ଯଥା ହରେର୍ଭୀତିଭଯେନ ନାଗା ନଶ୍ଯଂତି ସର୍ଵେ ନିଚଯାସ୍ତଥୈଵ । ନୂନଂ ରଵୌ ମେଷଗତେ ଵିଭାତି ସ୍ନାନେନ ତୀର୍ଥେ ଚ ହରିସ୍ତଵେନ
ଯେପରି ହରିଙ୍କ ଭୟରେ ସମସ୍ତ ସାପ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ପାପ ଦୂରିଯାଏ ।
ତେଜସା ଵୈନତେଯସ୍ଯ ପନ୍ନଗା ଇଵ ପାତକାଃ । ଵିଦ୍ରଵଂତି ଚ ଵୈଶାଖସ୍ନାନେନୋଷସି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଯେପରି ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ତେଜରେ ସାପମାନେ ଭୟରେ ପଳାଯାନ୍ତି, ସେପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈଶାଖ ମାସର ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନରେ ପାପମାନେ ଦୂରିଯାନ୍ତି ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଯାପି ଭୂପାଲ ଦିଵ୍ଯାଦେଵୀ ପୁନଃ ସ୍ଵଯମ୍ । କୃତ୍ଵା ଵୈଶାଖଶ୍ରଵଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାପହରଂ ସ୍ତଵମ୍
ସେଇଥିରୁ ରାଜା, ବୈଶାଖ ମାସର ଉପବାସ କରି, ପାପ ହରାଇବା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ତୁମେ ଦିବ୍ୟାଦେବୀଙ୍କୁ ଆଉଥରେ ସ୍ଵଇଚ୍ଛାରେ ଦେଉ ।
ଭଵିତ୍ରୀ ଭର୍ତୁଃ ସଂଯୋଗସୁଖସଂଭୋଗଭାଗିନୀ । ସୁଦେଵୋଽପି ସ ଜାତୋସ୍ତି ପାଂଡ୍ଯଦେଶାଧିପୋ ବଲୀ
ସେ ତାଙ୍କର ପତି ସହ ଏକତାର ସୁଖର ଅଂଶୀ ହେବେ । ଏବଂ ସେଇ ପାଣ୍ଡ୍ୟ ଦେଶର ପ୍ରବଳ ରାଜା ସୁଦେବ ଜନ୍ମ ନେବେ ।
ଵୈଶାଖମାସି ରେଵାଯାଂ ସ୍ନାନପୁଣ୍ଯେନ ଭୂପତେ । ତସ୍ମା ଏଵ ସୁତାଂ ଦେହି ଵିଶୁଦ୍ଧାଂ ସ୍ନାନତସ୍ତଥା
ହେ ରାଜା, ବୈଶାଖ ମାସରେ ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହିପରି ସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତୁମ ଝିଅକୁ ଦେଉ ।
ମାଧଵସ୍ଯ ପୁନଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଶ୍ରଵଣାନ୍ମାଧଵସ୍ଯ ଚ । ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଚିତ୍ରଂ ପଶ୍ଯ ଭୂପତେ
ମାଧବଙ୍କର ସ୍ତୋତ୍ର ଏବଂ ମାଧବଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ ଶୁଣିଲେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖ, ରାଜା ।
ଇହାମୁତ୍ରଫଲଂ ତସ୍ଯ ସମାଖ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯୈଵ ମୁଦିତୋ ରାଜା ତମଖିଲଂ ତତଃ
ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏଠି ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମିଳେ । ନାରଦ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ କରିଲେ ।
କାରଯାମାସ ତାଂ ପୁତ୍ରୀଂ ଜାତୂକର୍ଣୋଦିତଂ ଵିଧିମ୍ । ଵୀରସେନେନ ତେନୈଵ ପାଂଡ୍ଯଦେଶାଧିପେନ ସା
ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ଯାତୂକର୍ଣ୍ଣ କହିଥିବା ବିଧି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ; ଏବଂ ସେ ବିରସେନଙ୍କୁ, ପାଣ୍ଡ୍ୟ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କୁ, ଦିଆଯାଇଲେ ।
ପୁରାଜନ୍ମୈକସୁହୃଦା ଦିଵ୍ଯାଦେଵୀ ଵିଵାହିତା । ବୁଭୁଜେ ଭୂରିଵିଷଯାଂଶ୍ଚିରଂ ସୁଚରିତଵ୍ରତା
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଦିବ୍ୟାଦେବୀ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସ୍ନେହୀ ବିରସେନଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ଥିଲେ; ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭଲ ବ୍ରତରେ ଅନେକ ସମ୍ପତ୍ତି ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ ।
ଵୀରେସେନେନ ସୁହୃଦା ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତେନ ଚ । ଏତତ୍ତେ କିଂଚିଦାଖ୍ଯାତମଂବରୀଷ ସମାସତଃ
ବିରସେନ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ନେହୀ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା— ଏହି ଅଳ୍ପ କଥା ମୁଁ ସାରାଂଶରେ ତୁମକୁ କହିଲି, ଅମ୍ବରୀଷ ।
ଵୈଶାଖସ୍ନାନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମର୍ହସି
ବୈଶାଖ ସ୍ନାନର ମହିମା ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ ?
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚିତ୍ରୋପାଖ୍ଯାନେ। ତ୍ରିନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ବୈଶାଖମାସର ମହିମା ଓ ଚିତ୍ରୋପାଖ୍ୟାନର ତିରାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ- ପାପପ୍ରଶମନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତଦ୍ଵିଭୋ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ପାପରାଶିର୍ଵିଲୀଯତେ
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସେହି ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ବଡ଼ ପାପ ମିଶିଯାଏ ।
ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଶ୍ରାଵିତୋଽସ୍ମି ଶୁଭଂ ଵିଧିମ୍ । ଵିକର୍ମୋପାର୍ଜିତଂ ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣାଦେଵ ହୀଯତେ
ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା କରାଯାଇଛି, ମୁଁ ଶୁଭ ବିଧି ଶୁଣିଛି; ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଅପରାଧରେ ଅର୍ଜିତ ପାପ ମଧ୍ୟ କମିଯାଏ ।
ଚିତ୍ରଂ କିମତ୍ର ମଧୁସୂଦନ ଦୈଵତସ୍ଯ ମାସସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସଵନୈରିହ ମାଧଵସ୍ଯ । ସ୍ନାନୈରଵଶ୍ଯଵିହିତୈରଘରାଶିନାଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯସ୍ଯ ନାମପଠନାଦପି ତସ୍ଯ ଲୋକଃ
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏଠାରେ କ'ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି? ମାଧବ ମାସରେ ନିୟମିତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କଲେ ଅନେକ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏଉଁ ମାସରେ ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ତଦେଵ ପୁଣ୍ଯଂ ପରମଂ ପଵିତ୍ରଂ ହୃଦ୍ଯଂ ଚ ଲୋକେ ସୁକୃତୈକଲଭ୍ଯମ୍ । ଯଦୁଚ୍ଯତେ କେଶଵନାମଧେଯଂ ମନ୍ଯେ ମୁନେ ମାଧଵମାସି ଭଵ୍ଯମ୍
ଏହି ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ପୁଣ୍ୟ ହେଉଛି କେଶବଙ୍କର ନାମ; ଏହି ମାଧବ ମାସର ମୂଳ ମାନ୍ୟତା ମୁଁ ଏହାକୁ ଭାବୁଛି, ମୁନି।
ଧନ୍ଯାସ୍ତୁ ତେ ମାଧଵମାସି ନାମ ସ୍ମରଂତି ଯେଽହୋ ମଧୁସୂଦନସ୍ଯ । ତସ୍ଯୈଵ ମେ କିଂଚିଦହୋ ଚରିତ୍ରଂ ପୁନଃ ପଵିତ୍ରଂ ଵଦ ଵିଶ୍ଵଜନ୍ଯମ୍
ଯେମାନେ ମାଧବ ମାସରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ। ମୋତେ ଆଉଥରେ ତାଙ୍କର କିଛି ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଘଟଣା କୁହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଵଚଃ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ହରିପ୍ରିଯସ୍ଯ ପ୍ରୀତୋ ମୁନିସ୍ତସ୍ଯ ନୃପୋତ୍ତମସ୍ଯ । ସ ମାଧଵସ୍ନାନସମୁତ୍ସୁକୋଽପି କଥାରସେନାହ ସ ମାଧଵସ୍ଯ
ସୂତ କହିଲେ— ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ। ମାଧବ ମାସର ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମାଧବଙ୍କ କଥାର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହେଇଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯଂ ମହୀପାଲ ମିଥୋ ମୁକୁଂଦକଥାରସାଲାପଵିଧିର୍ଵିଶୁଦ୍ଧଃ । ତ୍ଵଯା ସମଂ ମାଧଵମାସଧର୍ମସ୍ନାନାଧିକୋଽଯଂ ହରିଦୈଵତେନ
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ଆମେ ମିଶି ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଆଲୋଚନା କରୁଛୁ, ଏହି ପବିତ୍ର କଥାବାର୍ତ୍ତା ମାଧବ ମାସର ସ୍ନାନରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, କାରଣ ଏହା ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର।
ଜୀଵିତଂ ଯସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଧର୍ମୋ ହର୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ । ଅହୋରାତ୍ରାଣି ପୁଣ୍ଯାର୍ଥଂ ତଂ ମନ୍ଯେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଭୁଵି
ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନକୁ ଧର୍ମ ଓ ହରିଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତି, ଦିନ ରାତି ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟତୀତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ।
କିଂଚିଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ରାଜନ୍ଵୈଶାଖସ୍ନାନଜଂ ଫଲମ୍ । ଅସ୍ମତ୍ପିତାପି ନୋ ଵକ୍ତୁମଲଂ ଵିସ୍ତରତୋଽଖିଲମ୍
ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ବୈଶାଖ ମାସର ସ୍ନାନର ଫଳର କିଛି ଅଂଶ କହିବି; ଆମ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିଲେ ନାହାନ୍ତି।
ଯତ୍ର ମଜ୍ଜନମାତ୍ରେଣ ପ୍ରେତା ମୁକ୍ତିମୁପାଗତାଃ । ମାଧଵେ ମାସି ତେ ପାପା ନର୍ମଦାସଲିଲେ ପରେ
ମାଧବ ମାସରେ ନର୍ମଦା ନଦୀରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପରେ ଲିପ୍ତ ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ପୁରାତୀର୍ଥପ୍ରସଂଗେନ ଭ୍ରମନ୍କୋପି ମହୀସୁରଃ । ମୁନିଶର୍ମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯଵାଞ୍ଛୁଚିଃ
ପୁରାତନ ତୀର୍ଥ ଦେଖିବାକୁ ଘୁରୁଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ୍, ଶୁଚି ଓ ମୁନିଶର୍ମା ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଯୁକ୍ତଃ ଶମଦମାଭ୍ଯାଂ ଚ କ୍ଷାଂତିସଂତୋଷସଂଯୁତଃ । ଯୁକ୍ତଃ ସ ପିତୃକାର୍ଯେଷୁ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଵିଧାନଵାନ୍
ସେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଦମନରେ ପାରଙ୍ଗତ, କ୍ଷମା ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିର ନିୟମ ଜଣା।
ଯୁକ୍ତୋ ମଧୁରଵାକ୍ଯେଷୁ ସଂଯୁକ୍ତୋ ହରିପୂଜନେ । ଯୁକ୍ତୋ ଵୈଷ୍ଣଵସଂସର୍ଗେ ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞାନଵାନ୍ମୁନିଃ
ସେ ମଧୁର କଥା କହିବାରେ ଦକ୍ଷ, ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସହିତ ସଂଗ ରଖୁଥିବା, ଏବଂ ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନ ଥିବା ମୁନି।
ସ୍ଵକର୍ମଣି ରତୋ ଧୀରୋ ହୃଦଯାଲୁଃ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯଃ । ଦଯାଲୁରତିମେଧାଵୀ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିଯଃ
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ହୃଦୟବାନ୍, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ସମ, ଦୟାଳୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ମାଧଵେ ମାସି ରେଵାଯାଂ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ପ୍ରତିସଂଚରନ୍ । ଅଗ୍ରତଃ ପଂଚପୁରୁଷାନ୍ଦଦର୍ଶାତୀଵ ଦୁଃଖିତାନ୍
ମାଧବ ମାସରେ ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଆଗରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ଅତି ଦୁଃଖିତ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ।
ପରସ୍ପରମସଂସର୍ଗକାରିଣଃ କୃଷ୍ଣଵିଗ୍ରହାନ୍ । ଵଟଚ୍ଛାଯାମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ସମାସୀନାନଵସ୍ଥିତାନ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସଂସ୍ପର୍ଶ କରୁନଥିଲେ, କଳା ଦେହ ଥିଲା, ବଟବୃକ୍ଷର ଛାୟା ତଳେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ।
ପଶ୍ଯଂତୋ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଦୁରିତୋଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତସଃ । ତାନାଲୋକ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚିଂତଯାମାସ ଵିସ୍ମିତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଚିନ୍ତିତ ମନ ଥିଲା; ସେମାନେ ଦେଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଅତ୍ରୈତେ କେ ନରା ଭୀତା ଵିପିନେ ଦୀନଚେଷ୍ଟିତାଃ । ଚୌରା ଵା ଵିକୃତାକାରା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ସଂଗଭାଗିନଃ
ଏଠାରେ ଏହି ଲୋକମାନେ କିଏ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଚଳନ ଦେଖାଉଛନ୍ତି? ସେମାନେ କି ଚୋର, କିମ୍ବା ବିକୃତ ଆକୃତିର, ଏକାଠି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି?