ଜଲାଗ୍ନ୍ଯାଦିପ୍ରଵେଶସ୍ଯ ପ୍ରସଜ୍ଯେତ ଵ୍ରତାଂତରାତ୍ । ଇଦମଲ୍ପଂ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ତଦିତି ନୈଵ ନିଯାମକଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରତରେ ପାଣି, ଅଗ୍ନି ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ନିୟମ ଅଛି । କିନ୍ତୁ ବଡ଼ କି ଛୋଟ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏନାହିଁ ।
ଫଲଂ ଯଥୋଦିତଂ ଶାସ୍ତ୍ରେ ତଦେଵ ସ୍ଯାନ୍ମହୋଦଯମ୍ । ଯଥାଲ୍ପନାଶୋ ମହତା ମହନ୍ନାଶସ୍ତଥାଲ୍ପତଃ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳେ । ଯେପରି ଛୋଟ କାରଣରୁ ଛୋଟ କ୍ଷତି ହୁଏ, ବଡ଼ କାରଣରୁ ବଡ଼ କ୍ଷତି ହୁଏ ।
କିଂତ୍ଵଲ୍ପଵିସ୍ଫୁଲିଂଗେନ ତୃଣନାଶଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ଅଜାମିଲୋଽପି ଭୂପାଲ ଦାସ୍ଯାଃ ପତିରିତି ସ୍ମୃତଃ
ତଥାପି, ଏକ ଛୋଟ ଆଗୁଣ ଝାଡ଼ିକୁ ଜଳାଇଦେଇପାରେ । ରାଜା, ଏହିପରି ଏକ ଦାସୀର ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜାମିଳଙ୍କୁ ମନେ ପକାଯାଏ ।
ଧର୍ମପତ୍ନୀପରିତ୍ଯାଗୀ ନିତ୍ଯଂ ପାପପଥିସ୍ଥିତଃ । ମ୍ରିଯମାଣଃ ସୁତାହ୍ଵାନଂ ଚକ୍ରେ ନାରାଯଣେତି ଚ
ସେ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏଥିଲେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ପାପରେ ଲାଗି ରହିଥିଲେ । ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସେ ପୁଅଙ୍କୁ ଡାକି 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି କହିଥିଲେ ।
ତଥା ଯନ୍ନାମଗ୍ରହଣାତ୍ପଦଂ ଲେଭେ ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଦହତି ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ହୁତଵହୋ ଯଥା
ଏପରି ଭାବେ, ସେ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ । ଯେପରି ଅନିଚ୍ଛାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ।
ତଥା ଦହତି ଗୋଵିଂଦନାମଵ୍ଯାଜାଦପୀରିତମ୍
ସେଇପରି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ନାମ ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସେହି ନାମ ପାପକୁ ଦାହ କରିଦିଏ ।
ହତ୍ଯାଯୁତଂ ଶପନହା ସହସ୍ରମୁଗ୍ରଂ ଗୁର୍ଵଂଗନାକୋଟିନିଷେଵଣଂ ଚ । ସ୍ତେଯାନ୍ଯଶେଷାଣି ହରେଃ ପ୍ରିଯେଣ ଗୋଵିଂଦନାମ୍ନା ନିହତାନି ସଦ୍ଯଃ
ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟା, ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଶାପ, ଅନେକ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନୀ ସହ ଭୋଗ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଚୋରି — ଏସବୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମଯଂ ଵୀର ଯତ୍କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେଽଲ୍ପକମ୍ । ସୁକୃତଂ ସାଧୁ ଵିଦୁଷା ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ କୌଣସି ଛୋଟ କାମ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହ କରାଯାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାମର ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ ।
ସଂଦେହୋ ନ ଚ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମାଧଵେ ମାସି ମାଧଵମ୍ । ସମାରାଧ୍ଯ ଜନୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତତ୍ତଦ୍ଵାଂଛିତମାପ୍ନୁଯାତ୍
କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ — ମାଧବ ମାସରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଲୋକ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇଥାଏ ।
ଅପତ୍ଯଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ଦାରା ଧରା ହର୍ମ୍ଯଂ ହଯା ଗଜାଃ । ସୁଖାନି ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷୌ ଚ ନ ଦୂରେ ହରିଭକ୍ତିତଃ
ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଜନୀ, ଜମି, ଘର, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ସମସ୍ତ ସୁଖ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ — ଏସବୁ ହରିଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂର ନୁହେଁ ।
ଏଵଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵିଧିନା ସ୍ଵଲ୍ପେନାପି ନ ସଂଶଯଃ । ପାପସ୍ଯ ମହତୋଽପି ସ୍ଯାତ୍କ୍ଷଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନତଃ
ଏପରି ଭାବେ, ନିୟମ ମାନି କିଛି ଅଳ୍ପ କାମ କଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ପାପ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ — ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଫଲାଧିକ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଵିଦ୍ଵନ୍ନାଧିକ୍ଯାଦ୍ଭାଵକର୍ମଣୋଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମା ଧର୍ମସ୍ଯ ଗତଯୋ ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ଵିବୁଧୈରପି
ଫଳ ବଢ଼ିଯାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କାମର ପରିମାଣରୁ ନୁହେଁ, ଭାବ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା । ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ପ୍ରିଯୋ ମାଧଵମାସୋଽଯଂ ମାଧଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଏକୋଽପି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସମଗ୍ରେପ୍ସିତଦାଯକଃ
ଏହି ମାଧବ ମାସ ମହାନ୍ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ । ଏହି ଏକ ମାସ ତିନି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ।
ପୁଣ୍ଯେନ ଗାଂଗେନ ଜଲେନ କାଲେ ଦେଶେ ବୁଧଃ ସ୍ନାନପରଃ କଥଂଚିତ୍ । ଆଜନ୍ମନୋ ଭାଵହତୋଽପି ଦାତା ନ ଶୁଧ୍ଯତୀତ୍ଯେଵ ମତଂ ମମୈତତ୍
ଯଦି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଠିକ୍ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମନ ଜନ୍ମଠାରୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ଥାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହେବେନାହିଁ — ଏହା ମୋ ମତ ।
ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଵହ୍ନିଂ ଘୃତତୈଲସିକ୍ତଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶିଖଂ ସ୍ଵକାଲେ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦଗ୍ଧଃ କିଲ ଭାଵଦୁଷ୍ଟୋ ନ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ଫଲଂ ନ ଚାନ୍ଯତ୍
ଯଦି ଘୃତ ଓ ତେଲ ଲଗାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଯାଏ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ସମୟରେ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶିଖା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମନ ଦୁଷ୍ଟ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ପାଉନାହିଁ ।
ଗଂଗାଦିତୀର୍ଥେଷୁ ଵସଂତି ଦେଵା ଦେଵାଲଯେ ଯକ୍ଷଗଣାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମ୍ । ଵିନାଶନଂ ଯାଂତି କୃତୋପଵାସା ଭାଵୋଜ୍ଝିତାସ୍ତେନ ଫଲଂ ଲଭଂତେ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ କୂଳରେ ଦେବତାମାନେ ସଦା ବସନ୍ତି, ଦେବାଳୟରେ ଯକ୍ଷମାନେ ଥାନ୍ତି । ଯେମାନେ ଭାବ ବିନା ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଭାଵଂ ତତୋ ହୃତ୍କମଲେ ନିଧାଯ ଶ୍ରୀମାଧଵଂ ମାଧଵମାସି ଭକ୍ତ୍ଯା । ଯଜେତ ଯଃ ସ୍ନାନପରୋ ଵିଶୁଦ୍ଧଃ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଶକ୍ତା ଵଯମସ୍ଯ ଵକ୍ତୁମ୍
ଯେଉଁଜଣେ ମନର କମଳରେ ଭକ୍ତି ରଖି, ମାଧବ ମାସରେ ଶ୍ରୀମାଧବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ପବିତ୍ର ହୋଇ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି, ଆମେ କହିପାରିବା ନୁହେଁ।
ଇହାର୍ଥେଽପି ପୁରାଵୃତ୍ତମାକର୍ଣଯ ମହୀପତେ । ଵିଚିତ୍ରଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଫଲଂ କିମପି କର୍ମଣାମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି କଥା ସଂପର୍କରେ ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କର୍ମର ଅଦ୍ଭୁତ ଫଳ ବିଷୟରେ କହିବି।
ତସ୍ଯ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାନ୍ମାଧଵସ୍ଯ ଚ । ଯଥାପି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କାଚିତ୍ସ୍ଵୈରିଣ୍ଯାପ ଶୁଭଂ ଫଲମ୍
ମାଧବ ମାସ ଓ ମାଧବଙ୍କର କୃପାରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ତ୍ରୀ ଯେଉଁଠି ଚରିତ୍ର ଭଲ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଥିଲେ।
ଦିଵୋଦାସେତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ପୁରା କାଂତୀଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍ । ତସ୍ଯାପତ୍ଯଂ ମହାରତ୍ନଂ ନାରୀଣାମୁତ୍ତମଂ ସଦା
ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦିବୋଦାସ ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦରତାର ମାଲିକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଝିଅ ସବୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଥିଲେ।
ଗୁଣରୂପସମାଯୁକ୍ତା ସୁଶୀଲା ଚାରୁମଂଗଲା । ଦିଵ୍ଯାଦେଵୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି ୩୭ (ଦ୍ର. ପଦ୍ମପୁରାଣ [https://sa.wikisource.org/s/fwm ଭୂମିଖଣ୍ଡ, ଅଧ୍ଯାଯଃ ୮୫.୫୪])। ପିତ୍ରା ତ୍ଵାଲୋକିତା ସା ତୁ ରୂପଲାଵଣ୍ଯସଂଯୁତା । ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵୋଦାସୋ ଦିଵ୍ଯାଂ ଦେଵୀଂ ସୁତାଂ ତଦା
ସେ ଝିଅ ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ଭରପୂର, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣର ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟାଦେବୀ ବୋଲି ଲୋକେ ଜାଣୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ରୂପ ପୃଥିବୀରେ ଅପୂର୍ବ ଥିଲା।
କସ୍ମୈ ଚ ଦୀଯତେ କନ୍ଯା ସୁଵରାଯ ମହାତ୍ମନେ । ଇତି ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ସମାଲୋକ୍ଯ ନରୋତ୍ତମଃ
ତାଙ୍କ ପିତା ଝିଅଙ୍କ ରୂପ ଓ ଲାଲିତ୍ୟ ଦେଖି, ଦିବ୍ୟାଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦିବୋଦାସ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ଏହି କନ୍ୟାକୁ କାହାକୁ ଦେବି?'
ରୂପଦେଶସ୍ଯ ରାଜାନଂ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହୀପତିଃ । ଚିତ୍ରସେନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସମାହୂଯ ତତୋ ନୃପଃ
ସେ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣି, ଦିବୋଦାସ ମହାତ୍ମା ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
କନ୍ଯାଂ ଦଦୌ ଦିଵୋଦାସଶ୍ଚିତ୍ରସେନାଯ ଧୀମତେ । ତସ୍ଯା ଵିଵାହକାଲସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ସମଯେ ନୃପ
ଦିବୋଦାସ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଲେ; ବିବାହ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ହେ ରାଜା,
ମୃତୋଽସୌ ଚିତ୍ରସେନସ୍ତୁ କାଲଧର୍ମେଣ ଵୈ କିଲ । ଦିଵୋଦାସଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଚିଂତଯାମାସ ଭୂପତିଃ
ଚିତ୍ରସେନ କାଳର ନିୟମରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ଧର୍ମାତ୍ମା ଦିବୋଦାସ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ସମାହୂଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ନୃପନଂଦନ । ଅସ୍ଯା ଵିଵାହକାଲେ ତୁ ଚିତ୍ରସେନୋ ଦିଵଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋକୁ ଡାକି ପଚାରିଲେ: 'ବିବାହ ସମୟରେ ଚିତ୍ରସେନ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ।'
ଅସ୍ଯାସ୍ତୁ କୀଦୃଶଂ କର୍ମ ଭଵିଷ୍ଯତି ବ୍ରୁଵଂତୁ ମେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ-। ଵିଵାହୋ ଜାଯତେ ରାଜନ୍କନ୍ଯାଯାସ୍ତୁ ଵିଧାନତଃ
'ଏହି ଝିଅ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ,' ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କନ୍ୟାର ବିବାହ ହେବା ଉଚିତ।'
ପତିର୍ମୃତ୍ଯୁଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵ ଯୋ ଵା ତ୍ଯାଗଂ କରୋତି ଚ । ମହାଧିଵ୍ଯାଧିନା ଭୀତସ୍ତ୍ଯାଗଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯାତି ଚ
'ପତି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ, କିମ୍ବା ଭୟରେ ଚାଲିଗଲେ, ତେବେ ସେ ବିବାହ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହ କରିପାରିବେ।'
ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଭଵେଦ୍ରାଜନ୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତସ୍ଯାଂ ରଜସ୍ଵଲାଯାଂ ଚ ଅନ୍ଯଃ ପତିର୍ଵିଧୀଯତେ
'ପତି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେଲେ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସେ ଝିଅ ରଜସ୍ବଳା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ପତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୁଏ।'
ଵିଵାହଂ ତୁ ପ୍ରଧାନେନ ପିତା କୁର୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ଏଵଂ ରାଜନ୍ସମାଦିଷ୍ଟଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେ ଶୁଭୈର୍ଜନୈଃ
'ପିତା ମୁଖ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହ ବିବାହ କରିଦେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଭ ଲୋକେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।'