ଅଷ୍ଟମଂ ତୁ ପତୌ ଭାଵଃ ଶୁଶ୍ରୂଷା ନଵମଂ କିଲ । ସହିଷ୍ଣୁତା ଚ ଦଶମଂ ରତିରେକାଦଶଂ ତଥା
ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ପତିପ୍ରତି ଭାବ, ନବମ ହେଉଛି ସେବା, ଦଶମ ହେଉଛି ସହନଶୀଳତା, ଏବଂ ଏକାଦଶ ହେଉଛି ସ୍ନେହ।
ପତିଵ୍ରତତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଦ୍ଵାଦଶଂ ଯୋଷିତାଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଏତୈଃ ସଂଭୂଷିତା ଭାର୍ଯା ସାଧ୍ଵୀ ତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱାଦଶ ଭୂଷଣ ହେଉଛି ପତିବ୍ରତାତ୍ମା; ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନସାଥୀ ସତୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶିକା।
ଵୈଶାଖସ୍ନାନଯୋଗେନ ଲବ୍ଧା ପୁଣ୍ଯେନ ସାଦରମ୍ । କିଂକିଂ ନ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମାସି ମାଧଵେ
ବୈଶାଖ ସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଆଦର ସହିତ ଲାଭ ହେଲେ; ମାଧବ ମାସରେ କେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ?
ସ୍ନାନେନ ପରମେଶସ୍ଯ ପୂଜନେନ ଯଥାଵିଧି । ଅଥ ମୋହପ୍ରମୁଗ୍ଧୋସି ତୃଷ୍ଣଯା ଵ୍ଯାପିତଂ ମନଃ
ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ମନ ମୋହରେ ଆବୃତ, ତୃଷ୍ଣାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ତେ ଵିପ୍ର ଦ୍ରଵ୍ଯମେଵ ପ୍ରସଂଚିତମ୍ । ନ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ହି ଦୀନେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଵୈ ତ୍ଵଯା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କେବଳ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖୀ ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି ଦେଇନଥିଲ।
ନ ବଂଧୁଵର୍ଗୋ ନୋ ପୁତ୍ରଦାରେଷୁ ଚ କଥଂଚନ । ମ୍ରିଯମାଣେନ ଭଵତା ଲୋଭ ଏଵ ହି ଚିଂତିତଃ
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ତୁମ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ, ପୁଅ ଓ ଜଣେ ଘରବାଳିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭାବିଲ ନାହିଁ; ସେଇ ସମୟରେ କେବଳ ଲୋଭ ମନରେ ରହିଥିଲ।
ନ ଦତ୍ତଂ ନ ହୁତଂ ଜପ୍ତଂ ନ ତୀର୍ଥେ ମରଣଂ କୃତମ୍ । ନ ହି ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଧ୍ଯାନେନାଖିଲ ପାପହା
ତୁମେ କିଛି ଦାନ କରିନଥିଲ, ହୋମ କିମ୍ବା ଜପ କରିନଥିଲ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ନାହିଁ, ନ ହି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲ।
ଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଵିଦ୍ଯମାନେଷୁ କୃପଣୋ ଜାଯତେ ନରଃ । ଅଦତ୍ଵା ମ୍ରିଯତେ ଯସ୍ତୁ ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ନୁକିମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ ଥାଏ କିନ୍ତୁ ସେ ଦାନ କରେନାହିଁ, ଏବଂ ଦେଇନ ମରିଯାଏ, ତାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କଣ ଅଛି?
ତୀର୍ଥସ୍ନାନାଦି ତପସା କୁଲେ ଜନ୍ମୈଵ ଲଭ୍ଯତେ । ନୋ ଦତ୍ତେନ ଵିନା ଵିପ୍ର କିଂଚିଦେଵୋପତିଷ୍ଠତି
ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଭଲ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଦାନ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭାଵେନ ଦରିଦ୍ରତ୍ଵମୁପାଗତମ୍ । ଅପୁତ୍ରଵାନ୍ଭଵାଞ୍ଜାତଃ ସତତଂ ଦୁଃଖପୀଡିତଃ
ସେଇ ପାପର ଫଳରେ ତୁମେ ଦରିଦ୍ର ହେଲ; ପୁଅ ନାହିଁ, ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେଲ।
ଵୈଶାଖସ୍ନାନମାହାତ୍ମ୍ଯାଦପି ପଂଚଦିନାତ୍ମକାତ୍ । ତଦୈଵ ହରିପୂଜାଯାଃ ସଂଗତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ
ବୈଶାଖ ମାସରେ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ହରିଙ୍କ ପୂଜା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଙ୍ଗ—
ଲବ୍ଧଂ ଜନ୍ମ କୁଲେ ଵିପ୍ର ଵିପ୍ରତ୍ଵମପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ସୁପୁତ୍ରଶ୍ଚ କୁଲଂ ଵିପ୍ରଂ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ
—ଏହି ସବୁ ଭଲ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ, ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ, ଭଲ ପୁଅ, ଉତ୍ତମ ବଂଶ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଭଲ ଘରବାଳି ଦେଇଥାଏ।
ସୁଜନ୍ମମରଣଂ ଚୈଵ ସୁଭୋଗଃ ସୁଖମେଵ ଚ । ସଦା ଦାନେଽଧିକାବୁଦ୍ଧିରୌଦାର୍ଯଂ ଧୈର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଭଲ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ଭୋଗ, ସୁଖ, ସବୁବେଳେ ଦାନ ପାଇଁ ମନ, ଉଦାରତା ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଧୈର୍ଯ୍ୟ—
ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ଜାଯଂତେ ସିଦ୍ଧଯୋ ଵିପ୍ରଵାଞ୍ଛିତାଃ
—ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାନ ନାରାୟଣଙ୍କ କୃପାରେ ମିଳେ।
ଊର୍ଜ୍ଜେ ମାସି ତପୋ ମାସି ମାଧଵେ ମାଧଵପ୍ରିଯେ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଦାମୋଦରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମାଧଵଂ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଉର୍ଜ୍ଜ ମାସ, ତପ ମାସ, ମାଧବ ଓ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମାସରେ, ବ୍ୟକ୍ତି ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦାମୋଦର, ମାଧବ ଓ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶେଷେଣ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦତ୍ଵା ଦାନାନି ଭକ୍ତିତଃ । ଏହିକଂ ସୁଖମାସାଦ୍ଯ ଜନୋ ଯାତି ତତୋ ହରିମ୍
ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦାନ ଦେଇ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ସୁଖ ମିଳେ ଓ ପରେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତପାତକାଵଲୀ ଵିଲୀଯତେ ମାଧଵମଜ୍ଜନେନ । ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଵିପ୍ର ଯଥା ତମିସ୍ରା ଵଚଃ ସ୍ଵଯଂଭୂରିଦମାଦିଦେଶ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମାଧବ ସ୍ନାନରେ ଗଲେ ଗଳିଯାଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯାଏ; ଏହିପରି କଥା ସ୍ୱୟଂଭୂ କହିଛନ୍ତି।
ଚକାର ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିମଲଂ ଵିଚାରଂ ମାସଂ ଵିଧିଂ ମାଧଵମେକମାଦୌ । ଯମସ୍ଯ ଗୁପ୍ତଂ ମନସା ଵିଚିଂତ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯଲୋକୈର୍ଗମିତୁଂ ଚ ନାକେ
ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଥମେ ମାଧବ ମାସର ଶୁଦ୍ଧ ଉପବାସ ନିୟମ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯମର ଗୁପ୍ତ ଲୋକ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ଇଚ୍ଛା ଭାବି।
ତସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ସମାଯାତେ ମାଧଵେ ମାସି ମାଧଵେ । ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଜଲେ ତୀର୍ଥେ ରଵାଵନୁଦିତେଽଧୁନା
ଏହିପରି ମାଧବ ମାସ ଆସିଲେ, ଲୋକେ ସକାଳେ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ମୁକୁଂଦଂ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଧନଂ ଶ୍ରେଯୋ ଵାଂଛିତାନି ସୁଖାନି ଚ
ଯଥାବିଧି ମୁକୁନ୍ଦ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୁଅ, ନାତି, ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଇଚ୍ଛିତ ସୁଖ ମିଳେ।
ଅନୁଭୂଯ ତତସ୍ତ୍ଵଂତେ ସ୍ଵର୍ଗମକ୍ଷଯମାପ୍ସ୍ଯସି । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଏହି ସବୁ ଭୋଗି ଶେଷରେ ତୁମେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯାହା କରିଥିଲେ—
ତନ୍ମଯା କଥିତଂ ଵିପ୍ର ତଵାଗ୍ରେ ପରିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଭାଗ ଵୈଶାଖେ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସେଇ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ଏହିପରି ଜାଣି, ବୈଶାଖ ମାସରେ ବିଶେଷ ଭାବେ—
ସ୍ନାତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନେନ ମଧୁସୂଦନମର୍ଚଯ । ଦେଵମାରାଧ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ନାରାଯଣମନାମଯମ୍
ଠିକ୍ ଭାବେ ନହାଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଗୋବିନ୍ଦ, ନାରାୟଣ, ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆରାଧନା କର।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ସୁଖଂ ପୁତ୍ରଂ ଧନାନି ହରିମଵ୍ଯଯମ୍
ତୁମେ ସୁଖ, ପୁଅ, ଧନ ଓ ଅବିନାଶୀ ହରିଙ୍କୁ ପାଇବ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜେନାପି ମହାନୁଭାଵଃ ସ ଵିପ୍ରଵର୍ଯଃ ପରିବୋଧିତୋ ହି । ହର୍ଷେଣଯୁକ୍ତଃ ସ ମହାନୁଭାଵୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତତ୍ର
ନାରଦ କହିଲେ— ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଗୁଣବାନ, ତାଙ୍କୁ ସେ ଶିଖାଇଲେ। ସେ ମହାନ ଲୋକ ଖୁସିରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ଆମଂତ୍ର୍ଯ ଵିପ୍ରଂ ସ ଜଗାମ ଗେହଂ ତାଂ ପ୍ରାହ ଭାର୍ଯାଂ ସୁମନାଂ ମହର୍ଷିଃ । ସର୍ଵଂ ହିଵୃତ୍ତଂ ମମପୂର୍ଵଚେଷ୍ଟିତଂ ତେନୈଵ ଵିପ୍ରେଣ ତଵପ୍ରସାଦାତ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଘରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ମହାର୍ଷି ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ନିଜ ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଜଣେଇଲେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କୃପାରୁ ସୁମନାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଦ୍ରେ ଵସିଷ୍ଠେନ ଵିକାଶନୀତମଦ୍ଯୈଵ ମୋହଃ ପରିନାଶିତୋ ମେ । ଆରାଧଯିଷ୍ଯେମଧୁସୂଦନଂତୁଶ୍ରୀମାଧଵେମାସିନିମଜ୍ଜ୍ଯଭକ୍ତ୍ଯା
ଭଦ୍ରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଜି ମୋର ମୋହ ଦୂର ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ମଧୁସୂଦନ, ଶ୍ରୀମାଧବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବି, ମନକୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲିନ କରିବି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ପରମଂ ପଵିତ୍ରଂ ସୁମଂଗଲଂ ମଂଗଲହେତୁମୁଚ୍ଚୈଃ । ହର୍ଷେଣ ଯୁକ୍ତା ତମୁଵାଚ କାଂତଂ ଧନ୍ଯୋସି ଵିପ୍ରେଣ ଵିବୋଧିତସ୍ତ୍ଵମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଖୁସିରେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦେଵଶର୍ମୋପାଖ୍ଯାନେ ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଦେବଶର୍ମାଙ୍କ କଥା ନାମକ ନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଦେଵଶର୍ମା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସମଂ ସୁମନସା ତଯା । ତୀର୍ଥେ କନଖଲେ ପୁଣ୍ଯେ ଗଂଗାଯାମତିଵିଶ୍ରୁତେ
ନାରଦ କହିଲେ— ଦେବଶର୍ମା, ସେ ମହାଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କ ଜଣେ ସୁମନା ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନଖଳ ତୀରେ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଗଲେ।