ଯଃ ସ୍ମରେଦ୍ଗୋପକନ୍ଯାଭିଃ କ୍ରୀଡଂତଂ ଗୋଵ୍ରଜେ ଶୁଭେ । ସର୍ଵକାମାନଵାପ୍ନୋତି ସୌଭାଗ୍ଯଂ ଚୈଵ ଵିଂଦତି
ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ଗୋଉଁରେ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଖେଳୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଓ ଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ମହୋପସର୍ଗରୋଗାଦ୍ଯୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଯସ୍ତୁ ସନାତନମ୍ । ଜେତାରଂ ଚ ମହାରୌଦ୍ରୀଂ କୃତ୍ଯାଂ କାଶୀପୁରେ ସ୍ଥିତାମ୍
ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ବିପଦ କିମ୍ବା ରୋଗରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକ, ସନାତନଙ୍କୁ ଓ କାଶୀରେ ଥିବା ଭୟଙ୍କର କୃତ୍ୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ଚାପ୍ସୁ ଭେ । କୃଷ୍ଣାଯ ନମ ଇତ୍ଯେଵଂ ମଂତ୍ରମୁଚ୍ଚାରଯେଦ୍ବୁଧଃ
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଦରକାର ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଓ ସମସ୍ତ ଜଳରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ 'କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
କୃଷ୍ଣାଯ ଵାସୁଦେଵାଯ ହରଯେ ପରମାତ୍ମନେ । ପ୍ରଣତଃ କ୍ଲେଶନାଶାଯ ଗୋଵିଂଦାଯ ନମୋନମଃ
ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ କୃଷ୍ଣ, ହରି, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯେଉଁଠି ଶରଣ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେଇ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଇମଂ ମଂତ୍ରଂ ଜପନ୍ଦେଵି ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିଦିନଂ ନରଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ହେ ଦେବୀ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜପ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେଵାନାମୀଶ୍ଵରୋଽସୌ ଜନାର୍ଦନଃ । ରକ୍ଷଣାଯ ଚ ଲୋକାନାମଵସ୍ଥାଂତରମେତି ଵୈ
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱାମୀ; ଲୋକମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତ୍ରିପୁରଂ ହଂତୁକାମେନ ମଯା ସଂପୂଜିତୋ ହରିଃ । ବୁଦ୍ଧରୂପଧରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମୋହଯାମାସ ତଦ୍ରିପୂନ୍
ତ୍ରିପୁର ନାଶ କରିବାକୁ ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲି; ସେ ବୁଦ୍ଧ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମୋହିତ କରିଦେଲେ।
ମୋହିତାସ୍ତେନ ଶାସ୍ତ୍ରେଣ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତାଃ । ନାରାଯଣାସ୍ତ୍ରେଣ ମଯା ନିହତା ଦେଵଶତ୍ରଵଃ
ସେଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବିଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ, ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ କରିଥିଲି।
ଅଵତୀର୍ଯ କଲାଵଂତେ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ । ହନିଷ୍ଯତି ତଥା ରୌଦ୍ରାନ୍ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଜନାର୍ଦନଃ
ଯୁଗ ଶେଷରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଅବତରିବେ ଓ ଭୟଙ୍କର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେକୁ ବିନାଶ କରିବେ।
ତୈସ୍ତୈର୍ଭାଵୈର୍ମଯାଵସ୍ଥାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଜଗତ୍ପତେଃ । କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁକାମାସି ତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଶୁଭାନନେ
ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କୁହ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ। ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଵଧାମଗମନନିରୂପଣଂନାମ ଦ୍ଵିପଂଚାଶଦଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିଜ ଧାମକୁ ଯିବା' ବିଷୟରେ ଦୁଇଶେ ପଚାସତିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଜୈମିନିରୁଵାଚ- କ୍ରିଯାଯୋଗସ୍ଯ ତତ୍ଵଂ ମେ ବ୍ରୂହି ଵ୍ଯାସ ମହାମତେ । କ୍ରିଯାଯୋଗମହଂ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଵଦଗ୍ରତଃ
ଜୈମିନି କହିଲେ— ହେ ବ୍ୟାସ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋତେ କ୍ରିୟାଯୋଗର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କହ। ମୁଁ ତୁମ ପାଖରୁ କ୍ରିୟାଯୋଗ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଶରୀରଂ ମାନୁଷଂ ଵିପ୍ର ଦୁର୍ଲଭଂ ଚାତ୍ର ଭୂତଲେ । ଧୀରଃ ଶରୀରମାସାଦ୍ଯ ମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଯୋଗମଭ୍ଯସେତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ଶରୀର ଦୁର୍ଲଭ। ଏହା ପାଇଲେ, ଧୀର ଲୋକ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ରିଯାଯୋଗଧ୍ଯାନଯୋଗାଵୁଭୌ ଯୋଗୌ ପ୍ରକୀର୍ତିତୌ । ତଯୋରାଦ୍ଯଃ କ୍ରିଯାଯୋଗଃ କୁର୍ଵତାଂ ସର୍ଵକାମଦଃ
କ୍ରିୟାଯୋଗ ଓ ଧ୍ୟାନଯୋଗ— ଏହି ଦୁଇଟି ଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ କ୍ରିୟାଯୋଗ, ଯେଉଁଠି କରାଯାଏ, ସେଠି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଗଙ୍ଗା ଶ୍ରୀର୍ଵିଷ୍ଣୁପୂଜା ଚ ଦାନାନି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତଥା ଭକ୍ତିର୍ଭକ୍ତିରେକାଦଶୀ ଵ୍ରତେ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ, ବିଷ୍ଣୁପୂଜା, ଦାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି, ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ—
