ଯୁଷ୍ମାକମପି ଆହାରଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ - ଶୃଣୁଷ୍ଵାହାରମସ୍ମାକଂ ସର୍ଵସତ୍ଵଵିଗର୍ହିତମ୍
ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ— ଆମର ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ।
ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଂଦସେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ଶ୍ଲେଷ୍ମମୂତ୍ରପୁରୀଷେଣ ଯୋଷିଦଂଗମଲେନ ଚ
ଏହା ଶୁଣି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଆମକୁ ନିନ୍ଦା କରିବ। ଏହା ହେଉଛି କଫ, ପେଶାବ, ମଳ ଏବଂ ଜନାନୀ ଶରୀରର ମଳ।
ଗୃହାଣିତ୍ଯକ୍ତଶୌଚାନି ତାନି ଭୁଂଜଂତି ତତ୍ର ଵୈ । ସ୍ତ୍ରୀଦଗ୍ଧାନି ପ୍ରକୀର୍ଣାନି ପ୍ରକୀର୍ଣାଯସ୍କରାଣି ଚ
ଘରରେ ଯାହା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅଶୁଚି, ସେଗୁଡିକୁ ସେମାନେ ଖାନ୍ତି। ଯାହା ଜନାନୀମାନେ ପୋଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ଛିଟିଯାଇଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ।
କୁତ୍ସିତାନି ମଲେନାପି ପ୍ରେତା ଵୈ ତତ୍ର ଭୁଂଜତେ । ମାଧଵଂ ଯତ୍ର ନାର୍ଚଂତି ସ୍ତ୍ରୀଜିତାନି ଗୃହାଣି ଚ
ଘୃଣିତ ଏବଂ ମଳ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏନାହିଁ, ଏବଂ ଘର ଜନାନୀମାନେ ଚଳାନ୍ତି।
ଦଯା କ୍ଷାଂତିଵିହୀନାନି ପ୍ରେତାସ୍ତତ୍ରୈଵ ଭୁଂଜତେ । ଯତ୍ରାଭଦ୍ରା ଗୃହେ ଵାଚଃ ଶୌଚହୀନାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ
ଯେଉଁଠି ଦୟା ଓ ଖ୍ଷମା ନାହିଁ, ସେଠି ପିଶାଚମାନେ ଉପହାର ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଘରେ ଅଶୁଭ ଭାଷା ହୁଏ ଓ ଜଣେ ମହିଳା ଶୁଚିତା ବିହୀନ, ସେଠି ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଏ।
କଲହୋ ଯତ୍ର ସତତଂ ପ୍ରେତାସ୍ତେ ତତ୍ର ଭୁଂଜତେ । ନ ଯତ୍ର ଜାମଯୋ ଗେହେ ପୂଜ୍ଯଂତେ ନ ଵରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଯେଉଁଠି ସବୁବେଳେ କଳହ ହୁଏ, ସେଠି ପିଶାଚମାନେ ଉପହାର ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଘରେ ବୋଉମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ, ଓ ଉତ୍ତମ ଜନନୀମାନେ ଆଦର ପାଆନ୍ତିନାହିଁ।
ଯତ୍ର ଦୁର୍ଜନସଂସର୍ଗସ୍ତତ୍ର ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍ । ନ ଯତ୍ର ହରିସେଵା ଵା ନ କଥା ଯତ୍ର ଵୈଷ୍ଣଵୀ
ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ରହିଛି, ସେଠି ଆମେ ପିଶାଚମାନେ ଭୋଗ କରିଥାଉ; ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କ ସେବା ନାହିଁ, ଓ ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶୁଣାଯାଏନାହିଁ।
ନ ଯତ୍ର ଵୈଷ୍ଣଵୀ ପ୍ରୀତିଃ ପ୍ରେତା ଵୈ ତତ୍ର ଭୁଂଜତେ । ଯେଷାମେଵଂ ଗୃହେ ପ୍ରୀତା ଭୁଂଜତେ ତେଽପି ସତ୍ଵରମ୍
ଯେଉଁଠି ବୈଷ୍ଣବ ପ୍ରେମ ନାହିଁ, ସେଠି ପିଶାଚମାନେ ଉପହାର ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଘରେ ଏହି ପ୍ରେମ ରହିଛି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ପ୍ରେତା ଭଵଂତି ପାପେନ ନିଜଵଂଶଵିନାଶକାଃ । ତସ୍ଯ ମେ ଜାଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵଦତୋ ଭୋଜନଂ ନିଜମ୍
ପାପ ଦ୍ୱାରା ପିଶାଚ ହୁଏ, ସେମାନେ ନିଜ ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଭୋଜନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅସ୍ମାତ୍ପାପତରଂ ଚାନ୍ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ । ନିର୍ଵିଣ୍ଣଃ ପ୍ରେତଭାଵେନ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଦୃଢଵ୍ରତମ୍
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ପାପ କିଛି କୁହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ପିଶାଚ ହେବାର ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ।
ଯଥା ନ ଜାଯତେ ପ୍ରେତୋ ମୁକ୍ତିଃ ପ୍ରେତତ୍ଵତୋ ଯଥା । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଏକାଦଶ୍ଯାଦିଭିଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଵ୍ରତୈରଚ୍ଯୁତକୀର୍ତନୈଃ
କିପରି ଲୋକ ପିଶାଚ ହୁଏନାହିଁ, କିପରି ପିଶାଚ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ? ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଏକାଦଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ବ୍ରତ, ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ।
ଦେଵତାତିଥିପୂଜାଭିର୍ଗୁରୁପୂଜାଦିଭିସ୍ତଥା । ଆଚାରୈଃ ସାଧୁଚରିତୈଃ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯୁଦିତୈର୍ଦିନୈଃ
ଦେବତା, ଅତିଥି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଚରିତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତିର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ପାଳନ କରିଲେ।
ଏଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିଯାଦାନୈର୍ଯଥାଵିଧିଵିନିର୍ମିତୈଃ । ଦଯାଦାନଦମକ୍ଷାଂତିଶୀଲଶିଷ୍ଟାଭିଵାଦନୈଃ
ଏପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ଓ ଦାନ, ଦୟା, ଦାନ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଖ୍ଷମା, ଓ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇଲେ।
ଇତ୍ଯେଵମାଦିଭିର୍ଧର୍ମୈଃ ପ୍ରେତା ନ ସ୍ଯୁଃ କୁଲେଽପି ଵୈ । ଗୋଵିପ୍ରତୀର୍ଥାମରପର୍ଵତାଗ୍ର୍ଯ ନଦୀନଦାଶ୍ଵତ୍ଥତରୂନନେକଶଃ
ଏପରି ଧର୍ମମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ବଂଶରେ ପିଶାଚ ହୁଏନାହିଁ; ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୀର୍ଥ, ଦେବତା, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଝିଲିକା, ଓ ବଟବୃକ୍ଷ ଆଦି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ।
ଯୋ ଵଂଦତେ ବଂଧୁଜନେ ଵିନୀତଃ ପ୍ରେତୋ ନ ଲୋକେ ଭଵତୀହ ନୂନମ୍ । କ୍ରମାଦର୍ଚ୍ଚଯତେ ଯୁକ୍ତୋ ଵିଶେଷାଦପି ମାନଵଃ
ଯିଏ ନମ୍ରତା ସହିତ ନିଜ ବନ୍ଧୁଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ କେବେ ପିଶାଚ ହୁଏନାହିଁ; ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ବିଶେଷ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ।
ଗଂଗାଦିପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେଷୁ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମନଂତକମ୍ । ନାହଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରେଷୁ ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ଵିଭୁଃ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଅସୀମ; ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବିନାହିଁ।
ଦର୍ଶନାଦେଵ ତସ୍ଯାପି ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରେତତ୍ଵତୋ ଭଵେତ୍ । ଊର୍ଜମୂର୍ଜସ୍ଵଲଂ ମାସମଥ ଦାମୋଦରପ୍ରିଯମ୍
ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପିଶାଚ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାସ ଆସେ, ଯାହା ଦାମୋଦରଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ତପସାମୁତ୍ତମଂ ମାସଂ ତପୋ ମାଧଵଵଲ୍ଲଭମ୍ । ଵୈଶାଖଂ ମାଧଵଂ ମାସଂ ମଧୁସୂଦନଦୈଵତମ୍
ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାସ, ଯାହା ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ବୈଶାଖ ମାସ ମାଧବଙ୍କ ମାସ, ଯାହାର ଦେବତା ମଧୁସୂଦନ।
ଉତ୍ତମଂ ସର୍ଵମାସାନାଂ ଯମେକଂ ମୁନଯୋ ଵିଦୁଃ । ଯେନୈଵ ସାଧନେନ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଯଂ ହି ସାଧିତମ୍
ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମାସକୁ ମୁନିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଏହାର ସାଧନା କରିଲେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ସଫଳ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାମତାଭ୍ଯେତି ସା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵିଶ୍ଵକାରିଣୀ । ତସ୍ଯା ଵାସୋ ଯତୋ ମାସୋ ମାଧଵୋଽସୌ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ; ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ଯେଉଁ ମାସରେ ମାଧବ ବାସ କରନ୍ତି, ସେଇ ମାସକୁ ମାଧବ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।
ନ ମାଧଵସମୋ ଦେଵୋ ଯଥା ଦେଵେଷୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତଥା ମାସେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନ ମାସୋ ମାଧଵପ୍ରିଯଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାଧବ ସମାନ କେହି ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମାଧବ ପ୍ରିୟ ମାସ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯମପି ଭକ୍ତିତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ ପ୍ରେତଯୋନିତଃ କିଂ ଵିଧାନତଃ
ମାଧବ ମାସର ମହିମା ଯଦି ଭକ୍ତି ସହ କାନ୍ଧରି ଶୁଣିଲେ, ପିଶାଚ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏହିଥିରେ କୌଣସି ବିଧି ଦରକାର ନାହିଁ।
ସତାଂ ସଂଭାଷଣାଦେଵ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥନିଷେଵଣାତ୍ । ନାରାଯଣେତି ପଠନାତ୍ତନ୍ନାମଶ୍ରଵଣାଦପି
ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କଲେ, କିମ୍ବା 'ନାରାୟଣ' ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କିମ୍ବା ଏହି ନାମ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର—
ମୁଚ୍ଯତେ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଜନୋ ଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । ଯତିଷ୍ଯେ ତଦହଂ ପ୍ରେତା ଭଵତାମପି ମୁକ୍ତଯେ
—ଯେଉଁ ଲୋକ ଭକ୍ତିରେ ଲଗନ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ପରୋପକାରଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯତୋ ନ ସ୍ଯାନ୍ମଖୈରପି । ପ୍ରେତା ଯାମି ତତଃ ସ୍ନାତୁଂ ରେଵାଵାରିଣି ମାଧଵେ
ଅନ୍ୟଙ୍କର ଉପକାରରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଥିରେ ବଡ଼ ବଳ ଅଛି; ଏହି ପୁଣ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନି। ଏହି କଥା ଭାବି, ମୁଁ ପିତୃ ଆତ୍ମା ହୋଇ ମାଧବ ମାସରେ ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଉଛି।
ମାସି ମେଷସ୍ଥିତେ ଭାନାଵେତୈରନୁଗତୋ ନରୈଃ । ପଂଚୈଵ ତେ ପୁନର୍ମୋହାଜ୍ଜାତପାତକସଂଚଯାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷ ରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ଜଣଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଯାଉଥିଲି, ଏମିତି ମୂଢ଼ତାରେ ପୁଣିଥରେ ସେମାନେ ପାପ ସଂଚୟ କରିଥିଲେ।
ସ୍ନାତୁମାଯାଂତି ଵଚସା ମମୈଵ କରୁଣାଵତଃ
ମୋ କରୁଣାମୟ କଥାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ତାଵଦ୍ଭଵଂତସ୍ତୁ ନିଦେଶତୋ ମେ ତିଷ୍ଠଂତୁ ତତ୍ରୈଵ ଵନେ ଵିଶୋକାଃ । ଶ୍ରୀନର୍ମଦାଵାରିଣି ଯାଵଦେଵ ଗତ୍ଵା ନିଜସ୍ନାନଵିଧିଂ ଵିହାଯ
ତେଣୁ, ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେମାନେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ରୁହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ନାନ ନିୟମ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀନର୍ମଦା ଜଳକୁ ଯାଉନାହାଁ।
ନିର୍ମାଯ ପୁରୁଷାନପି ନାମ ତସ୍ମାତ୍କୁଶସ୍ଵରୂପାନିହ ନର୍ମଦା କେ । ଵିଧାନତୋ ମାଧଵମାସି ଦୀନାନ୍ନିମଜ୍ଜଯାମୀତି ଦଯା ନିବଦ୍ଧଃ
ସେଠାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ କୁଶ ଗଛରେ ପୁରୁଷ ଆକୃତି ତିଆରି କରି, ମାଧବ ମାସରେ ଦୟାଭାବରେ ଏହାକୁ ନର୍ମଦା ଜଳରେ ବିଲିନ କରିବି, ଏହି ଭାବରେ—'ଏମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ'।
ଏଵଂ ଦିନତ୍ରଯେଣୈଵ ମୁକ୍ତିର୍ଵଃ ପ୍ରେତଯୋନିତଃ । ନ ଦର୍ଭବଟୁକସ୍ନାନମାତ୍ରେଣୈଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏଭଳି, ମାତ୍ର ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେମାନେ ପିତୃ ଯୋନିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ; କେବଳ କୁଶ ପୁତଳି ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ନୁହେଁ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।