ସ ରାଜା ସମରେ ହତ୍ଵା ସକଲାନେଵ ଶାତ୍ରଵାନ୍ । ଶଶାସ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ସାବ୍ଧିଦ୍ଵୀପାଂ ମହାବଲଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରି, ସମୁଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ସ ଏକଦା ମହୀପାଲଃ ସମାହୂଯ ସ୍ଵମଂତ୍ରିଣଃ । ଉଵାଚେଦଂ ଵଚଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସଭାମଧ୍ଯେ ମହାଯଶାଃ
ସେ ଭୂପତି ଏକଦିନ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକି, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହରେ ଏହି କଥା କହିଲେ, ସେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଥିଲେ।
ମନୋଭଦ୍ର ଉଵାଚ-। ଅମାତ୍ଯାଃ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ମଯେଯଂ ପରିପାଲିତା । ନିହତା ରିପଵଃ ସର୍ଵେ ସପୁତ୍ରବଲଵାହନାଃ
ମନୋଭଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ମୁଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି; ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ, ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ, ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଛି।
ପାଲିତାନି ସ୍ଵଗୋତ୍ରାଣି ଦାନୈର୍ଵିପ୍ରାଶ୍ଚ ତୋଷିତାଃ । ଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ସପୁତ୍ରବଲଵାହନାଃ
ମୋ ଗୋତ୍ରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ, ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପାଲିତାନି ସ୍ଵଗୋତ୍ରାଣି ଯଜ୍ଞୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସଦକ୍ଷିଣୈଃ । ଏତଦ୍ଧି ଜରଯା ସର୍ଵଂ ମହତ୍ଯା ମେ ବଲଂ ହୃତମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନଦ୍ୱାରା ମୋ ଗୋତ୍ରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ବଡ଼ ବୟସ୍ ମୋର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ନିଅଁ ନେଇଛି।
କର୍ମାଣି କାନିଚିତ୍କର୍ତ୍ତୁଂ ନ ହି ଶକ୍ନୋମି ଦୁର୍ବଲଃ । ସାମର୍ଥ୍ଯହୀନେ ପୁରୁଷେ ରାଜଶ୍ରୀର୍ନ ହି ଶୋଭତେ
ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହେବାରୁ କିଛି କାମ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସକ୍ଷମ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠି ରାଜସିକ ମହିମା ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଚମକେ ନାହିଁ।
ସର୍ଵାଭରଣସଂଯୁକ୍ତା ଵୃଦ୍ଧାଙ୍ଗା ଇଵ କାମିନୀ । ତାଵଦ୍ଵିଭ୍ଯତି ସର୍ଵେଽପି ଶତ୍ରଵଃ ପୃଥିଵୀତଲେ
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, କିନ୍ତୁ ବୟସ୍ ହୋଇଥିବା ଜଣେ ନାରୀ ପରି; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଭୟଭିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯାଵଦ୍ଧି ଗତସାମର୍ଥ୍ଯଂ ନେଚ୍ଛନ୍ତି ଚାରୁଚକ୍ଷୁଷା । ସମସ୍ତଗୁଣସମ୍ପନ୍ନାମପି ତଦ୍ଗତମାନସମ୍
ଯେତେବେଳେ ସାମର୍ଥ୍ୟ ହାରାଯାଏ, ତେବେ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୋଭା ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ପୂର୍ବେ ମନ ଦେଇଥିଲେ।
ପୃଥ୍ଵୀ ତ୍ଯଜେନ୍ନୃପଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ସ୍ଵୈରିଣୀପାଲିତା ଯଥା । ଭକ୍ତିଲଭ୍ଯାଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ଗୁଣଲଭ୍ଯଂ ମହଦ୍ଯଶଃ
ପୃଥିବୀ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ରାଜାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଯେପରି ଏକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିଣୀ ନାରୀ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ; ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଯଶ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ଦାନଲଭ୍ଯଂ ବଲଲଭ୍ଯା ତୁ ମେଦିନୀ । ସାମର୍ଥ୍ଯହୀନଃ କୃପଣୋ ନିଶ୍ଚିତୋ ରିପୁଶାସନେ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ମିଳେ; ଯେଉଁଠାରେ ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଦୁଃଖୀ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହୁଅନ୍ତି।
ମୂର୍ଖମାତ୍ରଵଚୋ ଗ୍ରାହୀ ସ ନୃପଃ ଶତ୍ରୁନଂଦନଃ । ତତୋଽହଂ ସକଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ଵିଭଜ୍ଯ ଵରମଂତ୍ରିଣଃ
ଯେ ରାଜା କେବଳ ମୂର୍ଖଙ୍କ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଭାଗ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ।
ଦାତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଯଦି ମନ୍ଯତେ । ମନ୍ତ୍ରିଣ ଊଚୁଃ - ଯଦେତଦ୍ଵଚନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ନୀତିଵିଦା ନୃପ
ମୁଁ ଏହାକୁ ମୋ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ, ଯଦି ତୁମେମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଉଛ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ନୀତି ଜଣା ଲୋକଙ୍କ ପରି,
ତଦେଵ ମତମସ୍ମାକଂ ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ । ଅଥାଯାତୌ ନୃପାଦେଶାତ୍ସଂସଦଂ ପ୍ରତି ସତ୍ତମୌ
ଏହି ଆମର ମତ ମଧ୍ୟ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ସଭାକୁ ଆସିଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ର ଯଶୋଭଦ୍ର ନାମାନୌ ତନଯାଵୁଭୌ । ତୌ ଚ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତୌ କୁମାରୌ ପ୍ରିଯଵାଦିନୌ
ବୀରଭଦ୍ର ଓ ଯଶୋଭଦ୍ର ନାମକ ଦୁଇ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ମିଷ୍ଟି କଥା କହୁଥିବା ରାଜକୁମାର।
ପିତୃଭକ୍ତୌ ସଦା ଶାଂତୌ ବଲିନୌ ଧର୍ମତତ୍ପରୌ । ତତଃ ସ ଭୂପଃ ସହସା ରାଜନୀତି ଵିଦାଂଵରଃ
ପିତାଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତି କରୁଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ; ତାପରେ ସେ ରାଜା, ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବୀଣ, ହଠାତ୍ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ନାରେ,
ଵିଭଜ୍ଯ ସକଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦଦୌ ତାଭ୍ଯାଂ କୁତୂହଲାତ୍ । ଅତ୍ରାଂତରେ ଗୃଧ୍ର ଏକଃ ସ୍ଵକୀଯସ୍ତ୍ରୀ ସମନ୍ଵିତଃ
ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଭାଗ କରି, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଉତ୍ସୁକତାବଶତଃ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଜଣେ ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ,
ଆଗତ୍ଯ ତତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ଉପଵିଷ୍ଟୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତାଵାଗତୌ ସମାଲୋକ୍ଯ ପକ୍ଷିଣାଵତିହର୍ଷିତୌ
ସେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଆସି, ବସିଗଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ସେମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ରାଜାହ ଯୁଵଯୋଃ କସ୍ମାଚ୍ଛୁଭାଗମନମୁଚ୍ଯତାମ୍ । ଗୃଧ୍ର ଉଵାଚ- ଗୃଧ୍ରୋଽହଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ମମେଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ ପରଂତପଃ
ରାଜା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏଠାରେ କିଏଁ ଶୁଭ କାରଣରେ ଆସିଛ?' ଗୃଧ୍ର କହିଲେ— 'ମୁଁ ଗୃଧ୍ର, ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଏହା ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ, ହେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା।'
ଆଗତୋଽସ୍ମି ମୁଦା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସଂପଦଂ ପୁତ୍ରଯୋସ୍ତଵ । ଏତଯୋର୍ମହତୀ ଦୃଷ୍ଟା ଵିପତ୍ତିଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ବଡ଼ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ଇହ ଜନ୍ମନି ସଂପତ୍ତିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଵାଂ ସମାଗତୌ । ତସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ରାଜୋଵାଚ ପୁନର୍ଵିପ୍ର ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟମାନସଃ
ଏହି ଜନ୍ମରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ; ଗୃଧ୍ରଙ୍କର ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ପୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ- ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଵଚୋ ଗୃଧ୍ର ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତମିଦଂ ମଯା । ଏତଯୋଃ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ଭଵତା ଜ୍ଞାଯତେ କଥମ୍
ରାଜା କହିଲେ— 'ଗୃଧ୍ର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରୁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉକ୍ତି ଶୁଣିଛି; ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପୂର୍ବ ଘଟଣା କିପରି ଜାଣିଲୁ?'
ଯଦି ଜାନାସି ତତ୍ଵେନ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାଂତମେତଯୋଃ । ବ୍ରୂହି ତର୍ହି ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵମେତଦଶେଷତଃ
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପରେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପୂର୍ବ ଘଟଣା ଜାଣ, ତେବେ ମୋତେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ।
ଗୃଧ୍ର ଉଵାଚ- ନୃପତେ ଵୃଷଲାଵେତୌ ଯୁଗେ ଦ୍ଵାପରସଂଜ୍ଞକେ । ଗରସଂଗରନାମାନୌ ସତ୍ଯଘୋଷସୁତୌ ସ୍ଥିତୌ
ଗୃଧ୍ର କହିଲେ — ରାଜାନ୍ତ, ଦ୍ୱାପର ନାମକ ଯୁଗରେ ସତ୍ୟଘୋଷଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ, ଗରସଙ୍ଗର ନାମରେ, ଦୁଇଜଣ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଥିଲେ।
ଏକକାଲେ ଚ ଭୂପାଲ ମୃତୌ ନିଜ ଗୃହାଂତରେ । ତତୋ ନେତୁମିମୌ ଭୂପ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ଯମକିଂକରାଃ
ହେ ଭୂପତି, ସେମାନେ ଏକେ ସମୟରେ ନିଜ ଘରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତାପରେ, ରାଜା, ଯମର ଦାନ୍ତାଳ ଦୂତମାନେ ସେମାନେକୁ ନେବାକୁ ଆସିଲେ।
ପାଶହସ୍ତାଃ ସମାଯାତାଃ କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରଶଃ । ବବଂଧୁଶ୍ଚର୍ମପାଶେନ ଦ୍ଵାଵେତୌ ତୌ ମଦୋଦ୍ଧତୌ
ହଜାର ହଜାର ପାଶଧାରୀ ଯମଦୂତମାନେ ଆସିଲେ, ଚର୍ମର ଦୌରିରେ ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ନିନ୍ଯୁଶ୍ଚ ନିଲଯଂ ମୃତ୍ଯୋରତିଦୁର୍ଗମଵର୍ତ୍ମନା । ଇମୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମରାଜଶ୍ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତମୁଵାଚ ହ
ସେମାନେ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ମୃତ୍ୟୁର ଗୃହକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଠାରେ ଧର୍ମରାଜା ଦେଖି, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏତଯୋଃ ସକଲଂ ଵୃତ୍ତଂ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଵିଚାର୍ଯତାମ୍ । ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଃ ସର୍ଵକର୍ମଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଧର୍ମରାଜା କହିଲେ — ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କର। ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ସମସ୍ତ ଭଲ ଓ ଖରାପ କାମ ଦେଖିଲେ।
ମୂଲାଦ୍ଵିଚାରଯାମାସ ତତ ଇତ୍ଯାହ ଚାଂତକମ୍ । ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମେତୌ ମହାବାହୋ ପୁଣ୍ଯଵ୍ରତ ମହାଶଯୌ
ମୂଳରୁ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କରି, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଅନ୍ତକଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଉତ୍ତମ ମନସ୍କ ଥିଲେ।
ଅସ୍ତିଚେଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ସର୍ଵକର୍ମଵିଲୋକିତମ୍ । ସ୍ଵଯଂଦାନଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ନ ହି ଦତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ଯଦି କିଛି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଥିଲା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇଛି। ସେମାନେ ନିଜେ ଦାନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜାତିକୁ ଦେଇନଥିଲେ।
ତେନୈଵ କର୍ମଣା ରାଜନ୍ନିମୌ ନରକଗାମିନୌ । ଦାତା ଦାନଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯୋ ନ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦିଵଜାତଯେ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଏହି ଦୁଇଜଣ ନରକକୁ ଯିବେ। ଯିଏ ଦାନ କରି, ଦ୍ୱିଜାତିକୁ ଦେଇନଥାଏ—