ନିଵସନ୍ମାଗଧେଦେଶେ ସଂତ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଵଜନୈସ୍ତତଃ । ଦୈଵାଦସାଵପି ମୁନେ ଭ୍ରମନ୍ନିହ ସମାଗତଃ
ମାଗଧ ଦେଶରେ ବସିଥିଲେ, ନିଜ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ଘୁରି ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ମୁନି।
ଶିଖାସୂତ୍ରଵିହୀନସ୍ତୁ ଵିପ୍ରଲିଂଗଵିଵର୍ଜିତଃ । ମଯା ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ସତ୍ଯମେଵାଵଦଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ଶିଖା ଓ ସୂତ୍ର ବିହୀନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିହ୍ନ ବିନା; ମୁଁ ପଚାରିଥିଲି, ସେ ନିଜ କଥା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ।
ଵସତା ଯଦ୍ଗୁରୋର୍ଗେହେ କ୍ରୋଧାକୁଲିତଚେତସା । ମହାମୋହଗତେନାପି ଯଥା ଵୈ ଘାତିତୋ ଗୁରୁଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହିଥିବାବେଳେ, କ୍ରୋଧରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମରେ ପଡି, ସେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତେନ ପାପେନ ଦଗ୍ଧୋଽସୌ ଵର୍ତତେ ଶୋକପୀଡିତଃ । ତୃତୀଯୋଽଯଂ ପୁନଃ ସ୍ଵାମିନ୍ଵେଦଶର୍ମାସମାହିତଃ
ଏହି ପାପରେ ଦହିଯାଇ, ସେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଅଛନ୍ତି। ତୃତୀୟ, ଆଉ ଏକ, ସ୍ୱାମୀ ବେଦଶର୍ମା, ଯିଏ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ।
ସୁରାପୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଜାତୋ ମୋହାଦ୍ଵେଶ୍ଯାପ୍ରସଂଗତଃ । ପୃଷ୍ଟୋ ମଯାଯମପି ମେ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ତଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଦ୍ୟପାନରେ ଆସକ୍ତ, ଭ୍ରମରେ ଦୁଷ୍ଟ ଜନାନୀ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ମୁଁ ପଚାରିଥିଲି, ସେ ମୋତେ ନିଜ କଥା ଯଥାଯଥା କହିଥିଲେ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚେଷ୍ଟିତଂ ସର୍ଵଂ ମନସ୍ତାପେନ ପୀଡିତଃ । ନିରସ୍ତଃ ସର୍ଵଲୋକୈଶ୍ଚ ଭାର୍ଯାବଂଧୁଜନୈରପି
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି।
ତେନ ପାପେନ ସଂଲିପ୍ତୋ ଭ୍ରମନ୍ନତ୍ରାଯମାଗତଃ । ଚତୁର୍ଥୋ ଵିଧୁରୋ ନାମ ଵୈଶ୍ଯୋଽଯଂ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ
ଏହି ପାପରେ ଜଡିତ ହୋଇ, ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଚତୁର୍ଥ, ବିଧୁର ନାମକ ଏକ ବଣିକ, ଯିଏ ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି।
ମୋହାନ୍ମାସତ୍ରଯଂ ଯାଵଦ୍ଵେଶ୍ଯାଭୂତାଂ ଚ ମାତରମ୍ । ବୁଭୁଜେ ସ ଵିଦେହସ୍ଥାଂ ଜ୍ଞାତତତ୍ତ୍ଵସ୍ତତଶ୍ଚରନ୍
ଭ୍ରମରେ ପଡି, ତିନି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଜନାନୀ ଭାବରେ ଥିବା ମାଆଁଠାରେ ରହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିଥିଲେ; ପରେ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦୁଃଖିତୋଽଭ୍ଯାଗମଦ୍ଭୂମିଂ ଭ୍ରମନ୍ନିହ ମୁନେ ପୁନଃ । ପଂଚମୋଽଯଂ ମହାପାପୀ ପାପିସଂସର୍ଗକାରକଃ
ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପୁଣି ଏହି ଭୂମିକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଘୁରୁଛନ୍ତି, ହେ ମୁନି। ପଞ୍ଚମ, ଏହି ମହାପାପୀ, ଅପରାଧୀ ସହ ସଂଯୋଗର କାରଣ।
ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଧନଲୋଭେନ ସ୍ତେଯାଦିକୃତଵାନଘମ୍ । ଵୈଶ୍ଯୋତିପାତକୈଃ କ୍ରାଂତସ୍ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ତୋ ଜନୈଃ ସ୍ଵଯମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ଧନ ଲୋଭରେ, ଚୋରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ କରୁଥିଲେ; ବଣିକ ଭାବରେ ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି।
ନିର୍ଵିଣ୍ଣମାନସୋ ଦୈଵାନ୍ନଂଦନାମେହ ସଂଗତଃ । ଏଵଂ ପଂଚାପି ପାପିଷ୍ଠାଃ ସ୍ଥାନମେକମୁପାଗତାଃ
ମନରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦୈବବଶତଃ ଏଠାରେ ନନ୍ଦନ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଏକଠି ହେଲେ; ଏଭଳି, ପଞ୍ଚଜଣ ଭୟଙ୍କର ପାପୀ ଏକେ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
କଃ କସ୍ଯାପି ନ ସଂପର୍କଂ ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନାଦିଭିଃ । ନ କରୋତି ମହାଭାଗ ଵିନା ଵାର୍ତାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ହେ ମହାଭାଗ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି କାହା ସହିତ କଥା ହେବା ଛାଡ଼ି, ଖାଇବା କିମ୍ବା ରହିବା ପାଇଁ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଵିଶଂତ୍ଯେକାସନେ ନୈଵ ନ ସ୍ଵପଂତ୍ଯେକସଂସ୍ତରେ । ଏଵଂ ଦୁଃଖସମାକ୍ରାଂତା ନାନାତୀର୍ଥେଷୁ ଵୈ ଗତାଃ
ସେମାନେ କେବେ ଏକେ ସାନାରେ ବସନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଏକେ ଶେଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବା ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଆନ୍ତି।
ନାସ୍ମାକଂ ପାତକଂ ଘୋରଂ ପ୍ରଯାତି ମୁନିସତ୍ତମ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଵଂତଂ ଦୀପ୍ଯଂତଂ ପ୍ରସନ୍ନାନି ମନାଂସି ନଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମର ଏହି ଭୟଙ୍କର ପାପ ଯାଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଦେଖି, ଆମର ମନ ଶାନ୍ତ ହେଉଛି।
ଵଦଂତି ଦୁରିତପ୍ରାଂତଂ ସାଧୋସ୍ତେ ପୁଣ୍ଯଦର୍ଶନାତ୍ । ଉପାଯଂ ଵଦ ନଃ ସ୍ଵାମିନ୍ଯଥା ପାପକ୍ଷଯୋ ହି ନଃ
ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଦୁଃଖର ଶେଷ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହେ ନାଥ, ଆମର ପାପ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେବ, ଏହାର ଉପାୟ କହନ୍ତୁ।
ଜ୍ଞାଯତେ କରୁଣୋଽସ୍ମାଭିର୍ଵିପ୍ର ଵେଦାର୍ଥଵିତ୍ପ୍ରଭୋ । ଆର୍ତାନାଂ ମାର୍ଗମାଣାନାଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପମୁପେଯୁଷାମ୍
ହେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର କରୁଣାକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛୁ; ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ଉପାୟ ଖୋଜୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ।
ମୋହାଦଵାପ୍ତପାପାନାଂ ତ୍ଵମୁଦ୍ଧର୍ତାସି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ତେଷାମିତି ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିଶର୍ମା ମୁନିସ୍ତତଃ
ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ପାପ କରିଥିବାମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ନାରଦ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁନିଶର୍ମା ମୁନି ତାପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଇଦମାହ ଵିଚାର୍ଯେତି କରୁଣାଵରୁଣାଲଯଃ । ମୁନିଶର୍ମୋଵାଚ- ଯୂଯମଜ୍ଞାନତଃ ପ୍ରାପ୍ତପାତକାଃ ସତ୍ଯଭାଷିଣଃ
ଦୟା ଓ କରୁଣାର ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ସେ, ଭାବିବା ପରେ ଏହି କଥା କହିଲେ: ମୁନିଶର୍ମା କହିଲେ—ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ପାପ କରିଛ, ଯଦ୍ୟପି ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛ।
ଅନୁତାପଯୁତାସ୍ତସ୍ମାଦନୁଗ୍ରାହ୍ଯା ମଯାଧୁନା । ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମେ ଵଚଃ ସତ୍ଯମୂର୍ଧ୍ଵବାହୁର୍ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ତୁମେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଅଛ, ତେଣୁ ଏବେ ମୋର କୃପା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ; ମୋର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ହାତ ଉଠାଇ କହୁଛି।
ଯନ୍ମଯାଂଗିରସଃ ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତଂ ମୁନିସମାଗମେ । ଦୃଷ୍ଟଂ ଵେଦେଷୁ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଶ୍ରୁତଂ ଗୁରୁମୁଖାତ୍ତଥା
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ଶୁଣିଥିଲି, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା ଦେଖିଛି, ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯାହା ଶିଖିଛି—
ଵିଷ୍ଣୁନାରାଧିତେନାଦୌ ସ୍ଵଯମୁକ୍ତଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ନ ତୃପ୍ତିରଶନାଦନ୍ଯା ନ ଗୁରୁର୍ଜନକାଦପି
ଏବଂ ଆରମ୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜି ସେଉଁଠିଏ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ: ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ତୃପ୍ତି ନାହିଁ, ବାପା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଗୁରୁ ନୁହେଁ।
ନ ପାତ୍ରମନ୍ଯଦ୍ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ନ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ । ନ ଗଂଗଯା ସମଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଦାନଂ ସୁରଭୀସମମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଦାନପାତ୍ର ନୁହେଁ, କେଶବ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଦେବତା ନୁହେଁ; ଗଙ୍ଗା ସମାନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ଗାଈ ସମାନ ଦାନ ନାହିଁ।
ନ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ସମଂ ଜାପ୍ଯଂ ନ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାସମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ନ ଭାର୍ଯଯା ସମଂ ମିତ୍ରଂ ନ ଧର୍ମୋ ଦଯଯା ସମଃ
ଗାୟତ୍ରୀ ସମାନ ଜପ ନାହିଁ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ସମାନ ବ୍ରତ ନାହିଁ; ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମାନ ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ, ଦୟା ସମାନ ଧର୍ମ ନାହିଁ।
ନ ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯସମଂ ସୌଖ୍ଯଂ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯାନ୍ନାଶ୍ରମୋ ଵରଃ । ନ ସତ୍ଯାତ୍ପରଆଚାରୋ ନ ସଂତୋଷାତ୍ପରଂ ସୁଖମ୍
ସ୍ୱାଧୀନତା ସମାନ ସୁଖ ନାହିଁ, ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରମ ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଚରଣ ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ, ସନ୍ତୋଷ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୁଖ ନାହିଁ।
ନ ମାଧଵସମୋ ମାସୋ ମହାପାପହରଃ ପରଃ । ଵିଧିନାନୁଷ୍ଠିତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଧୁସୂଦନଵଲ୍ଲଭଃ
ମାଧବ ମାସ ସମାନ ମହାପାପ ନାଶକ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ; ଯଦି ନିୟମରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଏହା ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ଗଂଗାଦିଷୁ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ ଵିଶେଷେଣ ସୁଦୁର୍ଲଭଃ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦମୁଖାନି ଚ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବିଶେଷ ଦୁର୍ଲଭ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ମଧ୍ୟ—
ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ପାପାନି ଯାଵନ୍ନାଯାତି ମାଧଵଃ । ଵୈଶାଖମଖିଲଂ ମାସଂ ଯଃ ସ୍ନାତି ହରିତତ୍ପରଃ
ମାଧବ ମାସ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପଗୁଡ଼ିକ ଗର୍ଜନ କରିଥାଏ; ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଶାଖ ମାସ ଧରି ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରେ—
ହରିପାଦସମୁଦ୍ଭୂତେ ସଲିଲେ ଵିମଲାଶଯଃ । ସ ଏଵ ସର୍ଵପାପାନାଂ ହଂତା ଦୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ପାପିଭିଃ
ହରିଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁଥିବା ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ସେଉଁଠିଏ, ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ ଭାବେ ପାପୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ।
ନିଜପାପୌଘନିଷ୍କୃତ୍ଯୈ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯ କିନ୍ନରୈଃ
ତାଙ୍କର ସଂଚିତ ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, କିନ୍ନରମାନେ ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ମାସେ ତୁ ଵୈ ମାଧଵସଂଜ୍ଞକେଽସ୍ମିନ୍ଯଃ ସ୍ନାତି ପାପୈଃ ସ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ହି । ମେଷସ୍ଥିତେ ସଂପ୍ରତି ନର୍ମଦାଯାଃ ଶର୍ମପ୍ରଦେ ଵାରିଣି ଵାରିତାଘେ
ଏହି ମାଧବ ନାମକ ମାସରେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମେଷ ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାବେଳେ, ନର୍ମଦା ନଦୀର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଜଳରେ ନହାଇଲେ, ପାପୀମାନେ ପାପରୁ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।