ମୂର୍ଖମାତ୍ରଵଚୋ ଗ୍ରାହୀ ସ ନୃପଃ ଶତ୍ରୁନଂଦନଃ । ତତୋଽହଂ ସକଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ଵିଭଜ୍ଯ ଵରମଂତ୍ରିଣଃ
ଯେ ରାଜା କେବଳ ମୂର୍ଖଙ୍କ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଭାଗ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ।
ଦାତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଯଦି ମନ୍ଯତେ । ମନ୍ତ୍ରିଣ ଊଚୁଃ - ଯଦେତଦ୍ଵଚନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ନୀତିଵିଦା ନୃପ
ମୁଁ ଏହାକୁ ମୋ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ, ଯଦି ତୁମେମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଉଛ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ନୀତି ଜଣା ଲୋକଙ୍କ ପରି,
ତଦେଵ ମତମସ୍ମାକଂ ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ । ଅଥାଯାତୌ ନୃପାଦେଶାତ୍ସଂସଦଂ ପ୍ରତି ସତ୍ତମୌ
ଏହି ଆମର ମତ ମଧ୍ୟ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ସଭାକୁ ଆସିଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ର ଯଶୋଭଦ୍ର ନାମାନୌ ତନଯାଵୁଭୌ । ତୌ ଚ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତୌ କୁମାରୌ ପ୍ରିଯଵାଦିନୌ
ବୀରଭଦ୍ର ଓ ଯଶୋଭଦ୍ର ନାମକ ଦୁଇ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ମିଷ୍ଟି କଥା କହୁଥିବା ରାଜକୁମାର।
ପିତୃଭକ୍ତୌ ସଦା ଶାଂତୌ ବଲିନୌ ଧର୍ମତତ୍ପରୌ । ତତଃ ସ ଭୂପଃ ସହସା ରାଜନୀତି ଵିଦାଂଵରଃ
ପିତାଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତି କରୁଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ; ତାପରେ ସେ ରାଜା, ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବୀଣ, ହଠାତ୍ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ନାରେ,
ଵିଭଜ୍ଯ ସକଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦଦୌ ତାଭ୍ଯାଂ କୁତୂହଲାତ୍ । ଅତ୍ରାଂତରେ ଗୃଧ୍ର ଏକଃ ସ୍ଵକୀଯସ୍ତ୍ରୀ ସମନ୍ଵିତଃ
ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଭାଗ କରି, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଉତ୍ସୁକତାବଶତଃ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଜଣେ ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ,
ଆଗତ୍ଯ ତତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ଉପଵିଷ୍ଟୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତାଵାଗତୌ ସମାଲୋକ୍ଯ ପକ୍ଷିଣାଵତିହର୍ଷିତୌ
ସେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଆସି, ବସିଗଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ସେମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ରାଜାହ ଯୁଵଯୋଃ କସ୍ମାଚ୍ଛୁଭାଗମନମୁଚ୍ଯତାମ୍ । ଗୃଧ୍ର ଉଵାଚ- ଗୃଧ୍ରୋଽହଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ମମେଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ ପରଂତପଃ
ରାଜା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏଠାରେ କିଏଁ ଶୁଭ କାରଣରେ ଆସିଛ?' ଗୃଧ୍ର କହିଲେ— 'ମୁଁ ଗୃଧ୍ର, ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଏହା ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ, ହେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା।'
ଆଗତୋଽସ୍ମି ମୁଦା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସଂପଦଂ ପୁତ୍ରଯୋସ୍ତଵ । ଏତଯୋର୍ମହତୀ ଦୃଷ୍ଟା ଵିପତ୍ତିଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ବଡ଼ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ଇହ ଜନ୍ମନି ସଂପତ୍ତିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଵାଂ ସମାଗତୌ । ତସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ରାଜୋଵାଚ ପୁନର୍ଵିପ୍ର ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟମାନସଃ
ଏହି ଜନ୍ମରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ; ଗୃଧ୍ରଙ୍କର ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ପୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ- ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଵଚୋ ଗୃଧ୍ର ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତମିଦଂ ମଯା । ଏତଯୋଃ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ଭଵତା ଜ୍ଞାଯତେ କଥମ୍
ରାଜା କହିଲେ— 'ଗୃଧ୍ର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରୁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉକ୍ତି ଶୁଣିଛି; ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପୂର୍ବ ଘଟଣା କିପରି ଜାଣିଲୁ?'
ଯଦି ଜାନାସି ତତ୍ଵେନ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାଂତମେତଯୋଃ । ବ୍ରୂହି ତର୍ହି ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵମେତଦଶେଷତଃ
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପରେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପୂର୍ବ ଘଟଣା ଜାଣ, ତେବେ ମୋତେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ।
ଗୃଧ୍ର ଉଵାଚ- ନୃପତେ ଵୃଷଲାଵେତୌ ଯୁଗେ ଦ୍ଵାପରସଂଜ୍ଞକେ । ଗରସଂଗରନାମାନୌ ସତ୍ଯଘୋଷସୁତୌ ସ୍ଥିତୌ
ଗୃଧ୍ର କହିଲେ — ରାଜାନ୍ତ, ଦ୍ୱାପର ନାମକ ଯୁଗରେ ସତ୍ୟଘୋଷଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ, ଗରସଙ୍ଗର ନାମରେ, ଦୁଇଜଣ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଥିଲେ।
ଏକକାଲେ ଚ ଭୂପାଲ ମୃତୌ ନିଜ ଗୃହାଂତରେ । ତତୋ ନେତୁମିମୌ ଭୂପ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ଯମକିଂକରାଃ
ହେ ଭୂପତି, ସେମାନେ ଏକେ ସମୟରେ ନିଜ ଘରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତାପରେ, ରାଜା, ଯମର ଦାନ୍ତାଳ ଦୂତମାନେ ସେମାନେକୁ ନେବାକୁ ଆସିଲେ।
ପାଶହସ୍ତାଃ ସମାଯାତାଃ କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରଶଃ । ବବଂଧୁଶ୍ଚର୍ମପାଶେନ ଦ୍ଵାଵେତୌ ତୌ ମଦୋଦ୍ଧତୌ
ହଜାର ହଜାର ପାଶଧାରୀ ଯମଦୂତମାନେ ଆସିଲେ, ଚର୍ମର ଦୌରିରେ ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ନିନ୍ଯୁଶ୍ଚ ନିଲଯଂ ମୃତ୍ଯୋରତିଦୁର୍ଗମଵର୍ତ୍ମନା । ଇମୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମରାଜଶ୍ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତମୁଵାଚ ହ
ସେମାନେ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ମୃତ୍ୟୁର ଗୃହକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଠାରେ ଧର୍ମରାଜା ଦେଖି, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏତଯୋଃ ସକଲଂ ଵୃତ୍ତଂ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଵିଚାର୍ଯତାମ୍ । ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଃ ସର୍ଵକର୍ମଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଧର୍ମରାଜା କହିଲେ — ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କର। ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ସମସ୍ତ ଭଲ ଓ ଖରାପ କାମ ଦେଖିଲେ।
ମୂଲାଦ୍ଵିଚାରଯାମାସ ତତ ଇତ୍ଯାହ ଚାଂତକମ୍ । ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମେତୌ ମହାବାହୋ ପୁଣ୍ଯଵ୍ରତ ମହାଶଯୌ
ମୂଳରୁ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କରି, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଅନ୍ତକଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଉତ୍ତମ ମନସ୍କ ଥିଲେ।
ଅସ୍ତିଚେଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ସର୍ଵକର୍ମଵିଲୋକିତମ୍ । ସ୍ଵଯଂଦାନଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ନ ହି ଦତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ଯଦି କିଛି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଥିଲା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇଛି। ସେମାନେ ନିଜେ ଦାନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜାତିକୁ ଦେଇନଥିଲେ।
ତେନୈଵ କର୍ମଣା ରାଜନ୍ନିମୌ ନରକଗାମିନୌ । ଦାତା ଦାନଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯୋ ନ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦିଵଜାତଯେ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଏହି ଦୁଇଜଣ ନରକକୁ ଯିବେ। ଯିଏ ଦାନ କରି, ଦ୍ୱିଜାତିକୁ ଦେଇନଥାଏ—
ସ ଯାତି ନରକଂ ଘୋରଂ ସର୍ଵଭୂତଭଯାଵହମ୍ । ଦାତା ହି ନ ସ୍ମରେଦ୍ଦାନଂ ପ୍ରତିଗ୍ରାହୀ ନ ଯାଚତେ ୫୦ 7.3.
ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଏ। ଦାତା ଦାନକୁ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଗ୍ରହୀତା ମାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଭଯୋର୍ନରକେ ଵାସୋ ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଵାକରୌ । ତସ୍ମାଦିମୌ ମହାପାପୌ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵାହାରିଣୌ ପ୍ରଭୋ
ଦୁହେଁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ବାସ କରିବେ। ଏହିଦ୍ୱିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ୱତ୍ୱ ଚୋରି କରିଥିବା ଦୁର୍ବୃତ୍ତ।
ନଯଂତୁ କିଂକରାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନରକଂ ପ୍ରତିଦାରୁଣମ୍
ଦୂତମାନେ ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ନେଇଯାଉ।
ଯମାଜ୍ଞଯା ତତୋ ଦୂତାଃ ସଂଦଷ୍ଟୌଷ୍ଠପୁଟାଃ କ୍ରୁଧା । ଚିକ୍ଷିପୁର୍ନରକେ ଘୋରେ ତାଵେତୌ ପୃଥିଵୀପତେ
ଯମଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ଦୂତମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଠୋଠ ଦଂଶି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ରାଜା।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଦିନେ ରାଜନ୍ନନଯା ଭାର୍ଯଯା ସହ । ଯମଦୂତୈଃ ସମାଗତ୍ଯ ନୀତୋଽହଂ ଯମମନ୍ଦିରମ୍
ସେଇ ଦିନରେ, ରାଜା, ମୁଁ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଯମଦୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ନିଆଯାଇଥିଲି।
ମଯାପି ତତ୍କୃତଂ କର୍ମ ତଦାକର୍ଣଯ ଭୂପତେ । ମୂଲାତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣ୍ଵତାଂ ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦମ୍
ମୁଁ କଣ କରିଥିଲି, ରାଜା, ଏହା ଶୁଣ। ଆରମ୍ଭରୁ ସବୁ କଥା କହିବି, ଶୁଣିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବ।
ପୁରାସୀତ୍ସର୍ଵଗୋ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽହଂ ମହାକୁଲଃ । ସୌରାଷ୍ଟ୍ରଦେଶଵାସୀ ଚ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ
ପୂର୍ବେ ମୁଁ ସର୍ବଗ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶର ବାସିନ୍ଦା, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଇଯଂ ମଂଜୂକଷା ନାମ ମମ ପତ୍ନୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ପତିଵ୍ରତା ମହାଭାଗା ପଵିତ୍ରକୁଲସଂଭଵା
ଏହି ମଞ୍ଜୂକଷା ନାମକ ଯଶସ୍ୱିନୀ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପତିବ୍ରତା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ପବିତ୍ର କୁଳର ଝିଅ।
ପ୍ରମତ୍ତୋଽହଂ ମହାଭାଗ ଵିଦ୍ଯଯା ଵଯସାଧନୈଃ । ଅଵଜ୍ଞାଂ ମନସା ପିତ୍ରୋଶ୍ଚକାରାହଂ ଯୁଵୈକଦା
ମୁଁ ଅବିବେକୀ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଅଭିମାନରେ, ଏକଦିନ ମନରେ ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରିଥିଲି।
ଅହଂ ଭୂରି ସଭାଶ୍ଲାଘ୍ଯୋ ଵନସ୍ଥଃ ସର୍ଵକର୍ମକୃତ୍ । ଧନଵାନ୍ସୁନ୍ଦରୋ ଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାତିପୋଷଣତତ୍ପରଃ
ମୁଁ ସଭାରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଧନୀ, ସୁନ୍ଦର, ଜ୍ଞାନୀ, ଓ ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ପୋଷଣ କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲି।