ଦୁର୍ଲଭା ହି ମହାନଦ୍ଯୋ ମାଧଵେ ମାସି ସର୍ଵଶଃ । ତତୋଽପି ଦୁର୍ଲଭା ଗଂଗା ରେଵା ଚ ଯମୁନା ତଥା
ମାଧବ ମାସରେ ବଡ଼ ନଦୀମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ। ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଛନ୍ତି ଗଙ୍ଗା, ରେବା ଏବଂ ଯମୁନା।
ଏତାସୁ ତିସୃଷୁ ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯୈକାମପି ସାଦରମ୍ । ଯଃ ସ୍ନାତି ମାଧଵେ ମାସି ଵିପାପଃ ସ ହରିଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏହି ତିନିଟି ନଦୀ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି କେହି ଏକଟିକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମାଧବ ମାସରେ ତାହାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦହୋ ସହ ମଯା ସୁକୃତୈକସାରେ ଵୈଶାଖମାସି ଚ ଭଵଂତ ଉପେତ୍ଯ ରେଵାମ୍ । ମଜ୍ଜଂତୁ ପାତକକୃତୋ ମୁନିଵୃଂଦଜୁଷ୍ଟେ ରେଵାଜଲେ ନିଖିଲପାପଭଯାପହତ୍ଯୈ
ସେହିପାଇଁ, ହେ ବନ୍ଧୁମାନେ, ମୋ ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇ, ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ ଭାବେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ରେବା ନଦୀକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁନିମାନେ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ରେବା ଜଳରେ ଡୁବି, ସମସ୍ତ ପାପ ଭୟ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ମୁଦିତା ମୁନିନା ସହ । ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ପାପିନୋ ରେଵାଂ ଶଂସଂତୋଽଦ୍ଭୁତକାରିଣୀମ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପାପୀମାନେ ମୁନିଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରେବାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କୁ ଚାଲିଗଲେ।
ମୁନିଶର୍ମା ତତୋ ଗଚ୍ଛଂସ୍ତୈସ୍ତଥାନୁଗତୋ ନରୈଃ । ଦଦର୍ଶ ପଥିସଂତ୍ରସ୍ତାନ୍ପିଶାଚାନଷ୍ଟ ଭୀଷଣାନ୍
ମୁନିଶର୍ମା ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ରାସ୍ତାରେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଭ୍ରମିତ ଓ ଭୟଜନକ ପିଶାଚମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
କୁର୍ଵଂତୋ ଵିଵିଧାଞ୍ଛବ୍ଦାନ୍ଭ୍ରମଂତୋଽପି ତତସ୍ତତଃ । ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵକେଶୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵରକ୍ତାଂଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣଦଂତକୃଶୋଦରାନ୍
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ଏଠୁ ସେଠୁ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଚୁଲି ଉଠିଯାଇଥିଲା, ରକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କଳା ଦାନ୍ତ ଓ ଶୁଉଁ ଉଦର ଥିଲା।
ଅରଣ୍ଯେ କଂଟକାକ୍ରାଂତେ ଵୃକ୍ଷପାନୀଯଵର୍ଜିତେ । ସମ୍ମୁଖଂ ଧାଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯସଂଵିଗ୍ନମାନସଃ
କଣ୍ଟା ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ, ଗଛର ପାନୀୟ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସେମାନେ ସାମ୍ନାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମନ ଭୟରେ ଭରିଗଲା।
ନମୋନାରାଯଣାଯେତି ରକ୍ଷରକ୍ଷେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ କହିଲେ: 'ନମୋ ନାରାୟଣ! ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର!'
ନାରାଯଣାଯେତି ନମୋଭିଧାନମାକର୍ଣ୍ଯ ଧର୍ମୈକନିଧାନମୁଚ୍ଚୈଃ । ଭଵାଂତରେ ତେ ମନସା ପିଶାଚା ଯଯୁର୍ନିଜାଦୃଷ୍ଟଵଶେନ ଲବ୍ଧାଃ
'ନାରାୟଣ' ନାମର ଉଚ୍ଚାରଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଧର୍ମର ଏକମାତ୍ର ଧାମକୁ ଶୁଣି, ସେଇ ପିଶାଚମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଭାବରେ ପରଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିନଯାନ୍ଵିତମନସୋ ମୁନିଶର୍ମା ଵିଲୋକ୍ଯ ତାନ୍ । ଉଵାଚ ମଧୁରାଭାଷୀ କେ ଯୂଯଂ ଵିକୃତା ନରାଃ
ମୁନିଶର୍ମା ନମ୍ର ମନ ନେଇ, ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ମଧୁର କଥାରେ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, ଏମିତି ବିକୃତ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛ?'
କିଂ ଵା କେନ କୃତଂ କର୍ମ ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତା ଚ ଵୈକୃତିଃ । କଥମେଵଂ ଵିଧାଃ ସର୍ଵେ ଦୁଃଖିନୋଽତୀଵ ଭୀଷଣାଃ
'କଣ କାରଣରେ କିଏ କୌଣସି କାମ କଲା, ଯାହାରେ ଏହି ବିକୃତି ଆସିଲା? କିପରି ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଙ୍କର ହେଇପଡ଼ିଛ?'
ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ - କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ଦିତା ନିତ୍ଯଂ ନାନାଦୁଃଖଚଯାକୁଲାଃ । କୃତବୁଦ୍ଧେ ହୃଦି କ୍ରୂରା ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞା ଵିଚେତସଃ
ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ: 'ଆମେ ସଦା ଭୁଖ ଓ ତିରିଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ, ମନରେ କ୍ରୁର ଭାବ ରହିଛି, ସ୍ମୃତି ହରାଇ ଭ୍ରମିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛୁ।'
ନ ଜାନୀମୋ ଦିଶଃ କ୍ଵାପି ମୂଢା ମାନଵଘାତିନଃ । ତଦେତଦ୍ଦୁଃଖମାଖ୍ଯାତମେତଦେଵାସୁଖଂ ପୁନଃ
'ଆମେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯିବା ଜାଣୁନାହିଁ, ମୁହଁ ହରାଇଛୁ, ମାନବ ହନନ କରିଛୁ। ଏହି ହେଉଛି ଆମର ଦୁଃଖ, ଏହି ହେଉଛି ଆମର ଅସୁଖ।'
ପ୍ରଭାତମିଵ ସଂଭାତି ଭାସ୍କରୋଦଯଦର୍ଶନାତ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରାଯଣେତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଭାଷିତଂ ତଵ କୋମଲମ୍
'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଦେଖି ଯେପରି ପ୍ରଭାତ ଆସେ, ସେପରି ତୁମେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ମୃଦୁ ଭାବରେ 'ନାରାୟଣ' କହିବା ଶୁଣି ଆମେ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଦର୍ଶନଂ ଵିପ୍ର ଶୁଦ୍ଧଭାଵଂ ଗତା ଵଯମ୍ । ଦର୍ଶନେନୈଵ ତେ ଵିପ୍ର ନାମଶ୍ରଵଣତୋ ହରେଃ
'ତୁମକୁ ଦେଖି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ପାଇଛୁ। ତୁମର ଦର୍ଶନ ଓ ହରିଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ଏହି ଫଳ ମିଳିଛି।'
ଭଵାଂତରମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦଯାଲଵଃ । ଵିନାଶଯତ୍ଯପଯଶୋ ବୁଦ୍ଧିଂ ଵିଶଦଯତ୍ଯପି
'ଆମେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରିଛୁ, ଦୟାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଛୁ। ଅପୟ ମନକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, କିନ୍ତୁ ଦୟା ତାହାକୁ ପବିତ୍ର କରେ।'
ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯତି ପ୍ରାଯୋ ନୃଣାଂ ଵୈଷ୍ଣଵଦର୍ଶନମ୍ । ଅହଂ ପର୍ଯୁଷିତୋ ନାମ ସୂଚକୋଽଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯକଃ
ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି; ମୁଁ 'ପର୍ୟୁଷିତ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକାରର ସୂଚକ।
ଶୀଘ୍ରଗୋ ରୋଧକଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ପଂଚମୋଯଂ ଚ ଲେଖକଃ । ଷଷ୍ଠୋଯମିତି ଵାଗ୍ଦୁଷ୍ଟଃ ସପ୍ତମୋଯଂ ଵିଦୈଵତଃ
ଅନ୍ୟ ଜଣେ 'ଶୀଘ୍ରଗ' ଯିଏ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି; ପଞ୍ଚମ ହେଉଛନ୍ତି 'ଲେଖକ', ଯିଏ ଲେଖନ କରନ୍ତି; ଷଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି 'ବାଗ୍ଦୁଷ୍ଟ', ଯିଏ ଖରାପ କଥା କହନ୍ତି; ସପ୍ତମ ହେଉଛନ୍ତି 'ବିଦୈବତ', ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି।
ନିତ୍ଯଂଯାଜନକଶ୍ଚାଯମଷ୍ଟମଃ କଷ୍ଟଦାଯକଃ । ମୁନିଶର୍ମୋଵାଚ- ପ୍ରେତାନାଂ କର୍ମଜାତାନାଂ ନାମାନି ଭଵତାଂ କୁତଃ
ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛନ୍ତି 'ନିତ୍ୟଯାଜନକ', ସଦା କ୍ରିୟା କରାଉଥିବା ଏବଂ 'କଷ୍ଟଦାୟକ', ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି। ମୁନିଶର୍ମା ପଚାରିଲେ— ତୁମେମାନେ କେମିତି ଏମିତି ନାମ ପାଉଛ? କଣ କାରଣରେ?
କିଂ ତତ୍କାରଣମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯେନ ଯୂଯଂ ସନାମକାଃ । ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ - ମଯା ସ୍ଵାଦୁ ସଦା ଭୁକ୍ତଂ ଦତ୍ତଂ ପର୍ଯୁଷିତଂ ଦ୍ଵିଜେ
କିଏ ଏହି କାରଣ ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେମାନେ ଏମିତି ନାମ ଧାରଣ କରିଛ? ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ— ମୁଁ ସଦା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲି ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ପୁରୁଣା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲି।
ଆଜ୍ଯେ ସତି ନିରାଜ୍ଯଂ ଚ ତେନ ପର୍ଯ୍ଯୁଷିତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍ । ମିଥ୍ଯାମିଥ୍ଯାପରଚ୍ଛିଦ୍ର ମର୍ମ୍ମାନ୍ଵେଷୀ ସ୍ଵଭାଵତଃ
ଘିଅ ଥିଲେ ମୁଁ ଦେଇନଥିଲି, ଏହିପରି ମୁଁ 'ପର୍ୟୁଷିତ' ହେଲି। ମୋ ସ୍ୱଭାବରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଜୁଥିଲି।
ସୂଚଯାମାସ ତେନାସୌ ସୂଚକୋଽଶୁଚିରାତୁରଃ । ଶୀଘ୍ରଂ ନଶ୍ଯତି ଵିପ୍ରେଣ ଯାଚିତଃ କ୍ଷୁଭିତେନ ଵୈ
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ 'ସୂଚକ', ଅଶୁଚି ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଚାହିଁଲେ, ସେ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।
ଏତତ୍କାରଣମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଗୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଗୃହୋପରି ସଦା ସ୍ଵାଦୁଭୁକ୍ତମେତେନ ପାପିନା
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ 'ଶୀଘ୍ରଗ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ପାପୀ ସଦା ଘର ଉପରେ ବସି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ।
ଏକାକିନା କୁମନସା ତେନାସୌ ରୋଧକଃ ସ୍ମୃତଃ । ମୌନେନାପି ସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ପାଦେନ ଲିଖତେ ମହୀମ୍
ଏକାକି ଓ ଖରାପ ମନ ଥିବାରୁ ସେ 'ରୋଧକ' ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ସେ ସଦା ମୌନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାଟିରେ ଲେଖେ।
ଅସ୍ମାକମପି ପାପିଷ୍ଠୋ ଲେଖକୋ ଲୋକସଂଗତଃ । ଗୁଣିନୋଯଂ ଗୁଣାନ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ନିର୍ଗୁଣେ ଚ ଗୁଣଜ୍ଞତାମ୍
ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପାପୀ 'ଲେଖକ', ଯିଏ ସବୁଠି ଲୋକମାନେ ସହିତ ମିଶିଥାଏ। ସେ ଗୁଣୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣକୁ ଘୃଣା କରେ, ନିର୍ଗୁଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ଚିହ୍ନିଥାଏ।
ଅସଂଜ୍ଞେ ଜ୍ଞାନଯୋଗୀ ଚ ଵାଗ୍ଦୁଷ୍ଟୋସୌ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ । ନାସ୍ତିକ୍ଯଭାଵାଦନିଶଂ ପିତୃଦୈଵତ ମାନଵାନ୍
ଅବିବେକୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ଜାଣିଥିବା, ସେ 'ବାଗ୍ଦୁଷ୍ଟ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ନାସ୍ତିକ ଭାବରୁ ସେ ନିତ୍ୟ ନିଜ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହିଁ।
ନ ମନ୍ଯତେ ଚ ସତ୍କର୍ମ ପାପସ୍ତେନ ଵିଦୈଵତଃ । ସଦା ଯାଚନକୋ ମିଥ୍ଯା ମିଥ୍ଯାଦୌର୍ଗତ୍ଯଦର୍ଶକଃ
ସେ ଭଲ କାମକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ; ଏହିପରି, ସେ 'ବିଦୈବତ', ଦେବତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରେ। ସେ ସଦା ମିଥ୍ୟା ଭାବେ ଭିକ୍ଷା ମାଗେ, ଦୁଃଖ ଓ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଏ।
ସଭୂତୋଦ୍ଵେଜକୋ ଲୁବ୍ଧସ୍ତେନ ଯାଚନକସ୍ତ୍ଵଯମ୍ । ଏଭିଃ ପୂର୍ଵକୃତୈଃ ପାପୈର୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ନରକଯାତନାମ୍
ସେ ସଭାକୁ ବିଘ୍ନ କରେ, ଲୋଭୀ; ଏହିପରି, ସେ 'ୟାଚନକ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଅପରାଧ ପାଇଁ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛି।
ପ୍ରେତାସ୍ତେ ଦର୍ଶନାଦଦ୍ଯ ପୁନର୍ଜାତାଃ ସ୍ମ ସୁସ୍ଥିତାଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତମାତ୍ମଵୃତ୍ତାଂତସଂଭଵମ୍
ଏହି ପ୍ରେତମାନେ, ଆଜି ଦେଖାଯିବା ଦ୍ୱାରା, ପୁନଃ ଭଲ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଆମ ନିଜ କର୍ମର ଗଥା।
ପ୍ରଶ୍ନଂ ଚ ଯଦି ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୃଚ୍ଛାନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ତେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଯେ ଜୀଵା ଭୁଵି ତିଷ୍ଠଂତି ସର୍ଵଆହାରମୂଲକାଃ
ଯଦି ତୁମର ଆସ୍ଥା ଅଛି ଏବଂ ଆଉ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହଁ, ମୁଁ କହିଦେବି। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।