ନାରଦ ଉଵାଚ-। ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯମତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ତଥାପି ଗତଯଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵତଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା ସତ୍ୟ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ତଥାପି ଧର୍ମର ଗତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବୁଝିବାକୁ କଠିନ।
ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ କର୍ମାଣି ଵିଚିତ୍ରା ଭୂତଭାଵନା । ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ଭୂତାନି ଵିଚିତ୍ରାଃ କର୍ମଶକ୍ତଯଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ, ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପତ୍ତି ଭିନ୍ନ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ, କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ।
କଦାଚିତ୍ସୁକୃତଂ କର୍ମ କୂଟସ୍ଥଂ ଯଦଵାପି ତମ୍ । କେନଚିତ୍କର୍ମଣା ଭୂପ ଶୁଭେନ ପରିଵର୍ଧତେ
କେବେ କେବେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାମ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଯାଏ, ରାଜା।
ଫଲଂ ଦଦାତି ସୁମହତ୍ତସ୍ମିନ୍ନପି ଚ ଜନ୍ମନି । ଧର୍ମୋ ଗହନସୂକ୍ଷ୍ମୋଽଯଂ ନୀଯତେ ନ ଯଥା ତଥା
ସେଥିରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ଧର୍ମ ଗଭୀର ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଯେପରି ଆମେ ଭାବୁଛୁ, ସେପରି ଚାଲେନାହିଁ।
ନ ତସ୍ଯ ଫଲଦାନସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତେ କାଲନିଶ୍ଚଯଃ । ଯତ୍କିଂଚିତ୍ସୁକୃତଂ କର୍ମଚ୍ଛନ୍ନଂ ପାପାଂତରୈରପି
ଫଳ ଦେବାର ନିଶ୍ଚିତ ସମୟ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି; କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାମ, ଯଦ୍ୟପି ପାପ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥାଏ, ତଥାପି ତାହାର ଫଳ ମିଳେ।
ତଦାଗତ୍ଯ କୁତଃ କ୍ଵାପି ସୁଫଲଂ ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । କୃତସ୍ଯ ନେହ ନାଶୋସ୍ତି ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଦୁରିତସ୍ଯ ଚ
ସେଥିରୁ କେବେ କେଉଁଠୁ ଆସି ଭଲ ଫଳ ଦେଇଯାଏ; କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ ଏଠି ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।
ତଥାପି ବହୁଭିଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଦୁରିତଂ ଯାତି ଦାରୁଣମ୍ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ରାଜନ୍ନାଯାସାଧିକ୍ଯତୋ ଭଵେତ୍
ତଥାପି ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପାପ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଏହା ପ୍ରୟାସର ଅଧିକତା ଉପରେ ନୁହେଁ।
ତତ୍ଫଲଂ ତତ୍ର ତତ୍ରାପି ଶୃଣୁ ସତ୍ଯଂ ମଯୋଦିତମ୍ । ଅନାଯାସମହାଯାସୌ ଯଦ୍ଯଲ୍ପତ୍ଵ ମହତ୍ତ୍ଵଯୋଃ
ଏହି ଫଳ ଛୋଟ କି ବଡ଼, ଯେପରି ଯୋଗ୍ୟ, ସେପରି ମିଳେ; ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସ କି ବଡ଼ ପ୍ରୟାସ, ତାହାର ମୂଲ୍ୟ କେତେ, ଏ ବିଷୟରେ ମୋର କଥା ସତ୍ୟ ଶୁଣ।
ମହାଵ୍ରତାସ୍ତତସ୍ତେ ସ୍ଯୁଃ ସତତଂ କର୍ମକାଦଯଃ । ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରାଦିମୂତ୍ରାଦୌ ପ୍ରଯାସା ବହୁଲାସ୍ତତଃ
ଯେମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବ୍ରତ ଧରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ କାମକାଜରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି । ସିଂହ, ବାଘ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁଙ୍କ ପିଶାବ ଓ ଏପରି ଅନେକ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ ।
ପଂଚଗଵ୍ଯପ୍ରଶସ୍ତତ୍ଵଂ ଵ୍ରତମଧ୍ଯେ ତତୋ ଭଵେତ୍ । ଇତି କର୍ତଵ୍ଯବାହୁଲ୍ଯଂ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ଚେତ୍ତଦଲ୍ପତା
ସବୁ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈର ପାଞ୍ଚଟି ଉତ୍ପାଦ ଦ୍ୱାରା କୃତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯଦି ବଡ଼ ବଡ଼ କାମ କରିବାକୁ ହେଉଛି ବଡ଼ ବ୍ରତର ଚିହ୍ନ, ତେବେ ଛୋଟ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ହେବ ।
ଜଲାଗ୍ନ୍ଯାଦିପ୍ରଵେଶସ୍ଯ ପ୍ରସଜ୍ଯେତ ଵ୍ରତାଂତରାତ୍ । ଇଦମଲ୍ପଂ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ତଦିତି ନୈଵ ନିଯାମକଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରତରେ ପାଣି, ଅଗ୍ନି ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ନିୟମ ଅଛି । କିନ୍ତୁ ବଡ଼ କି ଛୋଟ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏନାହିଁ ।
ଫଲଂ ଯଥୋଦିତଂ ଶାସ୍ତ୍ରେ ତଦେଵ ସ୍ଯାନ୍ମହୋଦଯମ୍ । ଯଥାଲ୍ପନାଶୋ ମହତା ମହନ୍ନାଶସ୍ତଥାଲ୍ପତଃ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳେ । ଯେପରି ଛୋଟ କାରଣରୁ ଛୋଟ କ୍ଷତି ହୁଏ, ବଡ଼ କାରଣରୁ ବଡ଼ କ୍ଷତି ହୁଏ ।
କିଂତ୍ଵଲ୍ପଵିସ୍ଫୁଲିଂଗେନ ତୃଣନାଶଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ଅଜାମିଲୋଽପି ଭୂପାଲ ଦାସ୍ଯାଃ ପତିରିତି ସ୍ମୃତଃ
ତଥାପି, ଏକ ଛୋଟ ଆଗୁଣ ଝାଡ଼ିକୁ ଜଳାଇଦେଇପାରେ । ରାଜା, ଏହିପରି ଏକ ଦାସୀର ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜାମିଳଙ୍କୁ ମନେ ପକାଯାଏ ।
ଧର୍ମପତ୍ନୀପରିତ୍ଯାଗୀ ନିତ୍ଯଂ ପାପପଥିସ୍ଥିତଃ । ମ୍ରିଯମାଣଃ ସୁତାହ୍ଵାନଂ ଚକ୍ରେ ନାରାଯଣେତି ଚ
ସେ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏଥିଲେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ପାପରେ ଲାଗି ରହିଥିଲେ । ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସେ ପୁଅଙ୍କୁ ଡାକି 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି କହିଥିଲେ ।
ତଥା ଯନ୍ନାମଗ୍ରହଣାତ୍ପଦଂ ଲେଭେ ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଦହତି ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ହୁତଵହୋ ଯଥା
ଏପରି ଭାବେ, ସେ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ । ଯେପରି ଅନିଚ୍ଛାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ।
ତଥା ଦହତି ଗୋଵିଂଦନାମଵ୍ଯାଜାଦପୀରିତମ୍
ସେଇପରି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ନାମ ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସେହି ନାମ ପାପକୁ ଦାହ କରିଦିଏ ।
ହତ୍ଯାଯୁତଂ ଶପନହା ସହସ୍ରମୁଗ୍ରଂ ଗୁର୍ଵଂଗନାକୋଟିନିଷେଵଣଂ ଚ । ସ୍ତେଯାନ୍ଯଶେଷାଣି ହରେଃ ପ୍ରିଯେଣ ଗୋଵିଂଦନାମ୍ନା ନିହତାନି ସଦ୍ଯଃ
ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟା, ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଶାପ, ଅନେକ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନୀ ସହ ଭୋଗ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଚୋରି — ଏସବୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମଯଂ ଵୀର ଯତ୍କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେଽଲ୍ପକମ୍ । ସୁକୃତଂ ସାଧୁ ଵିଦୁଷା ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ କୌଣସି ଛୋଟ କାମ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହ କରାଯାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାମର ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ ।
ସଂଦେହୋ ନ ଚ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମାଧଵେ ମାସି ମାଧଵମ୍ । ସମାରାଧ୍ଯ ଜନୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତତ୍ତଦ୍ଵାଂଛିତମାପ୍ନୁଯାତ୍
କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ — ମାଧବ ମାସରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଲୋକ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇଥାଏ ।
ଅପତ୍ଯଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ଦାରା ଧରା ହର୍ମ୍ଯଂ ହଯା ଗଜାଃ । ସୁଖାନି ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷୌ ଚ ନ ଦୂରେ ହରିଭକ୍ତିତଃ
ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଜନୀ, ଜମି, ଘର, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ସମସ୍ତ ସୁଖ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ — ଏସବୁ ହରିଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂର ନୁହେଁ ।
ଏଵଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵିଧିନା ସ୍ଵଲ୍ପେନାପି ନ ସଂଶଯଃ । ପାପସ୍ଯ ମହତୋଽପି ସ୍ଯାତ୍କ୍ଷଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନତଃ
ଏପରି ଭାବେ, ନିୟମ ମାନି କିଛି ଅଳ୍ପ କାମ କଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ପାପ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ — ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଫଲାଧିକ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଵିଦ୍ଵନ୍ନାଧିକ୍ଯାଦ୍ଭାଵକର୍ମଣୋଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମା ଧର୍ମସ୍ଯ ଗତଯୋ ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ଵିବୁଧୈରପି
ଫଳ ବଢ଼ିଯାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କାମର ପରିମାଣରୁ ନୁହେଁ, ଭାବ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା । ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ପ୍ରିଯୋ ମାଧଵମାସୋଽଯଂ ମାଧଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଏକୋଽପି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସମଗ୍ରେପ୍ସିତଦାଯକଃ
ଏହି ମାଧବ ମାସ ମହାନ୍ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ । ଏହି ଏକ ମାସ ତିନି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ।
ପୁଣ୍ଯେନ ଗାଂଗେନ ଜଲେନ କାଲେ ଦେଶେ ବୁଧଃ ସ୍ନାନପରଃ କଥଂଚିତ୍ । ଆଜନ୍ମନୋ ଭାଵହତୋଽପି ଦାତା ନ ଶୁଧ୍ଯତୀତ୍ଯେଵ ମତଂ ମମୈତତ୍
ଯଦି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଠିକ୍ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମନ ଜନ୍ମଠାରୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ଥାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହେବେନାହିଁ — ଏହା ମୋ ମତ ।
ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଵହ୍ନିଂ ଘୃତତୈଲସିକ୍ତଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶିଖଂ ସ୍ଵକାଲେ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦଗ୍ଧଃ କିଲ ଭାଵଦୁଷ୍ଟୋ ନ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ଫଲଂ ନ ଚାନ୍ଯତ୍
ଯଦି ଘୃତ ଓ ତେଲ ଲଗାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଯାଏ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ସମୟରେ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶିଖା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମନ ଦୁଷ୍ଟ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ପାଉନାହିଁ ।
ଗଂଗାଦିତୀର୍ଥେଷୁ ଵସଂତି ଦେଵା ଦେଵାଲଯେ ଯକ୍ଷଗଣାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମ୍ । ଵିନାଶନଂ ଯାଂତି କୃତୋପଵାସା ଭାଵୋଜ୍ଝିତାସ୍ତେନ ଫଲଂ ଲଭଂତେ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ କୂଳରେ ଦେବତାମାନେ ସଦା ବସନ୍ତି, ଦେବାଳୟରେ ଯକ୍ଷମାନେ ଥାନ୍ତି । ଯେମାନେ ଭାବ ବିନା ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଭାଵଂ ତତୋ ହୃତ୍କମଲେ ନିଧାଯ ଶ୍ରୀମାଧଵଂ ମାଧଵମାସି ଭକ୍ତ୍ଯା । ଯଜେତ ଯଃ ସ୍ନାନପରୋ ଵିଶୁଦ୍ଧଃ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଶକ୍ତା ଵଯମସ୍ଯ ଵକ୍ତୁମ୍
ଯେଉଁଜଣେ ମନର କମଳରେ ଭକ୍ତି ରଖି, ମାଧବ ମାସରେ ଶ୍ରୀମାଧବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ପବିତ୍ର ହୋଇ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି, ଆମେ କହିପାରିବା ନୁହେଁ।
ଇହାର୍ଥେଽପି ପୁରାଵୃତ୍ତମାକର୍ଣଯ ମହୀପତେ । ଵିଚିତ୍ରଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଫଲଂ କିମପି କର୍ମଣାମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି କଥା ସଂପର୍କରେ ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କର୍ମର ଅଦ୍ଭୁତ ଫଳ ବିଷୟରେ କହିବି।
ତସ୍ଯ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାନ୍ମାଧଵସ୍ଯ ଚ । ଯଥାପି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କାଚିତ୍ସ୍ଵୈରିଣ୍ଯାପ ଶୁଭଂ ଫଲମ୍
ମାଧବ ମାସ ଓ ମାଧବଙ୍କର କୃପାରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ତ୍ରୀ ଯେଉଁଠି ଚରିତ୍ର ଭଲ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଥିଲେ।
ଦିଵୋଦାସେତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ପୁରା କାଂତୀଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍ । ତସ୍ଯାପତ୍ଯଂ ମହାରତ୍ନଂ ନାରୀଣାମୁତ୍ତମଂ ସଦା
ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦିବୋଦାସ ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦରତାର ମାଲିକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଝିଅ ସବୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଥିଲେ।