ଜଲାନ୍ନଶର୍କରାଧେନୁତିଲଧେନୁମୁଖାନି ଚ । ଵିତ୍ତମାନେନ ଦେଯାନି ଦାନାନୀପ୍ସିତସିଦ୍ଧଯେ
ପାଣି, ଭୋଜନ, ଚିନି, ଗାଈ, ତିଳ, ଗାଈ ଏବଂ ଧନ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇବା ପାଇଁ।
ଵୈଶାଖଂ ସକଲଂ ମାସଂ ନିତ୍ଯସ୍ନାଯୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଜପନ୍ହଵିଷ୍ଯଂ ଭୁଂଜାନଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯିଏ ନିତ୍ୟସ୍ନାନ କରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଏକଭୁକ୍ତମଥୋ ନକ୍ତମଯାଚିତମତଂଦ୍ରିତଃ । ମାଧଵେ ମାସି ଯଃ କୁର୍ଯାଲ୍ଲଭତେ ସର୍ଵମୀପ୍ସିତମ୍
ମାଧବ ମାସରେ ଯିଏ ଏକଥର ଭୋଜନ କରେ, ରାତିରେ ଖାଏ, ଅନ୍ୟଠାରୁ ଚାହିଁ ନେଇନାହିଁ, ଏବଂ ଅଲସ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ କିଛି ପାଏ।
ଵୈଶାଖେ ଵିଧିନା ସ୍ନାନଦ୍ଵଯଂ ନଦ୍ଯାଦିକେ ବହିଃ । ହଵିଷ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚ ଭୂଶଯ୍ଯା ନିଯମସ୍ଥିତିଃ
ବୈଶାଖ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଇଥର ସ୍ନାନ କରିବା, ନଦୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜଳସ୍ଥଳରେ, ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ରଖିବା, ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଏବଂ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ରତଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମୋ ମଧୁସୂଦନପୂଜନମ୍ । ଅପି ଜନ୍ମସହସ୍ରୋତ୍ଥଂ ପାପଂ ଦହତି ଦାରୁଣମ୍
ବ୍ରତ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ ଓ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ପୂଜା—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ଜନ୍ମର ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ଦହିଯାଏ।
ଯଥୈଵ ମାଧଵୋ ଧ୍ଯାତୋ ଵିନାଶଯତି କିଲ୍ବିଷମ୍ । ତଥୈଵ ମାଧଵେ ସ୍ନାନଂ ନିଯମେନ ଵିନିର୍ମିତମ୍
ଯେପରି ମାଧବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ମାଧବ ମାସରେ ନିୟମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତୀର୍ଥେ ଚାନୁଦିନଂ ସ୍ନାନଂ ତିଲୈଶ୍ଚ ପିତୃତର୍ପଣମ୍ । ଦାନଂ ଧର୍ମଘଟାଦୀନାଂ ମଧୁସୂଦନପୂଜନମ୍
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଦିନକୁ ସ୍ନାନ, ତିଳ ଜଳରେ ପିତୃପିତାମହଙ୍କୁ ତର୍ପଣ, ଧର୍ମଘଟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ପୂଜା—
ମାଧଵେ ମାସି କୁର୍ଵୀତ ମଧୁସୂଦନତୁଷ୍ଟିଦମ୍ । ତିଲୋଦକସୁଵର୍ଣାନ୍ନ ଶର୍କରାଂବରଭୂଷଣମ୍
ମାଧବ ମାସରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ତିଳ ଜଳ, ସୁନା, ଭୋଜନ, ଚିନି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପାଦତ୍ରାଣାତପତ୍ରାଂବୁ କୁଂଭାନ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ । ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ପୂଜଯେଦୀଶଂ ଭକ୍ତିତୋ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ପାଦାବରଣ, ଛତା, ପାଣିର ଘଡ଼ା ଓ କୁମ୍ଭ ଦେବା ଉଚିତ। ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିମଲଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସମୁପେତଂ ସମାହିତଃ । ସୁଵର୍ଣତିଲପାତ୍ରୈଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଞ୍ଛକ୍ତିତୋ ବହୂନ୍
ଶୁଦ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ଏକାଗ୍ର ମନେ, ଯେତେ ସମ୍ଭବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସୁନା ଓ ତିଳର ପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତର୍ପଯେଦୁଦପାତ୍ରୈର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି । ଵୈଶାଖେ ମାସି ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରାତର୍ନଦ୍ଯାଂ ସମାହିତଃ
ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବୈଶାଖ ମାସର ସକାଳେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପାଣିର ପାତ୍ରରେ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପକୁ ଦୂର କରିପାରେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପୁଷ୍ପୈଃ କାଲୋଦ୍ଭଵୈଃ ଫଲୈଃ । ପୂଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ପାଖଂଡାଲାପଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ଭକ୍ତିସହିତ ଋତୁଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ତଥା ପାଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଏଡ଼ିବା ଦରକାର।
ତର୍ପଯେଦ୍ଵସ୍ତ୍ରଗୋଦାନୈ ରତ୍ନାଦ୍ଯୈର୍ଧନସଂଚଯୈଃ । ଅନ୍ଯଦ୍ଵିତ୍ତଂ ଯଥାଶକ୍ତି ସ୍ତୋକଂ ସ୍ତୋକଂ ସମାଚରେତ୍
ସେ ବସ୍ତ୍ର, ଗାଈ, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧନସମ୍ପତି ଦେଇ ଯୋଗ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟ ଧନ ଥିଲେ ତାହାରୁ ଥୋଡ଼ା ଥୋଡ଼ା ଦେଇବା ଉଚିତ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିନିଃସ୍ଵଃ ପୁରୁଷୋ ମାଧଵେ ମାସି ମାଧଵମ୍ । ପୁଷ୍ପାର୍ଚନଵିଧାନେନ ପୂଜଯେନ୍ମଧୁସୂଦନମ୍
ତାପରେ, ଯଦିଓ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦରିଦ୍ର ହୋଇଯାଏ, ମାଧବ ମାସରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପିତୄଣାଂ ତାରଯେଚ୍ଛତମ୍ । ସଜନ୍ମଶତସାହସ୍ରଂ ନ ଶୋକଫଲଭାଗ୍ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଶତଜନ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଏବଂ ଶତସାହସ୍ର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦୁଃଖର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ନ ଚ ଵ୍ଯାଧିଭଯଂ ତସ୍ଯ ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନ ବଂଧନମ୍ । ସ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋ ଜାଯେତ ଧନ୍ଯୋ ଜନ୍ମନିଜନ୍ମନି
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ରୋଗର ଭୟ, ଦରିଦ୍ରତା କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ ନାହିଁ; ସେ ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଧନ୍ୟ ହୁଏ।
ଯାଵଦ୍ଯୁଗସହସ୍ରାଣି ଶତମଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ଭଵେତ୍ । ତାଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ଵସେଦ୍ଵୀର ଭୂପତିଶ୍ଚ ପୁନର୍ଭଵେତ୍
ଏକ ଶତ ଅଷ୍ଟ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ଭୀର, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ, ପୁନିଥରେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଏ।
ଭୂପତେର୍ଵିଵିଧାନ୍ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚୈଵ ଯଥାସୁଖମ୍ । ମାଧଵସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ମାଧଵେ ଲୀଯତେ ତତଃ
ରାଜା ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ସୁଖ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କରି, ମାଧବଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ପରେ ମାଧବରେ ଲୀନ ହୁଏ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସାନ୍ମାଧଵାର୍ଚନମ୍ । ଵୈଦିକଂ ତାଂତ୍ରିକଂ ଵାପି ମିଶ୍ରକଂ ପାପନାଶନମ୍
ହେ ରାଜା, ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ମାଧବଙ୍କର ବିଦିପ୍ରକାର ପୂଜା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ବେଦ ହେଉ କି ତନ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା ମିଶ୍ର, ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ନହ୍ଯଂତୋଽନଂତପାରସ୍ଯ ନାଂତଃ ପୂଜାଵିଧେର୍ନୃପ । ଅଥ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଚୋଚ୍ଯେତ ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ
ଅନନ୍ତ ଓ ସୀମାହୀନ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପୂଜାର କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ, ଏହାର ବିଧିର ମଧ୍ୟ ଶେଷ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା; କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାକୁ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯିବ।
ଵୈଦିକସ୍ତାଂତ୍ରିକୋ ମିଶ୍ରଃ ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୋସ୍ତ୍ରିଵିଧୋ ମଖଃ । ତ୍ରଯାଣାମୀପ୍ସିତେନୈଵ ଵିଧିନା ହରିମର୍ଚଯେତ୍
ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବାର ତିନିଟି ପ୍ରକାର ଅଛି: ବେଦମୂଳକ, ତନ୍ତ୍ରମୂଳକ ଓ ମିଶ୍ର; ଯେଉଁଟି ଇଚ୍ଛା, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ବିଧିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈଦିକୋ ମିଶ୍ରକୋ ଵାପି ଵିପ୍ରାଦୀନାଂ ଵିଧୀଯତେ । ତାଂତ୍ରିକୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତସ୍ଯ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯାପି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ବେଦମୂଳକ ଓ ମିଶ୍ର ପୂଜା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ତନ୍ତ୍ରମୂଳକ ପୂଜା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଯଥା ସ୍ଵନିଗମେନୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୂରୁଷଃ । ଯଜେଚ୍ଚ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ
ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅର୍ଚଯେତ୍ସ୍ଥଂଡିଲେଽଗ୍ନୌ ଵା ସୂର୍ଯେଽପ୍ସୁ ହୃଦି ଵା ଦ୍ଵିଜେ । ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ସ୍ଵଗୁରୁଂ ତଦନୁଜ୍ଞଯା
ସେ ଅଲତାର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପାଣି କିମ୍ବା ହୃଦୟରେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଭକ୍ତିସହିତ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵଂ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଧୌତଦଂତୋଂଽଗଶୁଦ୍ଧଯେ । ଉଭଯୋରପି ଚ ସ୍ନାନଂ ମଂତ୍ରୈର୍ମୃଦ୍ଗ୍ରହଣାଦିନା
ପ୍ରଥମେ ଦେହ ଓ ଦାନ୍ତ ସଫା କରିବା ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମାଟି ଧରିବା ଇତ୍ୟାଦି କରିବା ଦରକାର।
ସଂଧ୍ଯୋପାସ୍ତ୍ଯାଦିକର୍ମାଣି ଵେଦତଂତ୍ରୋଦିତାନି ଵୈ । ପୂଜାଂତେ କଲ୍ପଯେତ୍ସମ୍ଯକ୍ସଂକଲ୍ପଂ କର୍ମପାଵନମ୍
ସଂଧ୍ୟା ଉପାସନା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ; ପୂଜା ଶେଷରେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବରେ ସଂକଳ୍ପ କରିବା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଶୈଲୀ ଦାରୁମଯୀ ଲୌହୀ ଲେପ୍ଯା ଲେଖ୍ଯା ଚ ସୈକତୀ । ମନୋମଯୀ ମଣିମଯୀ ପ୍ରତିମାଷ୍ଟଵିଧା ସ୍ମୃତା
ପ୍ରତିମା ଏଠି ଅଠର ପ୍ରକାର: ପାହାଡ଼, କାଠ, ଧାତୁ, ମାଟି, ଚିତ୍ରିତ, ଅଙ୍କିତ, ବାଲି, ମଣିମାଣିକ୍ୟ କିମ୍ବା ମନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା।
ଚଲାଚଲେତି ଦ୍ଵିଵିଧା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଜୀଵମଂଦିରମ୍ । ଉଦ୍ଵାସା ଵାହନେନ ସ୍ତଃ ସ୍ଥିରାଯାଂ ମାଧଵାର୍ଚନେ
ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦୁଇପ୍ରକାର: ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ; ଜୀବନ୍ତ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କିମ୍ବା ଯାନ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ମାଧବଙ୍କ ପୂଜାରେ ଅଚଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
ଅସ୍ଥିରାଯାଂ ଵିକଲ୍ପଃ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଥଂଡିଲେ ତୁ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ନାପନଂ ତ୍ଵଵିଲେପ୍ଯାଯାମନ୍ଯତ୍ର ପରିମାର୍ଜନମ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରତିମା ଅସ୍ଥିର, ସେଠାରେ କିଛି ଅନିଶ୍ଚିତତା ରହିପାରେ; କିନ୍ତୁ ସମତଳ ସ୍ଥଳରେ ଦୁଇଟି ବିକଳ୍ପ ସମ୍ଭବ। ଯାହାକୁ ଲେପନ କରିହେବ ନାହିଁ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରାଯିବ; ଅନ୍ୟଠାରେ ପଛେ ପଛେ ପୋଖାଲି କରାଯିବ।
ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧୈର୍ଦେଵେଜ୍ଯା ପ୍ରତିମାଦିଷ୍ଵମାଯିନଃ । ଭକ୍ତସ୍ଯ ଚ ଯଥାଲବ୍ଧୈର୍ଭକ୍ତିଭାଵେନ ଚୈଵ ହି
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ପ୍ରତିମାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଓ ଭକ୍ତଙ୍କର ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।