ଵୈଶାଖସ୍ନାନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମର୍ହସି
ବୈଶାଖ ସ୍ନାନର ମହିମା ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ ?
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚିତ୍ରୋପାଖ୍ଯାନେ। ତ୍ରିନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ବୈଶାଖମାସର ମହିମା ଓ ଚିତ୍ରୋପାଖ୍ୟାନର ତିରାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ- ପାପପ୍ରଶମନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତଦ୍ଵିଭୋ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ପାପରାଶିର୍ଵିଲୀଯତେ
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସେହି ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ବଡ଼ ପାପ ମିଶିଯାଏ ।
ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଶ୍ରାଵିତୋଽସ୍ମି ଶୁଭଂ ଵିଧିମ୍ । ଵିକର୍ମୋପାର୍ଜିତଂ ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣାଦେଵ ହୀଯତେ
ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା କରାଯାଇଛି, ମୁଁ ଶୁଭ ବିଧି ଶୁଣିଛି; ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଅପରାଧରେ ଅର୍ଜିତ ପାପ ମଧ୍ୟ କମିଯାଏ ।
ଚିତ୍ରଂ କିମତ୍ର ମଧୁସୂଦନ ଦୈଵତସ୍ଯ ମାସସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସଵନୈରିହ ମାଧଵସ୍ଯ । ସ୍ନାନୈରଵଶ୍ଯଵିହିତୈରଘରାଶିନାଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯସ୍ଯ ନାମପଠନାଦପି ତସ୍ଯ ଲୋକଃ
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏଠାରେ କ'ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି? ମାଧବ ମାସରେ ନିୟମିତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କଲେ ଅନେକ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏଉଁ ମାସରେ ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ତଦେଵ ପୁଣ୍ଯଂ ପରମଂ ପଵିତ୍ରଂ ହୃଦ୍ଯଂ ଚ ଲୋକେ ସୁକୃତୈକଲଭ୍ଯମ୍ । ଯଦୁଚ୍ଯତେ କେଶଵନାମଧେଯଂ ମନ୍ଯେ ମୁନେ ମାଧଵମାସି ଭଵ୍ଯମ୍
ଏହି ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ପୁଣ୍ୟ ହେଉଛି କେଶବଙ୍କର ନାମ; ଏହି ମାଧବ ମାସର ମୂଳ ମାନ୍ୟତା ମୁଁ ଏହାକୁ ଭାବୁଛି, ମୁନି।
ଧନ୍ଯାସ୍ତୁ ତେ ମାଧଵମାସି ନାମ ସ୍ମରଂତି ଯେଽହୋ ମଧୁସୂଦନସ୍ଯ । ତସ୍ଯୈଵ ମେ କିଂଚିଦହୋ ଚରିତ୍ରଂ ପୁନଃ ପଵିତ୍ରଂ ଵଦ ଵିଶ୍ଵଜନ୍ଯମ୍
ଯେମାନେ ମାଧବ ମାସରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ। ମୋତେ ଆଉଥରେ ତାଙ୍କର କିଛି ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଘଟଣା କୁହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଵଚଃ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ହରିପ୍ରିଯସ୍ଯ ପ୍ରୀତୋ ମୁନିସ୍ତସ୍ଯ ନୃପୋତ୍ତମସ୍ଯ । ସ ମାଧଵସ୍ନାନସମୁତ୍ସୁକୋଽପି କଥାରସେନାହ ସ ମାଧଵସ୍ଯ
ସୂତ କହିଲେ— ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ। ମାଧବ ମାସର ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମାଧବଙ୍କ କଥାର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହେଇଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯଂ ମହୀପାଲ ମିଥୋ ମୁକୁଂଦକଥାରସାଲାପଵିଧିର୍ଵିଶୁଦ୍ଧଃ । ତ୍ଵଯା ସମଂ ମାଧଵମାସଧର୍ମସ୍ନାନାଧିକୋଽଯଂ ହରିଦୈଵତେନ
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ଆମେ ମିଶି ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଆଲୋଚନା କରୁଛୁ, ଏହି ପବିତ୍ର କଥାବାର୍ତ୍ତା ମାଧବ ମାସର ସ୍ନାନରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, କାରଣ ଏହା ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର।
ଜୀଵିତଂ ଯସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଧର୍ମୋ ହର୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ । ଅହୋରାତ୍ରାଣି ପୁଣ୍ଯାର୍ଥଂ ତଂ ମନ୍ଯେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଭୁଵି
ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନକୁ ଧର୍ମ ଓ ହରିଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତି, ଦିନ ରାତି ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟତୀତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ।
କିଂଚିଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ରାଜନ୍ଵୈଶାଖସ୍ନାନଜଂ ଫଲମ୍ । ଅସ୍ମତ୍ପିତାପି ନୋ ଵକ୍ତୁମଲଂ ଵିସ୍ତରତୋଽଖିଲମ୍
ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ବୈଶାଖ ମାସର ସ୍ନାନର ଫଳର କିଛି ଅଂଶ କହିବି; ଆମ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିଲେ ନାହାନ୍ତି।
ଯତ୍ର ମଜ୍ଜନମାତ୍ରେଣ ପ୍ରେତା ମୁକ୍ତିମୁପାଗତାଃ । ମାଧଵେ ମାସି ତେ ପାପା ନର୍ମଦାସଲିଲେ ପରେ
ମାଧବ ମାସରେ ନର୍ମଦା ନଦୀରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପରେ ଲିପ୍ତ ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ପୁରାତୀର୍ଥପ୍ରସଂଗେନ ଭ୍ରମନ୍କୋପି ମହୀସୁରଃ । ମୁନିଶର୍ମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯଵାଞ୍ଛୁଚିଃ
ପୁରାତନ ତୀର୍ଥ ଦେଖିବାକୁ ଘୁରୁଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ୍, ଶୁଚି ଓ ମୁନିଶର୍ମା ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଯୁକ୍ତଃ ଶମଦମାଭ୍ଯାଂ ଚ କ୍ଷାଂତିସଂତୋଷସଂଯୁତଃ । ଯୁକ୍ତଃ ସ ପିତୃକାର୍ଯେଷୁ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଵିଧାନଵାନ୍
ସେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଦମନରେ ପାରଙ୍ଗତ, କ୍ଷମା ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିର ନିୟମ ଜଣା।
ଯୁକ୍ତୋ ମଧୁରଵାକ୍ଯେଷୁ ସଂଯୁକ୍ତୋ ହରିପୂଜନେ । ଯୁକ୍ତୋ ଵୈଷ୍ଣଵସଂସର୍ଗେ ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞାନଵାନ୍ମୁନିଃ
ସେ ମଧୁର କଥା କହିବାରେ ଦକ୍ଷ, ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସହିତ ସଂଗ ରଖୁଥିବା, ଏବଂ ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନ ଥିବା ମୁନି।
ସ୍ଵକର୍ମଣି ରତୋ ଧୀରୋ ହୃଦଯାଲୁଃ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯଃ । ଦଯାଲୁରତିମେଧାଵୀ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିଯଃ
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ହୃଦୟବାନ୍, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ସମ, ଦୟାଳୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ମାଧଵେ ମାସି ରେଵାଯାଂ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ପ୍ରତିସଂଚରନ୍ । ଅଗ୍ରତଃ ପଂଚପୁରୁଷାନ୍ଦଦର୍ଶାତୀଵ ଦୁଃଖିତାନ୍
ମାଧବ ମାସରେ ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଆଗରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ଅତି ଦୁଃଖିତ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ।
ପରସ୍ପରମସଂସର୍ଗକାରିଣଃ କୃଷ୍ଣଵିଗ୍ରହାନ୍ । ଵଟଚ୍ଛାଯାମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ସମାସୀନାନଵସ୍ଥିତାନ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସଂସ୍ପର୍ଶ କରୁନଥିଲେ, କଳା ଦେହ ଥିଲା, ବଟବୃକ୍ଷର ଛାୟା ତଳେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ।
ପଶ୍ଯଂତୋ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଦୁରିତୋଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତସଃ । ତାନାଲୋକ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚିଂତଯାମାସ ଵିସ୍ମିତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଚିନ୍ତିତ ମନ ଥିଲା; ସେମାନେ ଦେଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଅତ୍ରୈତେ କେ ନରା ଭୀତା ଵିପିନେ ଦୀନଚେଷ୍ଟିତାଃ । ଚୌରା ଵା ଵିକୃତାକାରା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ସଂଗଭାଗିନଃ
ଏଠାରେ ଏହି ଲୋକମାନେ କିଏ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଚଳନ ଦେଖାଉଛନ୍ତି? ସେମାନେ କି ଚୋର, କିମ୍ବା ବିକୃତ ଆକୃତିର, ଏକାଠି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି?
ପରସ୍ପରଂ ଚ ଭାଷଂତଃ କୃଶାଃ କୃଷ୍ଣଵପୁଃ ଶ୍ରିଯଃ । ଯାଵଦେଵଂ ସ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯୋ ଵିଚାରଯତି ଧୀରଧୀଃ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥାହୁଏ, ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ଓ କଳା, ତେଜ ଶୂନ୍ୟ; ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧୈର୍ୟ ମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ତାଵଦାଗମ୍ଯତେ ସର୍ଵେ ଦୂରସ୍ଥା ମୁନିମାଦରାତ୍ । ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟା ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯୋଚୁରିତି ସ୍ଫୁଟମ୍
ଏହି ସମୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୂରରୁ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଆଦର ସହିତ ହାତ ଜୋଡି, ଶିର ନମାଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ।
ପଂଚପୁରୁଷା ଊଚୁଃ - ଭଵ୍ଯଂ ଭଵଂତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଂ ଵୈ ଵିଭ୍ରାଜମାନଂ ଚରିତେନ ମାନ୍ଯମ୍ । ମନ୍ଯାମହେ ଵିପ୍ର ଦଯାଲୁମୁଖ୍ଯଂ ଵାଚଂ ସମାକର୍ଣଯ ନୋସି ମୈତ୍ରଃ
ପଞ୍ଚଜଣେ କହିଲେ — ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁଛୁ; ଆପଣଙ୍କର ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ମନେ କରୁଛୁ। ଆପଣ ଆମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ରଖନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସଂତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦୀନାନାଂ ଦୈଵାଦୁଦ୍ଭୂତପାପିନାମ୍ । ଆର୍ତାନାମାର୍ତିହଂତାରୋ ଦର୍ଶନାଦେଵ ସାଧଵଃ
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦୁଃଖିତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ରୁଷ୍ଟିରେ ପାପୀ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ସଜନମାନେ କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଅହଂ ପାଂଚାଲଦେଶୀଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵୀରଵାହନଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ହତଵାନ୍ମୋହାଚ୍ଛରେଣ ଶବ୍ଦଵେଧିନା
ମୁଁ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମୋର ନାମ ବୀରବାହନ। ଭ୍ରମରେ ପଡି, ଶବ୍ଦକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ତୀରରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲି।
ଶିଖାସୂତ୍ରଵିହୀନସ୍ତୁ ତିଲକେନ ଵିଵର୍ଜିତଃ । ଅଟାମି ଜଗତୀମେନାଂ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋଽହମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ମୁଁ ଶିଖା ଓ ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ବିହୀନ, ଟିକି ନାହିଁ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଛି, ନିଜେକୁ 'ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା' ବୋଲି କହୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନାଯାତିପାପାଯ ଭିକ୍ଷା ମହ୍ଯଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ । ଏଵଂ ସର୍ଵେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଭ୍ରମନ୍ନତ୍ରାସ୍ମି ଚାଗତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଭାବରେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ପାପ, ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଘୁରି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ନ ମେଦ୍ଯାପି ପ୍ରଯାତି ମୁନିସତ୍ତମ । ଏଵଂ ମେ ଵର୍ଷମେକଂ ହି ଵ୍ଯତୀତଂ କୁର୍ଵତୋ ଵିଭୋ
ହେ ମହାମୁନି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ପାପ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯାଏନି। ଏଭଳି କରି କରି ଏକ ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ଦହ୍ଯମାନସ୍ଯ ପାପେନ ଶୋକାକୁଲିତଚେତସଃ । ଚଂଦ୍ରଶର୍ମାପରୋ ଵିପ୍ରୋ ଯୋଯଂ ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜ
ପାପରେ ଦହିଯାଉଥିବା, ଶୋକରେ ବିକଳ ମନ ଥିବା ଆଉ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି — ତାଙ୍କ ନାମ ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମା, ଯାହାକୁ ଆପଣ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଗୁରୁଘାତୀ ସ ତୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୋହାକୁଲିତମାନସଃ । ମୋହାକୁଲିତଚିତ୍ତତ୍ଵାଦ୍ଗୁରୁଘାତକ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଗୁରୁ ହନ୍ତା; ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଭ୍ରମରୁ, ସେ 'ଗୁରୁ ହନ୍ତା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।