ଅନୁଭୂଯ ତତସ୍ତ୍ଵଂତେ ସ୍ଵର୍ଗମକ୍ଷଯମାପ୍ସ୍ଯସି । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଏହି ସବୁ ଭୋଗି ଶେଷରେ ତୁମେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯାହା କରିଥିଲେ—
ତନ୍ମଯା କଥିତଂ ଵିପ୍ର ତଵାଗ୍ରେ ପରିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଭାଗ ଵୈଶାଖେ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସେଇ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ଏହିପରି ଜାଣି, ବୈଶାଖ ମାସରେ ବିଶେଷ ଭାବେ—
ସ୍ନାତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନେନ ମଧୁସୂଦନମର୍ଚଯ । ଦେଵମାରାଧ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ନାରାଯଣମନାମଯମ୍
ଠିକ୍ ଭାବେ ନହାଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଗୋବିନ୍ଦ, ନାରାୟଣ, ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆରାଧନା କର।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ସୁଖଂ ପୁତ୍ରଂ ଧନାନି ହରିମଵ୍ଯଯମ୍
ତୁମେ ସୁଖ, ପୁଅ, ଧନ ଓ ଅବିନାଶୀ ହରିଙ୍କୁ ପାଇବ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜେନାପି ମହାନୁଭାଵଃ ସ ଵିପ୍ରଵର୍ଯଃ ପରିବୋଧିତୋ ହି । ହର୍ଷେଣଯୁକ୍ତଃ ସ ମହାନୁଭାଵୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତତ୍ର
ନାରଦ କହିଲେ— ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଗୁଣବାନ, ତାଙ୍କୁ ସେ ଶିଖାଇଲେ। ସେ ମହାନ ଲୋକ ଖୁସିରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ଆମଂତ୍ର୍ଯ ଵିପ୍ରଂ ସ ଜଗାମ ଗେହଂ ତାଂ ପ୍ରାହ ଭାର୍ଯାଂ ସୁମନାଂ ମହର୍ଷିଃ । ସର୍ଵଂ ହିଵୃତ୍ତଂ ମମପୂର୍ଵଚେଷ୍ଟିତଂ ତେନୈଵ ଵିପ୍ରେଣ ତଵପ୍ରସାଦାତ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଘରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ମହାର୍ଷି ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ନିଜ ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଜଣେଇଲେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କୃପାରୁ ସୁମନାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଦ୍ରେ ଵସିଷ୍ଠେନ ଵିକାଶନୀତମଦ୍ଯୈଵ ମୋହଃ ପରିନାଶିତୋ ମେ । ଆରାଧଯିଷ୍ଯେମଧୁସୂଦନଂତୁଶ୍ରୀମାଧଵେମାସିନିମଜ୍ଜ୍ଯଭକ୍ତ୍ଯା
ଭଦ୍ରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଜି ମୋର ମୋହ ଦୂର ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ମଧୁସୂଦନ, ଶ୍ରୀମାଧବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବି, ମନକୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲିନ କରିବି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ପରମଂ ପଵିତ୍ରଂ ସୁମଂଗଲଂ ମଂଗଲହେତୁମୁଚ୍ଚୈଃ । ହର୍ଷେଣ ଯୁକ୍ତା ତମୁଵାଚ କାଂତଂ ଧନ୍ଯୋସି ଵିପ୍ରେଣ ଵିବୋଧିତସ୍ତ୍ଵମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଖୁସିରେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦେଵଶର୍ମୋପାଖ୍ଯାନେ ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଦେବଶର୍ମାଙ୍କ କଥା ନାମକ ନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଦେଵଶର୍ମା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସମଂ ସୁମନସା ତଯା । ତୀର୍ଥେ କନଖଲେ ପୁଣ୍ଯେ ଗଂଗାଯାମତିଵିଶ୍ରୁତେ
ନାରଦ କହିଲେ— ଦେବଶର୍ମା, ସେ ମହାଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କ ଜଣେ ସୁମନା ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନଖଳ ତୀରେ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଗଲେ।
ଵୈଶାଖେ ଵିଧିନା ସ୍ନାନଂ ଚକ୍ରେ ମେଷସ୍ଥିତେ ରଵୌ । ପୂଜଯାମାସ ଵିଧିଵନ୍ମଧୁସୂଦନମଚ୍ଯୁତମ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷ ରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ନିୟମିତ ଭାବେ ମଧୁସୂଦନ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଯମୈଃ ସନିଯମୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶକ୍ତ୍ଯା କିଂଚିଦ୍ଦଦୌ ତତଃ । ହଵିଷ୍ଯଭୁଗ୍ଭୂମିଶାଯୀ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତସ୍ଥିତଃ
ଯମ ଓ ନିୟମ ଅନୁସରି, ସେ ଯେତେକି ଶକ୍ତି ଥିଲା ଦେଇଲେ; ସରଳ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିଲେ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାଦି ତପସା କ୍ଷାମୋ ଧ୍ଯାଯନ୍ନାରାଯଣଂ ହୃଦି । ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ଵୈଶାଖୀଂ ଦତ୍ଵା ମଧୁତିଲାଦିକମ୍
କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେଠି ବୈଶାଖୀ ବ୍ରତ କରି, ମଧୁ, ତିଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ କଲେ।
ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଭୋଜନଂ ଦତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ଧେନୁଂ ସଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ଅଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ତତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଯ ଭୂସୁରାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୋଜନ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଗାଈ ଦେଇ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରି, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ସାପି ସାଧ୍ଵୀ ଚ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ପତିଭକ୍ତିପରାଯଣା । ପତିଂ ଶୁଶ୍ରୂଷତେ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍
ସେ ସୁନ୍ଦର ଓ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ପତିଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ନିତ୍ୟ ନହାଇ, କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତୌ ଦଂପତୀ ତତୋ ଯାତୌ ସ୍ଵଗେହଂ ସାଧୁହର୍ଷିତମ୍ । କୃତକୃତ୍ଯାଵଥାତ୍ମାନୌ ମନ୍ଯମାନାଵସଂଶଯମ୍
ସେ ଦମ୍ପତି ତାପରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ପବିତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ, ନିଜମାନେ ସଫଳ ଭାବି, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିଲା ନାହିଁ।
ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ କାଲେନ କିଯତା କିଲ । ବଭୂଵୁରମିତାସ୍ତସ୍ଯ ଧନଧାନ୍ଯାନି ସଂପଦଃ
ସେହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ, ସମୟ ଯାଉଥିବା ସହିତ, ସେ ଅସଂଖ୍ୟ ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଗିଲେ।
ତନଯା ଵିନଯୋପେତାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ଶ୍ରୁତିକୋଵିଦାଃ । ଧର୍ମଜ୍ଞା ଵୈଷ୍ଣଵା ନିତ୍ଯଂ ପିତୃମାତୃପରାଯଣାଃ
ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ନମ୍ର, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ପୁଅ ହେଲେ।
ବଭୂଵୁରମିତପ୍ରଜ୍ଞାଃ ପୁରୁଷାର୍ଥାଯ ବୋଧିତାଃ । ଵିଖ୍ଯାତା ଵିଧିତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞା ବ୍ରହ୍ମତତ୍ପରାଃ
ସେମାନେ ଅପାର ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଶିଖିଥିଲେ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ଏବଂ ପରମ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ।
ସମଗ୍ରଗୁଣସଂପନ୍ନାଃ ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠଂତି କୀର୍ତଯଃ
ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର, ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଚିରକାଳ ରହିଛି।
ତୌ ଦଂପତୀ ସୁତସମଗ୍ରସମୃଦ୍ଧସୌଖ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯୋଦଯଂ ସମୁପଯୁଜ୍ଯ ତତଶ୍ଚିରେଣ । ସ୍ଥାନଂ ପରଂ ପରମମୀଯତୁରସ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୀମାଧଵେ ଚ ସୁକୃତସ୍ଯ ନୃପପ୍ରସାଦାତ୍
ସେଇ ଦମ୍ପତି ମାନେ, ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ଯେପରି ଶୁଭ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ, ସେପରି ନିଜେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ଶ୍ରୀମାଧବଙ୍କ ଉପରେ ଅଗାଧ ଭକ୍ତି ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଜଗତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଯଥୈଵ ମାଧଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଦ୍ଯାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଧଵଃ ସ୍ମୃତଃ । ତଥୈଵ ମାଧଵୋ ମାସୋ ମଧୁସୂଦନଵଲ୍ଲଭଃ
ଯେପରି ମାଧବଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶ୍ରୀର ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେପରି ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମାସ ମାଧବ ମାସ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।
ଇଦଂ ମାଧଵମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କିଂଚିତ୍ସଂକ୍ଷେପତୋଽନଘ । ମଯା ତେ କଥିତଂ ଵୀର ଯତ୍ପୁରା ଚ ପିତୁଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ନିର୍ମଳ ମନ୍ଦିର, ମୁଁ ଏହି ମାଧବ ମାସର ମହିମା କିଛି ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମକୁ କହିଲି, ଯେପରି ଏହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ନାରଦାଂବରୀଷସଂଵାଦେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଏକନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ନାରଦ ଓ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ସଂବାଦ ମଧ୍ୟରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନାର ଏକାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦସ୍ଯ ସ ଭୂପତିଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ ପ୍ରାହଚିଂତଯନ୍ମନସା ହରିମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏହିପରି ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଭୂପତି ମନେମନେ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ।
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ-। କଥମେତଦ୍ଵିମୁହ୍ଯାମଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଯାସେନ ଯନ୍ମୁନେ । ଶୂଦ୍ରଃ ପାପସମାଚାରୋ ଲେଭେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ମୁନିବର, ଏପରି ଅଲ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ଏକ ପାପୀ ଶୂଦ୍ର ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦକୁ ପାଇଲା, ଏହା ଦେଖି କିପରି ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚକିତ ନ ହେବୁ?
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ତାତ ସୁକୃତୈର୍ଵିଵିଧୈରପି । କଥଂ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ସ୍ନାନେନୈଵାପ ସୋଽଧମଃ
ହେ ପିତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ନାନା ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ତେବେ ସେ ନିଚ ଲୋକ ମାଧବ ମାସରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରି କିପରି ଏହି ପଦକୁ ପାଇଲା?
ନ ଯଜ୍ଞଦାନୈର୍ନ ତପୋଭିରୁଗ୍ରୈର୍ନ ପୁଣ୍ଯସଂଜ୍ଞୈରପରୈରପୀଶ । ଅସ୍ମାଦୃଶୋ ଭୂପତଯୋଽର୍ଥଵଂତୋ ନ ତେ ଲଭଂତେଽଵନିଦୈଵତତ୍ଵମ୍
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, କଠିନ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରି ମଧ୍ୟ ଆମ ପରି ଧନୀ ରାଜାମାନେ ଦେବତା ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରୁନାହାନ୍ତି।
ସ ଗାଧିସୂନୁର୍ଵିଵିଧଂ ତପୋଽପି ଚିରଂଵିଧାଯାନିଶମେଵ ଘୋରମ୍ । କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଲେଭେ ଶତଵର୍ଷପୂର୍ଣୈରହୋ କଥଂଚିଦ୍ବହୁଭିଃ ପ୍ରଯତ୍ନୈଃ
ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ବହୁ ପ୍ରକାର ଘୋର ତପସ୍ୟା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନିରନ୍ତର କରି, ଶତ ବର୍ଷ ପରେ ବହୁ ପ୍ରୟାସରେ କିପରି ତାହା ପାଇଲେ।
କଥଂ ସ ଵର୍ଣାଧମ ଏଷ ପାପଃ ସ୍ଵଧର୍ମହୀନୋ ଧନଵାନ ଦାତା । ପୁଣ୍ଯାଦନାଯାସକୃତାଦମୁଷ୍ମାଦଲ୍ପାଦିହାଵାପ ସ ରାମତତ୍ତ୍ଵମ୍
ଏହି ପାପୀ, ନିଜ କୁଳରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ, ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବିମୁଖ, ଯଦ୍ୟପି ଧନୀ ଓ ଦାନଶୀଳ, ଏଠି ଅତି ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ କିପରି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାମତତ୍ତ୍ୱକୁ ପାଇଲା?