ଗୁଣରୂପସମାଯୁକ୍ତା ସୁଶୀଲା ଚାରୁମଂଗଲା । ଦିଵ୍ଯାଦେଵୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି ୩୭ (ଦ୍ର. ପଦ୍ମପୁରାଣ [https://sa.wikisource.org/s/fwm ଭୂମିଖଣ୍ଡ, ଅଧ୍ଯାଯଃ ୮୫.୫୪])। ପିତ୍ରା ତ୍ଵାଲୋକିତା ସା ତୁ ରୂପଲାଵଣ୍ଯସଂଯୁତା । ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵୋଦାସୋ ଦିଵ୍ଯାଂ ଦେଵୀଂ ସୁତାଂ ତଦା
ସେ ଝିଅ ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ଭରପୂର, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣର ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟାଦେବୀ ବୋଲି ଲୋକେ ଜାଣୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ରୂପ ପୃଥିବୀରେ ଅପୂର୍ବ ଥିଲା।
କସ୍ମୈ ଚ ଦୀଯତେ କନ୍ଯା ସୁଵରାଯ ମହାତ୍ମନେ । ଇତି ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ସମାଲୋକ୍ଯ ନରୋତ୍ତମଃ
ତାଙ୍କ ପିତା ଝିଅଙ୍କ ରୂପ ଓ ଲାଲିତ୍ୟ ଦେଖି, ଦିବ୍ୟାଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦିବୋଦାସ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ଏହି କନ୍ୟାକୁ କାହାକୁ ଦେବି?'
ରୂପଦେଶସ୍ଯ ରାଜାନଂ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହୀପତିଃ । ଚିତ୍ରସେନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସମାହୂଯ ତତୋ ନୃପଃ
ସେ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣି, ଦିବୋଦାସ ମହାତ୍ମା ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
କନ୍ଯାଂ ଦଦୌ ଦିଵୋଦାସଶ୍ଚିତ୍ରସେନାଯ ଧୀମତେ । ତସ୍ଯା ଵିଵାହକାଲସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ସମଯେ ନୃପ
ଦିବୋଦାସ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଲେ; ବିବାହ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ହେ ରାଜା,
ମୃତୋଽସୌ ଚିତ୍ରସେନସ୍ତୁ କାଲଧର୍ମେଣ ଵୈ କିଲ । ଦିଵୋଦାସଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଚିଂତଯାମାସ ଭୂପତିଃ
ଚିତ୍ରସେନ କାଳର ନିୟମରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ଧର୍ମାତ୍ମା ଦିବୋଦାସ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ସମାହୂଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ନୃପନଂଦନ । ଅସ୍ଯା ଵିଵାହକାଲେ ତୁ ଚିତ୍ରସେନୋ ଦିଵଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋକୁ ଡାକି ପଚାରିଲେ: 'ବିବାହ ସମୟରେ ଚିତ୍ରସେନ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ।'
ଅସ୍ଯାସ୍ତୁ କୀଦୃଶଂ କର୍ମ ଭଵିଷ୍ଯତି ବ୍ରୁଵଂତୁ ମେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ-। ଵିଵାହୋ ଜାଯତେ ରାଜନ୍କନ୍ଯାଯାସ୍ତୁ ଵିଧାନତଃ
'ଏହି ଝିଅ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ,' ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କନ୍ୟାର ବିବାହ ହେବା ଉଚିତ।'
ପତିର୍ମୃତ୍ଯୁଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵ ଯୋ ଵା ତ୍ଯାଗଂ କରୋତି ଚ । ମହାଧିଵ୍ଯାଧିନା ଭୀତସ୍ତ୍ଯାଗଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯାତି ଚ
'ପତି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ, କିମ୍ବା ଭୟରେ ଚାଲିଗଲେ, ତେବେ ସେ ବିବାହ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହ କରିପାରିବେ।'
ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଭଵେଦ୍ରାଜନ୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତସ୍ଯାଂ ରଜସ୍ଵଲାଯାଂ ଚ ଅନ୍ଯଃ ପତିର୍ଵିଧୀଯତେ
'ପତି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେଲେ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସେ ଝିଅ ରଜସ୍ବଳା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ପତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୁଏ।'
ଵିଵାହଂ ତୁ ପ୍ରଧାନେନ ପିତା କୁର୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ଏଵଂ ରାଜନ୍ସମାଦିଷ୍ଟଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେ ଶୁଭୈର୍ଜନୈଃ
'ପିତା ମୁଖ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହ ବିବାହ କରିଦେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଭ ଲୋକେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ଵିଵାହଃ କ୍ରିଯତାମସ୍ଯା ଇତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଦିଵୋଦାସଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣୈସ୍ତୁ ପ୍ରଣୋଦିତଃ
