୍ଟକାଃ । ପତଂତି ଵାତଵେଗେନ ସମୂଲାସ୍ତୁ ଘନା ଅପି
ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଭଲ ଭାବେ ପୋଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବାତାସର ଜୋରେ ମୂଳ ସହିତ ଢଳିଯାନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଘନ।