କିଂଚିଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ରାଜନ୍ଵୈଶାଖସ୍ନାନଜଂ ଫଲମ୍ । ଅସ୍ମତ୍ପିତାପି ନୋ ଵକ୍ତୁମଲଂ ଵିସ୍ତରତୋଽଖିଲମ୍
ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ବୈଶାଖ ମାସର ସ୍ନାନର ଫଳର କିଛି ଅଂଶ କହିବି; ଆମ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିଲେ ନାହାନ୍ତି।
ଯତ୍ର ମଜ୍ଜନମାତ୍ରେଣ ପ୍ରେତା ମୁକ୍ତିମୁପାଗତାଃ । ମାଧଵେ ମାସି ତେ ପାପା ନର୍ମଦାସଲିଲେ ପରେ
ମାଧବ ମାସରେ ନର୍ମଦା ନଦୀରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପରେ ଲିପ୍ତ ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ପୁରାତୀର୍ଥପ୍ରସଂଗେନ ଭ୍ରମନ୍କୋପି ମହୀସୁରଃ । ମୁନିଶର୍ମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯଵାଞ୍ଛୁଚିଃ
ପୁରାତନ ତୀର୍ଥ ଦେଖିବାକୁ ଘୁରୁଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ୍, ଶୁଚି ଓ ମୁନିଶର୍ମା ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଯୁକ୍ତଃ ଶମଦମାଭ୍ଯାଂ ଚ କ୍ଷାଂତିସଂତୋଷସଂଯୁତଃ । ଯୁକ୍ତଃ ସ ପିତୃକାର୍ଯେଷୁ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଵିଧାନଵାନ୍
ସେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଦମନରେ ପାରଙ୍ଗତ, କ୍ଷମା ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିର ନିୟମ ଜଣା।
ଯୁକ୍ତୋ ମଧୁରଵାକ୍ଯେଷୁ ସଂଯୁକ୍ତୋ ହରିପୂଜନେ । ଯୁକ୍ତୋ ଵୈଷ୍ଣଵସଂସର୍ଗେ ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞାନଵାନ୍ମୁନିଃ
ସେ ମଧୁର କଥା କହିବାରେ ଦକ୍ଷ, ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସହିତ ସଂଗ ରଖୁଥିବା, ଏବଂ ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନ ଥିବା ମୁନି।
ସ୍ଵକର୍ମଣି ରତୋ ଧୀରୋ ହୃଦଯାଲୁଃ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯଃ । ଦଯାଲୁରତିମେଧାଵୀ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିଯଃ
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ହୃଦୟବାନ୍, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ସମ, ଦୟାଳୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ମାଧଵେ ମାସି ରେଵାଯାଂ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ପ୍ରତିସଂଚରନ୍ । ଅଗ୍ରତଃ ପଂଚପୁରୁଷାନ୍ଦଦର୍ଶାତୀଵ ଦୁଃଖିତାନ୍
ମାଧବ ମାସରେ ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଆଗରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ଅତି ଦୁଃଖିତ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ।
ପରସ୍ପରମସଂସର୍ଗକାରିଣଃ କୃଷ୍ଣଵିଗ୍ରହାନ୍ । ଵଟଚ୍ଛାଯାମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ସମାସୀନାନଵସ୍ଥିତାନ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସଂସ୍ପର୍ଶ କରୁନଥିଲେ, କଳା ଦେହ ଥିଲା, ବଟବୃକ୍ଷର ଛାୟା ତଳେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ।
ପଶ୍ଯଂତୋ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଦୁରିତୋଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତସଃ । ତାନାଲୋକ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚିଂତଯାମାସ ଵିସ୍ମିତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଚିନ୍ତିତ ମନ ଥିଲା; ସେମାନେ ଦେଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଅତ୍ରୈତେ କେ ନରା ଭୀତା ଵିପିନେ ଦୀନଚେଷ୍ଟିତାଃ । ଚୌରା ଵା ଵିକୃତାକାରା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ସଂଗଭାଗିନଃ
ଏଠାରେ ଏହି ଲୋକମାନେ କିଏ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଚଳନ ଦେଖାଉଛନ୍ତି? ସେମାନେ କି ଚୋର, କିମ୍ବା ବିକୃତ ଆକୃତିର, ଏକାଠି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି?
ପରସ୍ପରଂ ଚ ଭାଷଂତଃ କୃଶାଃ କୃଷ୍ଣଵପୁଃ ଶ୍ରିଯଃ । ଯାଵଦେଵଂ ସ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯୋ ଵିଚାରଯତି ଧୀରଧୀଃ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥାହୁଏ, ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ଓ କଳା, ତେଜ ଶୂନ୍ୟ; ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧୈର୍ୟ ମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ତାଵଦାଗମ୍ଯତେ ସର୍ଵେ ଦୂରସ୍ଥା ମୁନିମାଦରାତ୍ । ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟା ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯୋଚୁରିତି ସ୍ଫୁଟମ୍
ଏହି ସମୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୂରରୁ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଆଦର ସହିତ ହାତ ଜୋଡି, ଶିର ନମାଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ।
ପଂଚପୁରୁଷା ଊଚୁଃ - ଭଵ୍ଯଂ ଭଵଂତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଂ ଵୈ ଵିଭ୍ରାଜମାନଂ ଚରିତେନ ମାନ୍ଯମ୍ । ମନ୍ଯାମହେ ଵିପ୍ର ଦଯାଲୁମୁଖ୍ଯଂ ଵାଚଂ ସମାକର୍ଣଯ ନୋସି ମୈତ୍ରଃ
ପଞ୍ଚଜଣେ କହିଲେ — ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁଛୁ; ଆପଣଙ୍କର ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ମନେ କରୁଛୁ। ଆପଣ ଆମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ରଖନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସଂତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦୀନାନାଂ ଦୈଵାଦୁଦ୍ଭୂତପାପିନାମ୍ । ଆର୍ତାନାମାର୍ତିହଂତାରୋ ଦର୍ଶନାଦେଵ ସାଧଵଃ
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦୁଃଖିତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ରୁଷ୍ଟିରେ ପାପୀ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ସଜନମାନେ କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଅହଂ ପାଂଚାଲଦେଶୀଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵୀରଵାହନଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ହତଵାନ୍ମୋହାଚ୍ଛରେଣ ଶବ୍ଦଵେଧିନା
ମୁଁ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମୋର ନାମ ବୀରବାହନ। ଭ୍ରମରେ ପଡି, ଶବ୍ଦକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ତୀରରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲି।
ଶିଖାସୂତ୍ରଵିହୀନସ୍ତୁ ତିଲକେନ ଵିଵର୍ଜିତଃ । ଅଟାମି ଜଗତୀମେନାଂ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋଽହମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ମୁଁ ଶିଖା ଓ ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ବିହୀନ, ଟିକି ନାହିଁ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଛି, ନିଜେକୁ 'ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା' ବୋଲି କହୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନାଯାତିପାପାଯ ଭିକ୍ଷା ମହ୍ଯଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ । ଏଵଂ ସର୍ଵେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଭ୍ରମନ୍ନତ୍ରାସ୍ମି ଚାଗତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଭାବରେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ପାପ, ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଘୁରି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ନ ମେଦ୍ଯାପି ପ୍ରଯାତି ମୁନିସତ୍ତମ । ଏଵଂ ମେ ଵର୍ଷମେକଂ ହି ଵ୍ଯତୀତଂ କୁର୍ଵତୋ ଵିଭୋ
ହେ ମହାମୁନି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ପାପ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯାଏନି। ଏଭଳି କରି କରି ଏକ ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ଦହ୍ଯମାନସ୍ଯ ପାପେନ ଶୋକାକୁଲିତଚେତସଃ । ଚଂଦ୍ରଶର୍ମାପରୋ ଵିପ୍ରୋ ଯୋଯଂ ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜ
ପାପରେ ଦହିଯାଉଥିବା, ଶୋକରେ ବିକଳ ମନ ଥିବା ଆଉ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି — ତାଙ୍କ ନାମ ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମା, ଯାହାକୁ ଆପଣ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଗୁରୁଘାତୀ ସ ତୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୋହାକୁଲିତମାନସଃ । ମୋହାକୁଲିତଚିତ୍ତତ୍ଵାଦ୍ଗୁରୁଘାତକ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଗୁରୁ ହନ୍ତା; ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଭ୍ରମରୁ, ସେ 'ଗୁରୁ ହନ୍ତା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।
ନିଵସନ୍ମାଗଧେଦେଶେ ସଂତ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଵଜନୈସ୍ତତଃ । ଦୈଵାଦସାଵପି ମୁନେ ଭ୍ରମନ୍ନିହ ସମାଗତଃ
ମାଗଧ ଦେଶରେ ବସିଥିଲେ, ନିଜ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ଘୁରି ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ମୁନି।
ଶିଖାସୂତ୍ରଵିହୀନସ୍ତୁ ଵିପ୍ରଲିଂଗଵିଵର୍ଜିତଃ । ମଯା ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ସତ୍ଯମେଵାଵଦଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ଶିଖା ଓ ସୂତ୍ର ବିହୀନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିହ୍ନ ବିନା; ମୁଁ ପଚାରିଥିଲି, ସେ ନିଜ କଥା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ।
ଵସତା ଯଦ୍ଗୁରୋର୍ଗେହେ କ୍ରୋଧାକୁଲିତଚେତସା । ମହାମୋହଗତେନାପି ଯଥା ଵୈ ଘାତିତୋ ଗୁରୁଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହିଥିବାବେଳେ, କ୍ରୋଧରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମରେ ପଡି, ସେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତେନ ପାପେନ ଦଗ୍ଧୋଽସୌ ଵର୍ତତେ ଶୋକପୀଡିତଃ । ତୃତୀଯୋଽଯଂ ପୁନଃ ସ୍ଵାମିନ୍ଵେଦଶର୍ମାସମାହିତଃ
ଏହି ପାପରେ ଦହିଯାଇ, ସେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଅଛନ୍ତି। ତୃତୀୟ, ଆଉ ଏକ, ସ୍ୱାମୀ ବେଦଶର୍ମା, ଯିଏ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ।
ସୁରାପୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଜାତୋ ମୋହାଦ୍ଵେଶ୍ଯାପ୍ରସଂଗତଃ । ପୃଷ୍ଟୋ ମଯାଯମପି ମେ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ତଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଦ୍ୟପାନରେ ଆସକ୍ତ, ଭ୍ରମରେ ଦୁଷ୍ଟ ଜନାନୀ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ମୁଁ ପଚାରିଥିଲି, ସେ ମୋତେ ନିଜ କଥା ଯଥାଯଥା କହିଥିଲେ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚେଷ୍ଟିତଂ ସର୍ଵଂ ମନସ୍ତାପେନ ପୀଡିତଃ । ନିରସ୍ତଃ ସର୍ଵଲୋକୈଶ୍ଚ ଭାର୍ଯାବଂଧୁଜନୈରପି
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି।
ତେନ ପାପେନ ସଂଲିପ୍ତୋ ଭ୍ରମନ୍ନତ୍ରାଯମାଗତଃ । ଚତୁର୍ଥୋ ଵିଧୁରୋ ନାମ ଵୈଶ୍ଯୋଽଯଂ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ
ଏହି ପାପରେ ଜଡିତ ହୋଇ, ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଚତୁର୍ଥ, ବିଧୁର ନାମକ ଏକ ବଣିକ, ଯିଏ ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି।
ମୋହାନ୍ମାସତ୍ରଯଂ ଯାଵଦ୍ଵେଶ୍ଯାଭୂତାଂ ଚ ମାତରମ୍ । ବୁଭୁଜେ ସ ଵିଦେହସ୍ଥାଂ ଜ୍ଞାତତତ୍ତ୍ଵସ୍ତତଶ୍ଚରନ୍
ଭ୍ରମରେ ପଡି, ତିନି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଜନାନୀ ଭାବରେ ଥିବା ମାଆଁଠାରେ ରହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିଥିଲେ; ପରେ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦୁଃଖିତୋଽଭ୍ଯାଗମଦ୍ଭୂମିଂ ଭ୍ରମନ୍ନିହ ମୁନେ ପୁନଃ । ପଂଚମୋଽଯଂ ମହାପାପୀ ପାପିସଂସର୍ଗକାରକଃ
ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପୁଣି ଏହି ଭୂମିକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଘୁରୁଛନ୍ତି, ହେ ମୁନି। ପଞ୍ଚମ, ଏହି ମହାପାପୀ, ଅପରାଧୀ ସହ ସଂଯୋଗର କାରଣ।
ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଧନଲୋଭେନ ସ୍ତେଯାଦିକୃତଵାନଘମ୍ । ଵୈଶ୍ଯୋତିପାତକୈଃ କ୍ରାଂତସ୍ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ତୋ ଜନୈଃ ସ୍ଵଯମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ଧନ ଲୋଭରେ, ଚୋରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ କରୁଥିଲେ; ବଣିକ ଭାବରେ ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି।