ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନିରାଲଂବେ ମଧୁସୂଦନମଚ୍ଯୁତମ୍ । ହସ୍ତାଵଲଂବନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵଂଦେ ପରାତ୍ପରମ୍
ଏହି ଆଧାରହୀନ ଜଗତରେ, ମଧୁସୂଦନ, ଅଚ୍ୟୁତ, ମୁଁ ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ହାତର ଆଧାର ଭାବେ ଦେଉଛି; ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଵିଭୋ ପରମାତ୍ମନ୍ନଧୋକ୍ଷଜ । ହୃଷୀକେଶ ହୃଷୀକେଶ ହୃଷୀକେଶ ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ପରମାତ୍ମା, ଅଧୋକ୍ଷଜ, ହୃଷୀକେଶ, ହୃଷୀକେଶ, ହୃଷୀକେଶ, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ନୃସିଂହାନଂତ ଗୋଵିଂଦ ଭୂତଭାଵନ କେଶଵ । ଦୁରୁକ୍ତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଧ୍ଯାତଂ ଶମ ପାପଂ ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ନୃସିଂହ, ଅନନ୍ତ, ଗୋବିନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରଚନାକାର, କେଶବ, ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କଥା, କୁକର୍ମ, କୁସଂକଳ୍ପ ମୁଁ ଭାବିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶାନ୍ତ କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଯନ୍ମଯା ଚିଂତିତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ସ୍ଵଚିତ୍ତଵଶଵର୍ତିନା । ଅକାର୍ଯ୍ଯମଘମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତଚ୍ଛମଂ ନଯ କେଶଵ
ମୋ ମନର ଆଗ୍ରହରେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବନା, ଅନୁଚିତ, ଭୟଙ୍କର ପାପ ମୁଁ ଭାବିଛି, ହେ କେଶବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶାନ୍ତ କର।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵ ଗୋଵିଂଦ ପରମାର୍ଥପରାଯଣ । ଜଗନ୍ନାଥ ଜଗଦ୍ଧାତଃ ପାପଂ ଶମଯ ମେଽଚ୍ଯୁତ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ ଦେବତା, ଗୋବିନ୍ଦ, ପରମ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ, ଜଗନ୍ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋର ପାପକୁ ଶାନ୍ତ କର।
ଯଚ୍ଚାପରାହ୍ଣେ ସାଯାହ୍ନେ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଚ ତଥା ନିଶି । କାଯେନ ମନସା ଵାଚା କୃତଂ ପାପମଜାନତା
ଅପରାହ୍ଣ, ସାଂଧ୍ୟା, ମଧ୍ୟାହ୍ନ କିମ୍ବା ରାତିରେ, ଦେହ, ମନ କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା ଅଜାଣି କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ,
ଜାନତା ଚ ହୃଷୀକେଶ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ମାଧଵ । ନାମତ୍ରଯୋଚ୍ଚାରଣତଃ ସର୍ଵେ ଯାଂତୁ ମମ କ୍ଷଯମ୍
ଏବଂ ଜାଣିଶୁଣି କରାଯାଇଥିବା, ହୃଷୀକେଶ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ମାଧବ, ତୁମ ତିନି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ପାପ ମୋର ନଶ୍ଟ ହେଉ।
ଶାରୀରଂ ମେ ହୃଷୀକେଶ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ମାନସମ୍ । ପାପଂ ପ୍ରଶମମାଯାତୁ ଵାକ୍କୃତଂ ମମ ମାଧଵ
ମୋ ଦେହ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ପାପ, ହୃଷୀକେଶ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ଓ ମୋ ମନ ଦ୍ୱାରା, ଓ ମୋ କଥା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ପାପ, ମାଧବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶାନ୍ତ କର।
ଯଦ୍ଭୁଂଜାନଃ ପିବଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ସ୍ଵପଞ୍ଜାଗ୍ରଦ୍ଯଦାସ୍ଥିତଃ । ଅକାର୍ଷଂ ପାପମର୍ଥାର୍ଥଂ କାଯେନ ମନସା ଗିରା
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଖାଏଁ, ପିଏଁ, ଦଁଡାଏଁ, ଶୋଏଁ, ଜାଗି ରହେଁ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ରହି, ଲାଭ ପାଇଁ ଶରୀର, ମନ କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପାପ କରିଛି,
ମହଦଲ୍ପମପି ପ୍ରାଯୋ ଦୁର୍ଯୋନି ନରକାଵହମ୍ । ତତ୍ପାପଂ ପ୍ରଶମଂ ଯାତୁ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ କୀର୍ତନାତ୍
ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଯେଉଁସବୁ ପାପ ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ନରକକୁ ନେଇଯାଏ, ସେଇ ପାପ ସବୁ ବାସୁଦେବଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ କରିଲେ ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଧାମ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ଚ ଯତ୍ । ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଯତ୍ପାପଂ ତତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତୁ
ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମ, ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ଯେଉଁ ପାପ ଅଛି, ସେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହେଉ।
ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତ୍ତଂତେ ଗଂଧସ୍ପର୍ଶାଦିଵର୍ଜିତାଃ । ସୂରଯସ୍ତତ୍ପଦଂ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶମଯତ୍ଵଯମ୍
ଯେଉଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦକୁ ପାଇଲେ ଋଷିମାନେ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଗନ୍ଧ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଏହାଦିକି ନାହିଁ, ସେଇ ପଦ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରୁ।
ପାପପ୍ରଶମନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାନ୍ନରଃ । ଶାରୀରୈର୍ମାନସୈର୍ଵାଗ୍ଜୈଃ କୃତୈଃ ପାପୈଃ ସ ମୁଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଏହି ପାପ ହରାଇବା ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଶରୀର, ମନ କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ମୁକ୍ତଃ ପାପଗ୍ରହାଦିଭ୍ଯୋ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପାପେ କୃତଂ ଜପ୍ଯଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସର୍ଵାଘମର୍ଦନମ୍
ପାପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହିଠାରୁ, ପାପ ହେଲେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତମଘୌଘାନାଂ ପଠିତଵ୍ଯଂ ନରୋତ୍ତମୈଃ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରଵରୈର୍ଵ୍ରତୈର୍ନଶ୍ଯତି ପାତକମ୍
ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ଉତ୍ତମ ମଣିଷମାନେ ବଡ଼ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଶ୍ଲୋକ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତତଃ କାର୍ଯାଣି ସଂସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ତାନି ଵୈ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତଯେ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପମୈହିକଂ ଚ ନରେଶ୍ଵର
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଫଳତା, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜନ୍, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ଓ ଏହି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।
ସ୍ତଵସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣାଦସ୍ଯ ସଦ୍ଯ ଏଵ ଵିଲୀଯତେ । ପାପଦ୍ରୁମକୁଠାରୋଽଯଂ ପାପେଂଧନଦଵାନଲଃ
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣିଲେ ସାଥିକି ଏହିପାପ ଗଳିଯାଏ; ଏହା ପାପ ଗଛ ପାଇଁ କୁଠାର ଓ ପାପ ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି।
ପାପରାଶିତମଃ ସ୍ତୋମ ଭାନୁରେଷ ସ୍ତଵୋ ନୃପ । ମଯା ପ୍ରକାଶିତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତଥା ଲୋକାନୁକଂପଯା
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ପାପର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରାଜନ୍; ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ କରିଛି।
ସ୍ତଵୋ ଯୋଽଯଂ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ରହସ୍ଯଂ ପିତୁରାଦରାତ୍ । ଇତିହାସମିମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରାଧିପ
ଏହି ଶ୍ଲୋକ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଆଦର ସହିତ ପାଇଛି—ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଇତିହାସ ଯିଏ ଶୁଣେ, ରାଜା,
ତସ୍ଯାପି ପୁଣ୍ଯମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ତେସ୍ତୁ ମହାରାଜ ଗଂଗାଯାମଥ ସତ୍ଵରମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ମହିମା ବି ହରି ସ୍ୱୟଂ କହିପାରିବେ। ତୁମକୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ମହାରାଜା; ଏବେ ଶୀଘ୍ର—
ସ୍ନାତୁଂ ଯାମି ସମାଯାତୋ ମାସୋଽଯଂ ମାଧଵୋ ମହାନ୍
ମୁଁ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଉଛି, କାରଣ ଏହି ମହା ମାଧବ ମାସ ଆସିଛି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଯାତୁଂ ତମୁଦ୍ଯତଂ ନତ୍ଵା ମୁନିଂ ରାଜା ତତୋ ମୁଦା । ଵିଧିଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଂ ସ୍ନାନଦାନକ୍ରିଯୋଚିତମ୍
ସୂତ କହିଲେ—ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ କ୍ରିୟାର ଉଚିତ ବିଧି ପଚାରିଲେ।
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ- ମୁନେ ଵୈଶାଖମାସେଽସ୍ମିନ୍କୋ ଵିଧିଃ କିଂ ତପୋଽଧିକମ୍ । କିଂ ଚ ଦାନଂ କଥଂ ସ୍ନାନଂ କଥଂ କେଶଵପୂଜନମ୍
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ—ମୁନି, ଏହି ବୈଶାଖ ମାସରେ କ'ଣ ବିଧି, କ'ଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା? କ'ଣ ଦାନ ଉଚିତ, କିପରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, କିପରି କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ?
କୃପଯା ଵଦ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ହରିପ୍ରିଯଃ । ଵିଶେଷତୋଽପି ପୂଜାଯା ଵିଧିଂ ତୀର୍ଥପଦେ ଵଦ
ଦୟାକରି କହ, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜାଣ, ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ବିଶେଷ କରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପୂଜାର ବିଧି କୁହ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ମେଷସଂକ୍ରମଣେ ଭାନୋର୍ମାଧଵେ ମାସି ସତ୍ତମ । ମହାନଦ୍ଯାଂ ନଦୀତୀରେ ନଦେ ସରସି ନିର୍ଝରେ
ନାରଦ କହିଲେ—ମେଷରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏହି ମାଧବ ମାସରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ନଦୀ ତଟ, ନଦୀ ପାର, ସରୋବର କିମ୍ବା ଝରଣା ପାଖରେ—
ଦେଵଖାତେଽଥଵା ସ୍ନାଯାଦ୍ଯଥାପ୍ରାପ୍ତେ ଜଲାଶଯେ । ଦୀର୍ଘିକା କୂପ ଵାପୀଷୁ ନିଯତାତ୍ମା ହରିଂ ସ୍ମରନ୍
ଦେବତାଙ୍କ ଖୋଦା ଜଳାଶୟରେ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଜଳ ମିଳିବ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦୀର୍ଘିକା, କୂଆଁ କିମ୍ବା ବାପୀରେ ନିୟମିତ ମନେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି।
ମଧୁମାସସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲାଯାମେକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ । ପଂଚଦଶ୍ଯାଂ ଚ ଵା ଵୀର ମେଷସଂକ୍ରମଣେଽପି ଵା
ମଧୁ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ କିମ୍ବା ପଂଚଦଶୀ ଦିନରେ, ବା ମେଷ ରାଶିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ହେ ଶୂରବୀର, ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈଶାଖସ୍ନାନନିଯମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମନୁଜ୍ଞଯା । ମଧୁସୂଦନମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ କୁର୍ଯାତ୍ସୁସ୍ନାନପୂର୍ଵକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ବୈଶାଖ ମାସର ସ୍ନାନ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଓ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦରକାର।
ଵୈଶାଖଂ ସକଲଂ ମାସଂ ମେଷସଂକ୍ରମଣେ ରଵେଃ । ପ୍ରାତଃ ସନିଯମଃ ସ୍ନାସ୍ଯେ ପ୍ରୀଯତାଂ ମଧୁସୂଦନଃ
ମେଷ ରାଶିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଶାଖ ମାସ ଦିନେ, ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ସଂଯମ ରେଖି ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରିବି; ମଧୁସୂଦନ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ମଧୁହଂତୁଃ ପ୍ରସାଦେନ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମନୁଗ୍ରହାତ୍ । ନିର୍ଵିଘ୍ନମସ୍ତୁ ମେ ପୁଣ୍ଯଂଵୈଶାଖସ୍ନାନମନ୍ଵହମ୍
ମଧୁ ହନ୍ତାଙ୍କର କୃପା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା, ବୈଶାଖ ମାସରେ ମୋର ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କୌଣସି ବାଧା ବିନା ସଫଳ ହେଉ।