'ଏହାଙ୍କ ବିବାହ କରାଯାଉ,' ବୋଲି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦିବୋଦାସ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଚେତନା ପାଇଲେ।
ଵିଵାହାର୍ଥଂ ମହାରାଜ ମାନସଂ କୃତଵାନ୍ନୃପ । ପୁନର୍ଦତ୍ତା ପ୍ରଦାନେନ ଦିଵ୍ଯାଦେଵୀ ନୃପୋତ୍ତମ
ବିବାହ ପାଇଁ, ହେ ମହାରାଜା, ରାଜା ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ଦିବ୍ୟାଦେବୀଙ୍କୁ ପୁନିଥରେ ବିବାହ ଦେଇଦେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ପୁଷ୍ପସେନାଯ ପୁଣ୍ଯାଯ ତସ୍ମୈ ରାଜ୍ଞେ ମହାତ୍ମନେ । ମୃତ୍ଯୁଧର୍ମଂ ଗତୋ ରାଜା ଵିଵାହସମଯେଽପି ସଃ
ପୁଷ୍ପସେନ ନାମକ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟାଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲା; ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ପତି ବିବାହ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ଯଦା ଯଦା ମହାଭାଗୋ ଦିଵ୍ଯାଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଭୂପତିଃ । କରୋତି ସ ପିତୋଦ୍ଯୋଗଂ ଵିଵାହସ୍ଯାତିଦୁଃଖିତଃ
ଯେତେବେଳେ ଦିବ୍ୟାଦେବୀଙ୍କ ପିତା, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା, ଝିଅଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିଲେ, ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୁଏଥିଲେ।
ଭର୍ତାପି ମ୍ରିଯତେ କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତଲଗ୍ନସ୍ତଦା ତଦା । ଏକଵିଂଶତିଭର୍ତାରଃ କାଲେକାଲେ ମୃତାସ୍ତତଃ
ସେ ବେଳେ, ତାଙ୍କର ପତି ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ପରଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ । ଏଭଳି ଏକ ପରେ ଏକ କରି ଏକୋଇଶିଜଣ ପତି ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ।
ତତୋ ରାଜା ମହାଦୁଃଖୀ ସଂଜାତଃ ଖ୍ଯାତଵିକ୍ରମଃ । ସମାଲୋକ୍ଯ ତମାହୂଯ ମଂତ୍ରିଭିଃ ସହ ନିଶ୍ଚଲଃ
ଏହା ଦେଖି ବିରତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ । ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ବସି, ସ୍ଥିର ମନେ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ସ୍ଵଯଂଵରେ ମହାବୁଦ୍ଧିଂ ଚକାର ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଅଥ ତେନ ସମାହୂତା ରାଜାନୋ ଵିଵିଧା ନୃପାଃ
ପୃଥିବୀର ଏଇ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା ଏକ ସ୍ୱୟଂବର ଆୟୋଜନ କଲେ । ତାଙ୍କର ଡାକରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ ଆସି ଯୋଗ ଦେଲେ ।
ସ୍ଵଯଂଵରାର୍ଥଂ ଵୈ ତସ୍ଯା ବହଵୋ ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ । ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ରୂପସଂକ୍ଷୁବ୍ଧା ମୃତ୍ଯୁନା ପ୍ରେଷିତା ନୃପାଃ
ସ୍ୱୟଂବର ପାଇଁ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ଅନେକ ରାଜା ଆସିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ସେହି ରାଜାମାନେ—
ସଂଗ୍ରାମଂ ଚକ୍ରିରେ ମୂଢା ମୃତାସ୍ତେଽଥ ପରସ୍ପରମ୍ । ଏଵଂ ତେଷାଂ କ୍ଷଯୋ ଜାତଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯାଣାଂ ନରେଶ୍ଵର
ଅବିବେକରେ ପଡି ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ନରପତି, ସେହି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ହେଲା ।
ଦିଵ୍ଯାଦେଵୀ ଚ ଦୁଃଖାର୍ତା ରୁରୋଦ କରୁଣଂ ତତଃ । ବାଲାମାଲୋକ୍ଯ ତାଂ ରାଜା ରୁଦଂତୀଂ ଚାତିଦୁଃଖିତାମ୍
ଦିବ୍ୟାଦେବୀ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣ୍ଠରେ କାନ୍ଦିଲେ । ଏହା ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଛୋଟ ଝିଅକୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି—
ପୁରୋଧସଂ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଜ୍ଞାନଵଂତଂ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ଜାତୂକର୍ଣଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାଦୌ ଵିନଯାନ୍ଵିତକଂଧରଃ
ବିନୟ ସହ କଣ୍ଠ ନମାଇ, ପ୍ରଥମେ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତପସ୍ବୀ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ଦିଵୋଦାସ ଉଵାଚ-। କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କିମେତସ୍ଯାହି ପାତକମ୍ । ଦିଵ୍ଯାଦେଵ୍ଯାସ୍ତୁ ମେ ପୁତ୍ର୍ଯା ଯଦେତଚ୍ଚେଷ୍ଟିତଂ କୃତମ୍
ଦିବୋଦାସ କହିଲେ— 'ଦୟାକରି କହ, ଏହି ଝିଅର କଣ ଦୋଷ? ମୋ ଝିଅ ଦିବ୍ୟାଦେବୀ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି?'
ଜାତୂକର୍ଣ ଉଵାଚ-। ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଚେଷ୍ଟିତଂ ଵୀର ଦିଵ୍ଯାଦେଵ୍ଯା ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ସର୍ଵଂ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ— 'ହେ ବୀର, ଦିବ୍ୟାଦେବୀଙ୍କ କର୍ମ ମୁଁ କହିବି । ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସମସ୍ତ କାହାଣୀ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ ।'
ଆସ୍ତେ ଵାରାଣସୀ ପୁଣ୍ଯା ନଗରୀ ପାପନାଶିନୀ । ତସ୍ଯାମାସ୍ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସୁଵୀରୋ ନାମ ନାମତଃ
ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ପବିତ୍ର ବାରାଣସୀ ନଗର ଅଛି । ସେଠାରେ ସୁବୀର ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ବସୁଥିଲେ ।
ଵୈଶ୍ଯଜାତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଚିତ୍ରାନାମ ସୁଵିସ୍ମୃତା
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବଣିକ ଜାତିର ଥିଲେ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର । ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଚିତ୍ରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଥିଲେ ।
କୁଲାଚାରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦୁରାଚାରେଣ ଵର୍ତତେ । ନ ମନ୍ଯତେ ହି ଭର୍ତାରଂ ରୌଦ୍ରକୃତ୍ଯେ ଚ ଵର୍ତତେ
ସେ ଝିଅ ଘରର ଆଚାର ଛାଡି, ଖରାପ ଆଚରଣରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ । ସେ ପତିଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କରୁନଥିଲେ ଏବଂ ନିର୍ଦୟ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ ।
ପୁଣ୍ଯକାର୍ଯଵିହୀନା ତୁ ପାପଂ ଚରତି ଦୁର୍ମତିଃ । ଭର୍ତାରଂ ଭର୍ତ୍ସତେ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵୈରିଣୀ କଲହପ୍ରିଯା
ସେ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ପାପ କରୁଥିଲେ । ସେ ସଦା ପତିଙ୍କୁ ଗାଳି ଦେଉଥିଲେ, ଅବିଚାରାଣୀ ଏବଂ ଝଗଡାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।
ନିତ୍ଯଂ ପରଗୃହେ ଵାସ ନିରତା ଭ୍ରମତେଽଧିକମ୍ । ପରଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ସମାପଶ୍ଯେଦ୍ଦୁଷ୍ଟାଭୂତେଷୁ ସର୍ଵଦା
ସେ ସଦା ଅନ୍ୟ ଘରେ ବସିଥିଲେ, ଅତ୍ୟଧିକ ଘୁରୁଥିଲେ । ସେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଦେଖିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ହୋଇପଡିଥିଲେ ।
ସାଧୁନିଂଦାରତା ପାପା ବହୁହାସ୍ଯକରୀ ସଦା । କୁସଂଗତିରତା ଵାଚା ଦୁରାଚାରଜନପ୍ରିଯା
ସେ ଦୁଷ୍ଟା ସଦା ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଅଧିକ ହସିଥିଲେ । ଖରାପ ସଙ୍ଗକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଖରାପ କଥା କହି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ଖୁସି କରୁଥିଲେ ।
ଧୂର୍ତାଧର୍ମଜନଦ୍ଵେଷକରୀ ଚାନୃତଭାଷିଣୀ । ଵିଜ୍ଞାଯୈଵଂ ସୁଵୀରୋଽସ୍ଯା ଉପଯେମେ ତତୋଽପରାମ୍
ସେ ଚତୁର ଓ ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ, ମିଥ୍ୟା କହୁଥିଲେ । ଏପରି ଦେଖି, ସୁବୀର ଆଉ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବିବାହ କଲେ ।