ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵୈଶାଖେ ସେଵନଂ କୃତମ୍ । ତୁଷ୍ଟେନ ମନସା ଵିପ୍ର ପୂଜିତୋ ମଧୁସୂଦନଃ
ସେହି କଥା ଶୁଣି, ଆପଣ ବୈଶାଖ ମାସର ସେବା କଲେ; ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଅଵଶିଷ୍ଟଦିନାନ୍ଯେଵ ପଂଚମାସସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵୈ । ଏକାଦଶୀଂ ସମାରଭ୍ଯ ସ୍ନାନଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍କୃତମ୍
ସେହି ପଞ୍ଚମ ମାସର କେବଳ କିଛି ଦିନ ବାକି ଥିଲା; ଏକାଦଶୀ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରସଂଗେନ ରେଵାଂ ଚାନୁଦିନେ ତ୍ଵଯା । ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ କୃତଂ ଵିପ୍ର ଵୈଶାଖେ ମାସି ତାଵତା
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଉପଦେଶରେ, ବୈଶାଖ ମାସରେ ଆପଣ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପୂଜିତୋ ଦେଵଦେଵେଶୋ ମଧୁହା ପରମେଶ୍ଵରଃ । ନୈଵାପ୍ତଃ ସକଲୋ ମାସଃ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ତଵ ପୂର୍ଵତଃ
ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧୁ ନାଶକ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ତଥାପି ପୂର୍ବବତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାସର ସ୍ନାନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସ୍ନାନଂ ତ୍ଵଯା ଚୀର୍ଣମପି ପଂଚଦିନାତ୍ମକମ୍ । ତେନ ପୁଣ୍ଯେନ ସଂଗତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ଏପରି, ଆପଣଙ୍କ ସ୍ନାନ କେବଳ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଂଗରେ ଥିବାରୁ—
ଗୋଵିଂଦସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ତ୍ଵଂ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣତାଂ ଗତଃ । ତ୍ଵଯା ତନ୍ମାସଯୋଗେନ ପ୍ରାପ୍ତମେତନ୍ମହତ୍କୁଲମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦୟାରେ, ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାକୁ ସମ୍ଭବ ହେଲେ; ସେହି ମାସ ସଂଯୋଗରେ ଏହି ମହାନ ବଂଶ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ଭୂମିଦେଵାନାଂ ସତ୍ଯଧର୍ମସମନ୍ଵିତମ୍ । ଭାର୍ଯାପି ସୁସତୀ ପ୍ରାପ୍ତା ସାଧ୍ଵୀ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତା
ପୃଥିବୀର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବଂଶ ଦୁର୍ଲଭ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆପଣ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଏକ ସତୀ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଜଣେ ଜୀବନସାଥୀ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଗୃହୋତ୍ପନ୍ନା ସର୍ଵଜ୍ଞା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ । ରୂପମେଵ ପରଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଭୂଷଣଂ ଚ ମହାମୁନେ
ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜାଣିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶିକା; ମହାମୁନି, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ରୂପ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶୃଙ୍ଗାର।
ଶୀଲମେଵ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ତୃତୀଯଂ ସତ୍ଯମେଵ ଚ । ସଦାର୍ଯତ୍ଵଂ ଚତୁର୍ଥଂ ତୁ ପଂଚମଂ ପୁଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଶୀଳ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୂଷଣ, ସତ୍ୟ ତୃତୀୟ, ସଦା ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଚତୁର୍ଥ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁଣ୍ୟ।
ମଧୁରତ୍ଵଂ ତଥା ଷଷ୍ଠଂ ଶୁଦ୍ଧତ୍ଵଂ ସପ୍ତମଂ ମହତ୍ । ବାହ୍ଯାଂତଃ ସତତଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସର୍ଵାଭରଣସପ୍ତମମ୍
ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଛଅଟିଏ, ମହା ପବିତ୍ରତା ସାତଟିଏ—ଭିତରେ ବାହାରେ ଦୁହିଁ; ଏହି ସପ୍ତ ଭୂଷଣ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ।
ଅଷ୍ଟମଂ ତୁ ପତୌ ଭାଵଃ ଶୁଶ୍ରୂଷା ନଵମଂ କିଲ । ସହିଷ୍ଣୁତା ଚ ଦଶମଂ ରତିରେକାଦଶଂ ତଥା
ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ପତିପ୍ରତି ଭାବ, ନବମ ହେଉଛି ସେବା, ଦଶମ ହେଉଛି ସହନଶୀଳତା, ଏବଂ ଏକାଦଶ ହେଉଛି ସ୍ନେହ।
ପତିଵ୍ରତତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଦ୍ଵାଦଶଂ ଯୋଷିତାଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଏତୈଃ ସଂଭୂଷିତା ଭାର୍ଯା ସାଧ୍ଵୀ ତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱାଦଶ ଭୂଷଣ ହେଉଛି ପତିବ୍ରତାତ୍ମା; ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନସାଥୀ ସତୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶିକା।
ଵୈଶାଖସ୍ନାନଯୋଗେନ ଲବ୍ଧା ପୁଣ୍ଯେନ ସାଦରମ୍ । କିଂକିଂ ନ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମାସି ମାଧଵେ
ବୈଶାଖ ସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଆଦର ସହିତ ଲାଭ ହେଲେ; ମାଧବ ମାସରେ କେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ?
ସ୍ନାନେନ ପରମେଶସ୍ଯ ପୂଜନେନ ଯଥାଵିଧି । ଅଥ ମୋହପ୍ରମୁଗ୍ଧୋସି ତୃଷ୍ଣଯା ଵ୍ଯାପିତଂ ମନଃ
ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ମନ ମୋହରେ ଆବୃତ, ତୃଷ୍ଣାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ତେ ଵିପ୍ର ଦ୍ରଵ୍ଯମେଵ ପ୍ରସଂଚିତମ୍ । ନ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ହି ଦୀନେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଵୈ ତ୍ଵଯା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କେବଳ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖୀ ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି ଦେଇନଥିଲ।
ନ ବଂଧୁଵର୍ଗୋ ନୋ ପୁତ୍ରଦାରେଷୁ ଚ କଥଂଚନ । ମ୍ରିଯମାଣେନ ଭଵତା ଲୋଭ ଏଵ ହି ଚିଂତିତଃ
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ତୁମ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ, ପୁଅ ଓ ଜଣେ ଘରବାଳିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭାବିଲ ନାହିଁ; ସେଇ ସମୟରେ କେବଳ ଲୋଭ ମନରେ ରହିଥିଲ।
ନ ଦତ୍ତଂ ନ ହୁତଂ ଜପ୍ତଂ ନ ତୀର୍ଥେ ମରଣଂ କୃତମ୍ । ନ ହି ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଧ୍ଯାନେନାଖିଲ ପାପହା
ତୁମେ କିଛି ଦାନ କରିନଥିଲ, ହୋମ କିମ୍ବା ଜପ କରିନଥିଲ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ନାହିଁ, ନ ହି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲ।
ଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଵିଦ୍ଯମାନେଷୁ କୃପଣୋ ଜାଯତେ ନରଃ । ଅଦତ୍ଵା ମ୍ରିଯତେ ଯସ୍ତୁ ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ନୁକିମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ ଥାଏ କିନ୍ତୁ ସେ ଦାନ କରେନାହିଁ, ଏବଂ ଦେଇନ ମରିଯାଏ, ତାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କଣ ଅଛି?
ତୀର୍ଥସ୍ନାନାଦି ତପସା କୁଲେ ଜନ୍ମୈଵ ଲଭ୍ଯତେ । ନୋ ଦତ୍ତେନ ଵିନା ଵିପ୍ର କିଂଚିଦେଵୋପତିଷ୍ଠତି
ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଭଲ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଦାନ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭାଵେନ ଦରିଦ୍ରତ୍ଵମୁପାଗତମ୍ । ଅପୁତ୍ରଵାନ୍ଭଵାଞ୍ଜାତଃ ସତତଂ ଦୁଃଖପୀଡିତଃ
ସେଇ ପାପର ଫଳରେ ତୁମେ ଦରିଦ୍ର ହେଲ; ପୁଅ ନାହିଁ, ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେଲ।
ଵୈଶାଖସ୍ନାନମାହାତ୍ମ୍ଯାଦପି ପଂଚଦିନାତ୍ମକାତ୍ । ତଦୈଵ ହରିପୂଜାଯାଃ ସଂଗତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ
ବୈଶାଖ ମାସରେ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ହରିଙ୍କ ପୂଜା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଙ୍ଗ—
ଲବ୍ଧଂ ଜନ୍ମ କୁଲେ ଵିପ୍ର ଵିପ୍ରତ୍ଵମପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ସୁପୁତ୍ରଶ୍ଚ କୁଲଂ ଵିପ୍ରଂ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ
—ଏହି ସବୁ ଭଲ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ, ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ, ଭଲ ପୁଅ, ଉତ୍ତମ ବଂଶ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଭଲ ଘରବାଳି ଦେଇଥାଏ।
ସୁଜନ୍ମମରଣଂ ଚୈଵ ସୁଭୋଗଃ ସୁଖମେଵ ଚ । ସଦା ଦାନେଽଧିକାବୁଦ୍ଧିରୌଦାର୍ଯଂ ଧୈର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଭଲ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ଭୋଗ, ସୁଖ, ସବୁବେଳେ ଦାନ ପାଇଁ ମନ, ଉଦାରତା ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଧୈର୍ଯ୍ୟ—
ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ଜାଯଂତେ ସିଦ୍ଧଯୋ ଵିପ୍ରଵାଞ୍ଛିତାଃ
—ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାନ ନାରାୟଣଙ୍କ କୃପାରେ ମିଳେ।
ଊର୍ଜ୍ଜେ ମାସି ତପୋ ମାସି ମାଧଵେ ମାଧଵପ୍ରିଯେ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଦାମୋଦରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମାଧଵଂ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଉର୍ଜ୍ଜ ମାସ, ତପ ମାସ, ମାଧବ ଓ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମାସରେ, ବ୍ୟକ୍ତି ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦାମୋଦର, ମାଧବ ଓ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶେଷେଣ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦତ୍ଵା ଦାନାନି ଭକ୍ତିତଃ । ଏହିକଂ ସୁଖମାସାଦ୍ଯ ଜନୋ ଯାତି ତତୋ ହରିମ୍
ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦାନ ଦେଇ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ସୁଖ ମିଳେ ଓ ପରେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତପାତକାଵଲୀ ଵିଲୀଯତେ ମାଧଵମଜ୍ଜନେନ । ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଵିପ୍ର ଯଥା ତମିସ୍ରା ଵଚଃ ସ୍ଵଯଂଭୂରିଦମାଦିଦେଶ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମାଧବ ସ୍ନାନରେ ଗଲେ ଗଳିଯାଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯାଏ; ଏହିପରି କଥା ସ୍ୱୟଂଭୂ କହିଛନ୍ତି।
ଚକାର ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିମଲଂ ଵିଚାରଂ ମାସଂ ଵିଧିଂ ମାଧଵମେକମାଦୌ । ଯମସ୍ଯ ଗୁପ୍ତଂ ମନସା ଵିଚିଂତ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯଲୋକୈର୍ଗମିତୁଂ ଚ ନାକେ
ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଥମେ ମାଧବ ମାସର ଶୁଦ୍ଧ ଉପବାସ ନିୟମ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯମର ଗୁପ୍ତ ଲୋକ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ଇଚ୍ଛା ଭାବି।
ତସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ସମାଯାତେ ମାଧଵେ ମାସି ମାଧଵେ । ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଜଲେ ତୀର୍ଥେ ରଵାଵନୁଦିତେଽଧୁନା
ଏହିପରି ମାଧବ ମାସ ଆସିଲେ, ଲୋକେ ସକାଳେ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ମୁକୁଂଦଂ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଧନଂ ଶ୍ରେଯୋ ଵାଂଛିତାନି ସୁଖାନି ଚ
ଯଥାବିଧି ମୁକୁନ୍ଦ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୁଅ, ନାତି, ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଇଚ୍ଛିତ ସୁଖ ମିଳେ।