ମନ୍ଵଂତରାଣାଂ କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ଦଶପଂଚ ଚ ସପ୍ତ ଚ । ମତ୍ସାନ୍ନିଧ୍ଯଗତାସ୍ତେପି ତିଷ୍ଠଂତି ଭଯଵର୍ଜିତାଃ
ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଦଶ, ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତ କୋଟି ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ରହନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯୁର୍ଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୂରା ଜନ୍ମଵ୍ଯଯାଷ୍ଟକାଃ । ପ୍ରାତଃସ୍ନାନେନ ଵୈଶାଖେ ସର୍ଵେ ସୌମ୍ଯା ଭଵଂତି ତେ
ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଯଦି କ୍ରୂର ଓ ଅଶୁଭ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଵୈଶାଖେ ମାସି ଯୋ ଵିପ୍ରାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ । ସିକ୍ଥେସିକ୍ଥେ ଭଵେତ୍ତୃପ୍ତିଃ ପିତୄଣାଂ ଯୁଗସଂଖ୍ଯଯା
ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଯେତେ ମାଣି ଚାଉଳ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।
ଯଚ୍ଛଂତି ତତ୍ର ମଧୁରାଧିକଭୋଜନାନି ଯେ ଵାଯଵାଶନ ତିଲୋଦକ ଭୋଜନାନି । ଛତ୍ରାଂବରାଣି ଚରଣୋଚିତରକ୍ଷଣାନି ଧନ୍ଯାସ୍ତ ଏଵ ପରିତୋଷକରାହି ଵିଷ୍ଣୋଃ
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମିଠା ଓ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ, ପବନରେ ଶୁଖାଇଥିବା କିମ୍ବା ତିଳ ଜଳରେ ପକାଯାଇଥିବା ଭୋଜନ, ଛତା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାଦର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି।
ଵିଶେଷାଦିହ ଦାତଵ୍ଯାସ୍ତିଲା ମଧୁସମନ୍ଵିତାଃ । ଧର୍ମାଯ ବୃହତେ ଦୀର୍ଘ ଦୁରିତକ୍ଷଯ ହେତଵେ
ଏଠାରେ ବିଶେଷ କରି ଧର୍ମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ମଧୁ ମିଶିତ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂକୃତେ ତୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମନୁଜୈଶ୍ଚ ତୈଃ । ତତ୍କୈର୍ଗଣଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ଵର୍ଷକୋଟିଶତୈରପି
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିସଂପତ୍ତି ଦୀର୍ଘାଯୂଂଷି ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ଇହାପ୍ନୋତି ପରତ୍ରାପି ମାମେଵ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଚାହିଁଥିବା ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଲାଭ କରେ, ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତ ପାତକାଵଲୀ ଵିଲୀଯତେ ମାଧଵ ମଜ୍ଜନେନ । ଜନସ୍ଯ ତତ୍ରୋଷସି ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେ ଯଥାଵିଧାନଂ ଶ୍ରଯତେ ତଥା ଵା
ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମାଧବ ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗଳିଯାଏ; ସେ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।
ଯଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୈଶାଖଂ ଵ୍ରତମନ୍ଯଦୁପାଚରେତ୍ । ସ କରସ୍ଥଂ ମହାରତ୍ନଂ ହିତ୍ଵା ଲୋଷ୍ଟଂ ହି ଯାଚତେ
ଯିଏ ବୈଶାଖ ବ୍ରତକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ହାତରେ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ରଖି ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ମାଟି ମାଗୁଥିବା ଲୋକ ପରି।
ସୂତଉଵାଚ- ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନ୍ପୂର୍ଵମାଦିଦେଵୋ ଵଦଦ୍ଵିଭୁଃ । ମାଧଵଂ ମାସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଜଗତ୍ଯାଂ ଜଗତୀଧରଃ
ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ପୂର୍ବକାଳରେ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ପ୍ରଥମ ଦେବତା, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମାଧବ ମାସ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ନ ତଦସ୍ତି ମହୀସୁରାଃ । ଯଦପ୍ରାପ୍ଯଂ ଭଵେନ୍ମାସି ମାଧଵେ ମାଧଵାର୍ଚନାତ୍
ହେ ମହାମୁନିମାନେ, ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ମାଧବ ମାସରେ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଯେଉଁ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ତାହା କିଛି ନାହିଁ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଚ ପୁରାଵୃତ୍ତମିହାର୍ଥେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ଯମସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହା ସଂପର୍କରେ ପୁରାତନ ଏବଂ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମହାତ୍ମା ଯମଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣ।
ମଧ୍ଯଦେଶେ ମହାଗ୍ରାମୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ବଭୂଵ ହ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯାମୁନସ୍ଯ ଗିରେରଧଃ
ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ, ଯମୁନା ପାହାଡ଼ ତଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ଗାଁ ଥିଲା।
ଵିଦ୍ଵାଂସସ୍ତତ୍ର ଭୂଯିଷ୍ଠା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାଵସଂସ୍ତଦା । ଅଥ ପ୍ରାହ ଯମଃ କଂଚିତ୍ପୁରୁଷଂ କୃଷ୍ଣପିଂଗଲମ୍
ସେଠାରେ ବେଶିଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିକ୍ଷିତ ଥିଲେ। ତାପରେ ଯମ ଏକ କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରକ୍ତାକ୍ଷମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରୋମାଣଂ କାକଜଂଘାକ୍ଷିନାସିକମ୍ । ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଭୋ ମହାଗ୍ରାମଂ ଗତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଯ
ଲାଲ ଆଖି, କେଶ ଦାଡ଼ି ଉଠିଥିବା, କାକ ପାଏଁ ପାଦ, ଆଖି ଓ ନାକ ଥିବା ସେ ଲୋକକୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ଯାଅ, ସେ ବଡ଼ ଗାଁକୁ ଯାଇ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଆଣ।'
ଵସିଷ୍ଠଗୋତ୍ରସଂଭୂତଂ ନାମତୋ ଯଜ୍ଞଦତ୍ତକମ୍ । ଶମେ ନିଵିଷ୍ଟଂ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମଵିଶାରଦମ୍
ଯିଏ ବସିଷ୍ଠ ଗୋତ୍ରର, ନାମ ଯଜ୍ଞଦତ୍ତ, ଶାନ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ନଚାନ୍ଯମାନଯେଥାସ୍ତ୍ଵଂ ସଗୋତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ । ସହିତାଦୃଗ୍ଗୁଣସ୍ତେନ ତୁଲ୍ଯୋଽଧ୍ଯଯନ ଜନ୍ମନା
ତୁମେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପରିବାରର ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ସମାନ ଶିକ୍ଷା, ଗୁଣ ଓ ଜନ୍ମରେ ସମାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମାତ୍ର ଆଣ।
ଆକୃତ୍ଯା ଚ ତଥା ଚିହ୍ନୈଃ ସମସ୍ତେନୈଵ ସତ୍ତମଃ । ତମାନଯ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟା ପୂଜା କାର୍ଯା ହି ତସ୍ଯ ମେ
ତାଙ୍କର ଦେହର ଆକୃତି ଓ ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଚିହ୍ନଟ କର; ଯେଉଁପରି ଦେଖାଯାଇଛି, ସେହିପରି ତାଙ୍କୁ ଆଣ, କାରଣ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ସ ଗତ୍ଵା ପ୍ରତିକୂଲଂ ତୁ ଚକାର ଯମଶାସନମ୍ । ତମେଵ ମାନଯାମାସ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧୋ ଯମେନ ଯଃ
ସେ ଯାଇ, ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ଯମଙ୍କର ଆଦେଶ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଯିଏକି ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ।
ତସ୍ମୈ ଯମଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଧର୍ମଵିତ୍ । ପ୍ରୋଵାଚ ନୀଯତାମେଷ ସୋଽନ୍ଯ ଆନୀଯତାମିତି
ତାପରେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଯମ, ଉଠି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନେଯାଅ; ତାପରି ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ ଆଣ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଵଚନେ ଧର୍ମରାଜେନ ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଉଵାଚ ଧର୍ମରାଜଂ ତଂ ନିର୍ଵିଣ୍ଣୋ ଗମନାଯ ଵୈ
ସୂତ କହିଲେ— ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ମନୁଷ୍ୟ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ଭାବରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- କସ୍ମାଦହମିହାନୀତଃ କସ୍ମାତ୍ପ୍ରେରଯସେ ପୁନଃ । ଗଂତୁଂ ନୈଵୋତ୍ସହେ ତତ୍ର ମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ପୁନଃ ପ୍ରଭୋ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— 'ମୋତେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି? ଆଉ କାହିଁକି ମୋତେ ପୁଣି ଫେରାଇଁଅଛ? ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପୁଣି ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।'
ଯମ ଉଵାଚ- ଇହ କ୍ଷୀଣାଯୁଷାଂ ପୁଂସାଂ ଵାସଃ ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ଭଵେତ୍ । ଅଯଂ ଵୈ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଲୋକୋ ଧର୍ମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଯମ କହିଲେ— 'ଏଠା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ, ଯାହାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଛି ଏବଂ ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ; ଏହି ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ଲୋକ, ଯାହାକୁ ଧର୍ମର ଜଗତ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ସୌଖ୍ଯଭୂମିରିଯଂ ସର୍ଵା ଧର୍ମରାଜୋଽହମୀଶ୍ଵରଃ । ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯାନୁସାରେଣ ଜଂତୂନାଂ ସୁଖଦୁଃଖଦଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ହେଉଛି ସୁଖର ସ୍ଥାନ; ମୁଁ ଧର୍ମରାଜ ଏଠାର ଇଶ୍ୱର, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି।
ପାପିନାଂ ଯମରୂପୋଽସ୍ମି ନୃଣାଂ ନିରଯଦାଯକଃ । ତଥା ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ସୌଖ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଦୋ ଧର୍ମ ମୂର୍ତିମାନ୍
ପାପୀମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ଯମ, ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ନରକ ଦେଉଥିବା; ଏଭଳି, ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ସୁଖ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଉଥିବା।
ଗଚ୍ଛ ଵିପ୍ର ତ୍ଵମଦ୍ଯୈଵ ନିଲଯଂ ସ୍ଵଂ ଯଥାଗତଃ । ଅଦ୍ଯାପି ଦଶଵର୍ଷାଣାମାଯୁସ୍ତେ ପରିଵର୍ତତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଆଜିଏ ତୁମ ଘରକୁ ଯିଅ, ଯେପରି ଆସିଥିଲ; ଏଉଁଠି ତୁମ ଆୟୁଷ୍ୟର ଦଶ ବର୍ଷ ଅଧିକ ଅଛି।
କ୍ଷଯେ ତଵାଯୁଷଃ ପ୍ରାପ୍ତିର୍ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯା ହ୍ଯନ୍ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସ୍ଵ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତେ
ତୁମ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ; ତୁମେ ଆଉ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହାଁଲେ ପଚାର, ମୁଁ କହିଦେବି।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଯତ୍କୃତ୍ଵା ସୁମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରୂହି ତନ୍ମମ । ସର୍ଵସ୍ଯ ହି ପ୍ରମାଣଂତ୍ଵଂ ଧର୍ମାଧର୍ମଵିନିଶ୍ଚଯେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— 'କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳି ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ, ମୋତେ କହ; କାରଣ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରମାଣ।'
ଯଦି ଦେଵ ମଯା ସମ୍ଯଗ୍ଗଂତଵ୍ଯଂ ନିଜମଂଦିରେ । ତଦ୍ବ୍ରୂହି କର୍ମଣା କେନ ପତଂତି ନରକେ ନରାଃ
'ଦେବ, ଯଦି ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ହେବ, ତେବେ କହ, କେଉଁ କାରଣରେ ଲୋକମାନେ ନରକକୁ ପଡନ୍ତି।'
ଵ୍ରଜଂତି କେନ ଵୈ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ । ଯମ ଉଵାଚ- କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଯେ ଧର୍ମଵିମୁଖା ନରାଃ
'କେଉଁ କାରଣରେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି? ସମସ୍ତ କଥା କୃପାକରି କହ।' ଯମ କହିଲେ— 'ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥାରେ ଧର୍ମରୁ ଦୂରେଇଯାନ୍ତି—'