ଯଥା ନ ଜାଯତେ ପ୍ରେତୋ ମୁକ୍ତିଃ ପ୍ରେତତ୍ଵତୋ ଯଥା । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଏକାଦଶ୍ଯାଦିଭିଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଵ୍ରତୈରଚ୍ଯୁତକୀର୍ତନୈଃ
କିପରି ଲୋକ ପିଶାଚ ହୁଏନାହିଁ, କିପରି ପିଶାଚ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ? ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଏକାଦଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ବ୍ରତ, ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ।
ଦେଵତାତିଥିପୂଜାଭିର୍ଗୁରୁପୂଜାଦିଭିସ୍ତଥା । ଆଚାରୈଃ ସାଧୁଚରିତୈଃ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯୁଦିତୈର୍ଦିନୈଃ
ଦେବତା, ଅତିଥି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଚରିତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତିର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ପାଳନ କରିଲେ।
ଏଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିଯାଦାନୈର୍ଯଥାଵିଧିଵିନିର୍ମିତୈଃ । ଦଯାଦାନଦମକ୍ଷାଂତିଶୀଲଶିଷ୍ଟାଭିଵାଦନୈଃ
ଏପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ଓ ଦାନ, ଦୟା, ଦାନ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଖ୍ଷମା, ଓ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇଲେ।
ଇତ୍ଯେଵମାଦିଭିର୍ଧର୍ମୈଃ ପ୍ରେତା ନ ସ୍ଯୁଃ କୁଲେଽପି ଵୈ । ଗୋଵିପ୍ରତୀର୍ଥାମରପର୍ଵତାଗ୍ର୍ଯ ନଦୀନଦାଶ୍ଵତ୍ଥତରୂନନେକଶଃ
ଏପରି ଧର୍ମମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ବଂଶରେ ପିଶାଚ ହୁଏନାହିଁ; ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୀର୍ଥ, ଦେବତା, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଝିଲିକା, ଓ ବଟବୃକ୍ଷ ଆଦି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ।
ଯୋ ଵଂଦତେ ବଂଧୁଜନେ ଵିନୀତଃ ପ୍ରେତୋ ନ ଲୋକେ ଭଵତୀହ ନୂନମ୍ । କ୍ରମାଦର୍ଚ୍ଚଯତେ ଯୁକ୍ତୋ ଵିଶେଷାଦପି ମାନଵଃ
ଯିଏ ନମ୍ରତା ସହିତ ନିଜ ବନ୍ଧୁଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ କେବେ ପିଶାଚ ହୁଏନାହିଁ; ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ବିଶେଷ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ।
ଗଂଗାଦିପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେଷୁ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମନଂତକମ୍ । ନାହଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରେଷୁ ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ଵିଭୁଃ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଅସୀମ; ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବିନାହିଁ।
ଦର୍ଶନାଦେଵ ତସ୍ଯାପି ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରେତତ୍ଵତୋ ଭଵେତ୍ । ଊର୍ଜମୂର୍ଜସ୍ଵଲଂ ମାସମଥ ଦାମୋଦରପ୍ରିଯମ୍
ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପିଶାଚ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାସ ଆସେ, ଯାହା ଦାମୋଦରଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ତପସାମୁତ୍ତମଂ ମାସଂ ତପୋ ମାଧଵଵଲ୍ଲଭମ୍ । ଵୈଶାଖଂ ମାଧଵଂ ମାସଂ ମଧୁସୂଦନଦୈଵତମ୍
ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାସ, ଯାହା ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ବୈଶାଖ ମାସ ମାଧବଙ୍କ ମାସ, ଯାହାର ଦେବତା ମଧୁସୂଦନ।
ଉତ୍ତମଂ ସର୍ଵମାସାନାଂ ଯମେକଂ ମୁନଯୋ ଵିଦୁଃ । ଯେନୈଵ ସାଧନେନ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଯଂ ହି ସାଧିତମ୍
ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମାସକୁ ମୁନିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଏହାର ସାଧନା କରିଲେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ସଫଳ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାମତାଭ୍ଯେତି ସା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵିଶ୍ଵକାରିଣୀ । ତସ୍ଯା ଵାସୋ ଯତୋ ମାସୋ ମାଧଵୋଽସୌ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ; ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ଯେଉଁ ମାସରେ ମାଧବ ବାସ କରନ୍ତି, ସେଇ ମାସକୁ ମାଧବ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।
ନ ମାଧଵସମୋ ଦେଵୋ ଯଥା ଦେଵେଷୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତଥା ମାସେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନ ମାସୋ ମାଧଵପ୍ରିଯଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାଧବ ସମାନ କେହି ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମାଧବ ପ୍ରିୟ ମାସ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯମପି ଭକ୍ତିତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ ପ୍ରେତଯୋନିତଃ କିଂ ଵିଧାନତଃ
ମାଧବ ମାସର ମହିମା ଯଦି ଭକ୍ତି ସହ କାନ୍ଧରି ଶୁଣିଲେ, ପିଶାଚ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏହିଥିରେ କୌଣସି ବିଧି ଦରକାର ନାହିଁ।
ସତାଂ ସଂଭାଷଣାଦେଵ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥନିଷେଵଣାତ୍ । ନାରାଯଣେତି ପଠନାତ୍ତନ୍ନାମଶ୍ରଵଣାଦପି
ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କଲେ, କିମ୍ବା 'ନାରାୟଣ' ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କିମ୍ବା ଏହି ନାମ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର—
ମୁଚ୍ଯତେ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଜନୋ ଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । ଯତିଷ୍ଯେ ତଦହଂ ପ୍ରେତା ଭଵତାମପି ମୁକ୍ତଯେ
—ଯେଉଁ ଲୋକ ଭକ୍ତିରେ ଲଗନ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ପରୋପକାରଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯତୋ ନ ସ୍ଯାନ୍ମଖୈରପି । ପ୍ରେତା ଯାମି ତତଃ ସ୍ନାତୁଂ ରେଵାଵାରିଣି ମାଧଵେ
ଅନ୍ୟଙ୍କର ଉପକାରରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଥିରେ ବଡ଼ ବଳ ଅଛି; ଏହି ପୁଣ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନି। ଏହି କଥା ଭାବି, ମୁଁ ପିତୃ ଆତ୍ମା ହୋଇ ମାଧବ ମାସରେ ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଉଛି।
ମାସି ମେଷସ୍ଥିତେ ଭାନାଵେତୈରନୁଗତୋ ନରୈଃ । ପଂଚୈଵ ତେ ପୁନର୍ମୋହାଜ୍ଜାତପାତକସଂଚଯାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷ ରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ଜଣଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଯାଉଥିଲି, ଏମିତି ମୂଢ଼ତାରେ ପୁଣିଥରେ ସେମାନେ ପାପ ସଂଚୟ କରିଥିଲେ।
ସ୍ନାତୁମାଯାଂତି ଵଚସା ମମୈଵ କରୁଣାଵତଃ
ମୋ କରୁଣାମୟ କଥାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ତାଵଦ୍ଭଵଂତସ୍ତୁ ନିଦେଶତୋ ମେ ତିଷ୍ଠଂତୁ ତତ୍ରୈଵ ଵନେ ଵିଶୋକାଃ । ଶ୍ରୀନର୍ମଦାଵାରିଣି ଯାଵଦେଵ ଗତ୍ଵା ନିଜସ୍ନାନଵିଧିଂ ଵିହାଯ
ତେଣୁ, ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେମାନେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ରୁହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ନାନ ନିୟମ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀନର୍ମଦା ଜଳକୁ ଯାଉନାହାଁ।
ନିର୍ମାଯ ପୁରୁଷାନପି ନାମ ତସ୍ମାତ୍କୁଶସ୍ଵରୂପାନିହ ନର୍ମଦା କେ । ଵିଧାନତୋ ମାଧଵମାସି ଦୀନାନ୍ନିମଜ୍ଜଯାମୀତି ଦଯା ନିବଦ୍ଧଃ
ସେଠାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ କୁଶ ଗଛରେ ପୁରୁଷ ଆକୃତି ତିଆରି କରି, ମାଧବ ମାସରେ ଦୟାଭାବରେ ଏହାକୁ ନର୍ମଦା ଜଳରେ ବିଲିନ କରିବି, ଏହି ଭାବରେ—'ଏମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ'।
ଏଵଂ ଦିନତ୍ରଯେଣୈଵ ମୁକ୍ତିର୍ଵଃ ପ୍ରେତଯୋନିତଃ । ନ ଦର୍ଭବଟୁକସ୍ନାନମାତ୍ରେଣୈଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏଭଳି, ମାତ୍ର ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେମାନେ ପିତୃ ଯୋନିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ; କେବଳ କୁଶ ପୁତଳି ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ନୁହେଁ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତସ୍ତୈସ୍ତୁ ପ୍ରତୀତୈରପି ପୂଜିତଃ । ମୁନିଶର୍ମା ଯଯାଵେତୈରନୁଯାତସ୍ତୁ ପଂଚଭିଃ
ନାରଦ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ମୁନିଶର୍ମା ସେହି ପାଞ୍ଚ ଜଣଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତତଃ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ତଥାଵିଧିମ୍ । ସ୍ନାପଯାମାସ ତାନ୍ପ୍ରେତାନ୍ନାମତୋ ଦର୍ଭନିର୍ମିତାନ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, କୁଶ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ନାମମାତ୍ର ପିତୃ ପୁତଳିମାନେକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
ସ୍ମୃତାଶ୍ଚ ମୁନିନା ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାପିତା ନାମତସ୍ତଥା । ପ୍ରେତାଃ ପୁଣ୍ଯଵତା ତେନ ସଦ୍ଯୋ ମୁକ୍ତା ଦିଵଂ ଯଯୁଃ
ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ମରଣ ହୋଇ, ନାମମାତ୍ର ସ୍ନାନ କରାଯିବା ପରେ, ସେହି ପିତୃମାନେ ମୁନିଙ୍କ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତେ ପାପିନଃ ପଂଚ ଯଦୈଵ ରେଵାଜଲେ ନିମଗ୍ନା ଵଚସୈଵ ତସ୍ଯ । ଶ୍ରୀମାଧଵେ ମାସି ଵିଵର୍ଣଦେହାଃ ସଦ୍ଯଃ ସୁଵର୍ଣୈକରୁଚୋ ବଭୂଵୁଃ
ସେହି ପାଞ୍ଚ ଜଣ ପାପୀ, ମାଧବ ମାସରେ ତାଙ୍କର କଥାରେ ରେବା ଜଳରେ ବିଲିନ ହେବା ସହିତ, ସେମାନଙ୍କ ଫିକା ଦେହ ତୁରନ୍ତ ସୁନା ପରି ଚମକି ଉଠିଲା।
ପାପପ୍ରଶମନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଶ୍ରାଵିତା ମୁନିଶର୍ମଣା । ସମକ୍ଷଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଜାତାସ୍ତେ ଵରକାଂତଯଃ
ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ସ୍ତୋତ୍ର ମୁନିଶର୍ମା ଶ୍ରବଣ କରାଇଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେମାନେ ଅତି ରୂପବାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ତତ୍ରସ୍ଥା ମାନଵାସ୍ତାଂସ୍ତୁ ଵିରଜାନ୍ସ୍ନାନମାତ୍ରତଃ । ନ ସ୍ପୃଶଂତି ଚ ରାଜେଂଦ୍ର ପାପିସଂସର୍ଗଶଂକଥା
ସେଠାରେ ଥିବା ମାନବମାନେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେମାନେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ନାହିଁ କିଛି ପାପୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଭୟ।
ମୁନିଶର୍ମାନୁରୋଧେନ ତତୋ ଧର୍ମପ୍ରମାଣତଃ । ସଦ୍ଯୋ ଦିଵ୍ଯାଭଵଦ୍ଵାଣୀ ଯଦେତେ ଵିଗତୈନସଃ
ମୁନିଶର୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଓ ଧର୍ମ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁରନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୱନି ହେଲା—ଏମାନେ ଏବେ ପାପମୁକ୍ତ।
ସ୍ନାତାନାଂ ମାଧଵେମାସି ମୁକୁଂଦହୃଦଯାତ୍ମନାମ୍ । ପାପପ୍ରଶମନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଶୃଣ୍ଵତାମିହ ସାଦରମ୍
ମାଧବ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରି, ଯେଉଁମାନେ ମୁକୁନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ପାପ ନାଶକ ସ୍ତୋତ୍ର ଆଦର ସହିତ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ଚିତ୍ରଂ କିମତ୍ର ଯା ଶୁଦ୍ଧିର୍ଜାଯତେ ପାପସଂଚଯାତ୍ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ପାପାନାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତମିଦଂ ପରମ୍
ଏଠାରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧି ପାପ ରାଶିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି? ସମସ୍ତ ପାପ ପାଇଁ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।
ଯତ୍ପ୍ରାତର୍ମାଧଵେ ମାସି ଭକ୍ତ୍ଯା ତୀର୍ଥେଽଵଗାହନମ୍ । ଯତଃ ପ୍ରେତାସ୍ତୁ ତେ ପାପାଃ ସ୍ନାପିତା ନାମମାତ୍ରତଃ
ମାଧବ ମାସର ପ୍ରଭାତରେ ତୀର୍ଥରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସେହି ପାପୀ ପିତୃମାନେ କେବଳ ନାମ ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୋଇପାରିଲେ।