ଉଦ୍ଵାସଯେଚ୍ଚେଦୁଦ୍ଵାସ୍ଯଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଜ୍ଯୋତିଷି ଚାତ୍ମନଃ । ଅର୍ଚାଦିଷୁ ପଦଂ ଯତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାଂସ୍ତତ୍ର ଚାର୍ଚଯେତ୍
ବିଦାୟ ସମୟ ହେଲେ, ବିଦାୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ, ନିଜ ମନରେ ପରମ ଜ୍ୟୋତିରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି, ସେଠାରେ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵଭୂତେଷ୍ଵାତ୍ମନି ଚ ସର୍ଵାତ୍ମାନମଵସ୍ଥିତମ୍ । ଏଵଂ କ୍ରିଯାଯୋଗପଥୈଃ ପୁମାନ୍ଵୈଦିକତାଂତ୍ରିକୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ନିଜ ମନରେ ସର୍ବାତ୍ମାଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟମାନ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି କ୍ରିୟା ଓ ଯୋଗ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ର ଦୁହିଁର ସଫଳତା ପାଇଥାଏ।
ଅର୍ଚ୍ଚଯେଚ୍ଚ ଯତଃ ସିଦ୍ଧିଂ ହରେର୍ଵିଂଦତ୍ଯଭୀପ୍ସିତାମ୍ । ତାମର୍ଚାଂ ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ମଂଦିରଂ କାରଯେଦ୍ଦୃଢମ୍
ଏଭଳି ପୂଜା କରି, ମନୁଷ୍ୟ ହରିଙ୍କଠାରୁ ଆକାଂକ୍ଷିତ ସିଦ୍ଧି ପାଏ; ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଧିବତ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପୁଷ୍ପୋଦ୍ଯାନାନି ରମ୍ଯାଣି ପୂଜାଯାତ୍ରୋତ୍ସଵାଦିକମ୍ । ପୂଜାଦୀନାଂ ପ୍ରଵାହାର୍ଥଂ ମହାପର୍ଵସ୍ଵଥାନ୍ଵହମ୍
ପୂଜା, ଉତ୍ସବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲବାଗିଚା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଦୈନିକ ଓ ବିଶେଷ ମହୋତ୍ସବ ଦିନରେ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅବିରତ ଚାଲିଥିବା ପାଇଁ।
କ୍ଷେତ୍ରାପଣପୁରଗ୍ରାମାନ୍ଦତ୍ଵା ସାଯୁଜ୍ଯତାମିଯାତ୍ । ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା ସାର୍ଵଭୌମଂ ସଦ୍ମନା ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍
ଯେଉଁଠି ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ, ସେଠି କ୍ଷେତ୍ର, ବଜାର, ସହର ଓ ଗ୍ରାମରେ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର ସହ ଏକତା ଲାଭ ହୁଏ; ଏଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକରେ ସାର୍ବଭୌମ ଶାସନ ଓ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଗୃହର ଅଧିକାର ମିଳେ।
ପୂଜାଦିନା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତ୍ରିଭିସ୍ତତ୍ସାମ୍ଯତାମିଯାତ୍ । ତମେଵ ନୈରପେକ୍ଷେଣ ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ଵିଂଦତେ
ପୂଜା ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଏହି ତିନିଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଲୋକ ସହ ସମତା ମିଳେ; ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଭକ୍ତିଯୋଗଂ ସ ଲଭତେ ଏଵଂ ଯଃ ପୂଜଯେଦ୍ଧରିମ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭକ୍ତିର ପଥ ପାଇଁଥାଏ।
ଯତ୍କୃଷ୍ଣପ୍ରଣିପାତଧୂଲିଧଵଲଂ ତଦ୍ଵର୍ଷ୍ମ ତଦ୍ଵଚ୍ଛୁଭଂ । ତେ ନେତ୍ରେ ତପସାର୍ଜିତେ ସୁରୁଚିରେ ଯାଭ୍ଯାଂ ହରିର୍ଦୃଶ୍ଯତେ । ସା ବୁଦ୍ଧିର୍ଵିମଲେଂଦୁ ଶଂଖଧଵଲା ଯା ମାଧଵଵ୍ଯାପିନୀ । ସା ଜିହ୍ଵା ମୃଦୁଭାଷିଣୀ ନୃପ ମୁହୁର୍ଯା ସ୍ତୌତି ନାରାଯଣମ୍
ଯେ ଶରୀର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ସେ ଶୁଭ; ଯେ ଦୃଷ୍ଟି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୋଇଛି, ସେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ; ଯେ ବୁଦ୍ଧି ନିର୍ମଳ ଚାନ୍ଦ୍ର ଓ ଶଂଖ ପରି ଧଳା, ସେ ମାଧବଙ୍କୁ ଭରିଥାଏ; ଯେ ଜିହ୍ୱା ମୃଦୁ ଭାଷାରେ କଥା କହେ, ଓ ରାଜା, ସେ ନିରନ୍ତର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ।
ମୂଲମଂତ୍ରେଣ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରୈରପି ପୂଜନମ୍ । ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ସ୍ଵଗୁରୂଦ୍ଦିଷ୍ଟମାର୍ଗେଣାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵଃ
ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନାରୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିପାରିବେ; ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ଦେଖାଇଥିବା ପଥକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନୁସରି, ଅନ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିପାରିବେ।
ଇଦଂ ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ପାଵନଂ ମାଧଵାର୍ଚନମ୍ । ଵିଶେଷାନ୍ମାଧଵେ ମାସି ତ୍ଵମେତତ୍କୁରୁ ଭୂପତେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ମାଧବଙ୍କର ପବିତ୍ର ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହିଦେଲି; ବିଶେଷ କରି ମାଧବ ମାସରେ ଏହା କର, ରାଜନ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯେଵମାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ଵିଚିତ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ଵିଧିନଂଦନସ୍ଯ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ବଦ୍ଧାଂଜଲିରାହ ରାଜା ସକୌତୁକୀ ଭାଗଵତପ୍ରଧାନଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପବିତ୍ର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଭାଗବତମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ରାଜା ହସ୍ତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି, ଉତ୍ସାହରେ କହିଲେ।
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ- ସମସ୍ତଭୂମୀଵଲଯେଶ୍ଵରୋଽହମଵ୍ଯାହତାଜ୍ଞୋ ଵିବୁଧପ୍ରସେଵୀ । ଗୋଵିଂଦପାଦାଂବୁଜଦତ୍ତଚିତ୍ତଃ ସ୍ଵଚିତ୍ତସଂତୋଷିତଭୂମିଦେଵଃ
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂମିର ଅଧିପତି, ଅବିରୋଧ ଆଜ୍ଞା ଦେଇପାରେ, ଦେବତାମାନେ ସେବା କରନ୍ତି; ମୋ ମନ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଲଗିଛି, ଭୂମିର ରାଜା ଭାବରେ ମୋ ହୃଦୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ଵିଖ୍ଯାତରାଜୋଚିତଵଂଶରତ୍ନଂ ନିରଂତରଂ ଧର୍ମରୁଚିର୍ଯଶସ୍ଵୀ । ସୌଂଦର୍ଯଶୌର୍ଯୋଦଯଦାନଶୀଲଃ ସୁପୁତ୍ରଵାନସ୍ମି ଜିତାରିଵର୍ଗଃ
ମୁଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜବଂଶର ମଣି, ସଦା ଧର୍ମରେ ରୁଚି ଓ ଯଶସ୍ୱୀ; ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ପ୍ରତାପ, ଦାନଶୀଳତା, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ସନ୍ତାନ ଓ ଶତ୍ରୁ ଜୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଧନ୍ୟ।
କେନାପି ପୁଣ୍ଯେନ ପଵିତ୍ରବୁଦ୍ଧିର୍ଜାତୋହମୀଦୃଗ୍ଗୁଣସଂତଶ୍ରୀଃ । ଇଯଂ ପୁନଃ ଶ୍ରୀରିଵ ପୁଣ୍ଯମୂର୍ତିର୍ଲବ୍ଧା କୁତଃ କାଂତିମତୀ ଚ କାଂତା
କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋର ବୁଦ୍ଧି ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ଏପରି ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରୀରେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଏବଂ ପୁଣ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀର ଦେହ ଭଳି ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତି ଓ ସୁନ୍ଦର ସ୍ତ୍ରୀକୁ କେମିତି ମିଳିଲି?
ଇଦଂ ମେ ସୁକୃତଂ ସର୍ଵଂ ପୁରାଜନ୍ମନି ଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ସମାଦିଶ ମୁନେ ସମ୍ଯକ୍ସର୍ଵଜ୍ଞୋସି ଦଯାନିଧେ
ମୋର ସମସ୍ତ ଭଲ କର୍ମ ଓ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କାର୍ଯ୍ୟ — ମୁନି, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୟାର ଧାମ, ଦୟାକରି ଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ ଶିଖାଅ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇଯଂ ରୂପଵତୀ ନାମ ଵେଶ୍ଯାସୀଦନ୍ଯଜନ୍ମନି । ସାଂପ୍ରତଂ ତଵ ଭାର୍ଯା ଯା ସତ୍ଯାଚାରାତିସୁଂଦରୀ
ନାରଦ କହିଲେ— ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଏହିଁ ରୂପବତୀ ନାମକ ବେଶ୍ୟା ଥିଲେ; ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସତ୍ୟାଚାର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଵେଶ୍ଯାଧର୍ମେଣ ଵର୍ତେତ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟେନ ଭାଵିନୀ । କୁର୍ଵତୀ କିଲ କର୍ମାଣି ଶୁଭାନି ଦ୍ଵିଜଶାସନାତ୍
ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବେଶ୍ୟାଧର୍ମରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେପରି ଶିଖାଇଥିଲେ, ସେହିପରି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ଦେଵଦାସ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ହେମକାରୋ ଭଵାନଭୂତ୍ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଵୈ ତସ୍ଯା ରୁଚେର୍ଭର୍ତା ଭୁଜଂଗମଃ
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଦେବଦାସ ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କାମି କଥାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ସେଠି ତୁମେ ତାଙ୍କର ଭର୍ତ୍ତା ଭୁଜଙ୍ଗମ ଥିଲେ।
ଇଯଂ ଭଵଂତଂ ଭଜତେ ରୁଚୀ ରୂପଵତୀ ପୁନଃ । ଵ୍ଯଯାର୍ଥମଯନଂ ଧର୍ମଂ ସ୍ଥିତା ଵିଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍
ରୂପବତୀ ପୁଣିଥରେ ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ, ଆତ୍ମସାଧନା ପାଇଁ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କୁ ଭଜୁଛନ୍ତି।
ଆକର୍ଣ୍ଯ ଚୈକଦା ଧର୍ମଂ ଵୈଶାଖସ୍ନାନସଂଭଵମ୍ । ଚକ୍ରେ ଧର୍ମଵତୀ ତୋଯେ ସ୍ନାନଂ ମେଷଗତେ ରଵୌ
ଏକଥର ଧର୍ମବତୀ ବୈଶାଖ ମାସର ସ୍ନାନର ମହିମା ଶୁଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷ ରାଶିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଦାନଂ ଦତ୍ତଵତୀ ଦକ୍ଷା ଵେଶ୍ଯା ରୂପଵତୀ ସଦା । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନମସ୍କାରଂ ଭକ୍ତ୍ଯାଦରପୁରଃସରମ୍
ବେଶ୍ୟା ରୂପବତୀ ସଦା କୌଶଳରେ ଦାନ କରୁଥିଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ସ ତଯା ଦେଵଦାସସ୍ତ୍ଵଂ ବୋଧିତଃ ସ୍ନେହଯଂତ୍ରିତଃ । କୃତଵାନ୍ବୁଦ୍ଧିତଃ ସ୍ନାନଂ ମାଧଵେ ମାସି ସାଦରମ୍
ତୁମେ ଦେବଦାସ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବୁଝି, ମାଧବ ମାସରେ ଆଦର ସହିତ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଯାଦୌ ତୃତୀଯାମାପ୍ଯନିର୍ମଲାମ୍ । ସୁଵର୍ଣକାରଂ ସୋଵାଚ ଦେଵଦାସଂ ତମାଦରାତ୍
ସେଠାରେ, ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ତୃତୀୟ ଏହି ଅପବିତ୍ର ଦିନରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର ଦେବଦାସଙ୍କୁ ଆଦର ସହ କହିଲେ।
ଵେଶ୍ଯୋଵାଚ- ଉତ୍ତମଂ କୁରୁ ସୌଵର୍ଣଂ ମଧୁସୂଦନମଚ୍ଯୁତମ୍ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଵୈର୍ଦେଵମେତୈଃ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଚାନଲମ୍
ବେଶ୍ୟା କହିଲେ— ମଧୁସୂଦନ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କର। ଏହି ଯବ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଅଗ୍ନିକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଚ ଦାସ୍ଯାମି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମନୁଜ୍ଞଯା । ଦାନମେତତ୍ପୁରାଣେଷୁ କଥ୍ଯତେ ତତ୍ର ଚାକ୍ଷଯମ୍
ମୁଁ ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଅନୁମତି ସହିତ, ଦାନ ଦେବି। ପୁରାଣମାନେ ଏହି ଦାନକୁ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଅକ୍ଷଯେତି ତୃତୀଯାସୌ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । ଶୁକ୍ଲା ଵୈଶାଖମାସସ୍ଯ ତଦକ୍ଷଯଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏହି ତୃତୀୟ ତିଥିକୁ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି କଥା ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି। ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଏହା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଅସ୍ଯାଂ ଦାସ୍ଯାମି ତଂ ହୈମଂ ମଧୁସୂଦନମଵ୍ଯଯମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଧୁରଂ ହେମକାରକଃ
ଏହି ତିଥିରେ ମୁଁ ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅବିନାଶୀ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଦେବି। ନାରଦ କହିଲେ— ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର
ଚକ୍ରେ ସୁଵର୍ଣପ୍ରତିମାମଚ୍ଯୁତସ୍ଯାପି ସୁଂଦରୀମ୍ । ସତ୍ଯଭାଵେନ ଧର୍ମାର୍ଥମିତି ଚୌର୍ଯଵିଵର୍ଜିତଃ
ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣମୂର୍ତ୍ତି ନିଷ୍ଠା ଓ ଧର୍ମ ନିମିତ୍ତେ, ଚୋରି ଛାଡ଼ି, ତିଆରି କଲେ।
ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟସ୍ଯ ଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରତିମାଂ ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତାମ୍ । ଦଦୌ ସା ଚ ଵିଧାନେନ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଯ ସୁଂଦରୀମ୍
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚନ୍ଦ୍ରର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ସେ ବେଶ୍ୟା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେହି ସୁନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ତତସ୍ତସ୍ଯାମକ୍ଷଯାଯାଂ ତିଥୌ ନୃପ
ତାପରେ, ରାଜା, ସେଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ତିଥିରେ ଏହାକୁ ପୂଜା କଲେ।