ଧାତ୍ରୀ ତୁଲସ୍ଯୋର୍ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ତଥା ଚାତିଥିପୂଜନମ୍ । କ୍ରିଯାଯୋଗାଙ୍ଗଭୂତାନି ପ୍ରୋକ୍ତାନୀତି ସମାସତଃ
ଧାତ୍ରୀ ଓ ତୁଳସୀ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ଅତିଥିମାନେକୁ ସମ୍ମାନ— ଏହାମାନେ କ୍ରିୟାଯୋଗର ଅଂଶ ବୋଲି ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଏ।
କ୍ରିଯାଯୋଗାଦୃତେ ଵିପ୍ର ଧ୍ଯାନଯୋଗେନ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି । କ୍ରିଯାଯୋଗରତୋ ଯାତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ରିୟା ଯୋଗ ବିନା ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କିନ୍ତୁ କ୍ରିୟା ଯୋଗରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଜୈମିନିରୁଵାଚ- କ୍ରିଯାଯୋଗାଙ୍ଗଭୂତାନି ଯାନି ପ୍ରୋକ୍ତାନି ଭୋଃ ପ୍ରଭୋ । ତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯାନି କଥଯ ଯଦି ଭୋ ମଯ୍ଯନୁଗ୍ରହଃ
ଜୈମିନି କହିଲେ— ହେ ପ୍ରଭୁ, କ୍ରିୟା ଯୋଗର ଯେଉଁ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକର ମହତ୍ତ୍ୱ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କର କୃପା ମୋ ଉପରେ ଅଛି।
ଗଙ୍ଗାଯାଃ କେ ଗୁଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଷ୍ଣୁପୂଜାଫଲଂ ଚ କିମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠାନି କାନି ଦାନାନି କା ଵା ଭକ୍ତିର୍ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗଙ୍ଗାର କଣ ଗୁଣ ଅଛି? ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜାର ଫଳ କଣ? କେଉଁ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ଦ୍ୱିଜମାନେ କେମିତି ଭକ୍ତି କରନ୍ତି?
ଏକାଦଶ୍ଯାଃ ଫଲଂ କିଂଵା ଧାତ୍ରୀଭକ୍ତିଶ୍ଚ କୀଦୃଶୀ । ତୁଲସ୍ଯାଃ କୀଦୃଶୀ ଭକ୍ତିଃ କିଂ ଵା ଚାତିଥିପୂଜନମ୍
ଏକାଦଶୀର ଫଳ କଣ? ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ପ୍ରତି କେମିତି ଭକ୍ତି ହୁଏ? ତୁଳସୀ ପ୍ରତି କେମିତି ଭକ୍ତି ହୁଏ? ଅତିଥିଙ୍କ ପୂଜା କଣ?
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ମୁନେ ବ୍ରୂହି ଶ୍ରୋତୁମସ୍ତି ମମାଦରଃ । ତ୍ଵତ୍ତୋଽନ୍ଯ କଥିତୁଂ କୋଽପି ନ ଶକ୍ନୋତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ହେ ମୁନି, ଏସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ଶୁଣିବା ପାଇଁ ମୋର ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ଅଛି। ତିନି ଲୋକରେ ଆପଣ ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ସାଧୁସାଧୁ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନସ୍ତେ ଵିମଲଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଯତୋ ଗୁହ୍ଯକଥାମେତାଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ କୌତୁକମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଶାବାଶ, ଶାବାଶ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ! ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କର ମନ ପବିତ୍ର, କାରଣ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ କୌତୁହଳ ଅଛି।
ଭାଗୀରଥ୍ଯା ଗୁଣଂ ସମ୍ଯକ୍କଥିତୁଂ ନ ହି ଶକ୍ଯତେ । ତସ୍ମାତ୍ସମାସତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶ୍ରୂଯତାମେକଚେତସା
ଭାଗୀରଥୀଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି— ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଗଙ୍ଗେତ୍ଯକ୍ଷରଯୁଗ୍ମଂ ଚ ଜପତ୍ଯତ୍ଯନ୍ତକୋମଲମ୍ । ମନ୍ଯେ ଵ୍ରଜେତ୍ତଥାପ୍ଯେନୋ ମହାଭୂତରସାଯନମ୍
ଯିଏ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ 'ଗଙ୍ଗା' ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତାହା ସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପଞ୍ଚ ଭୂତର ଅମୃତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସର୍ଵତ୍ର ସୁଲଭା ଗଙ୍ଗା ତ୍ରିଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଦୁର୍ଲଭା । ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ଗଙ୍ଗାସାଗରସଙ୍ଗମେ
ଗଙ୍ଗା ସବୁଠାରେ ସହଜରେ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ତିନି ସ୍ଥାନରେ ଦୁର୍ଲଭ— ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମ।
ସଵାସଵାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରଂ ମନୋରମମ୍ । ସମାଗତ୍ଯ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ମୁନେ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମନୋହର ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରକୁ ଆସି, ମୁନି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଦୈଵଯୋଗାନ୍ମୁନେ ତତ୍ର ଯେ ତ୍ଯଜଂତି କଲେଵରମ୍ । ମନୁଷ୍ଯ ପଶୁ କୀଟାଦ୍ଯା ଲଭଂତେ ପରମଂ ପଦମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ, ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି— ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, କିମ୍ବା କୀଟ— ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅତ୍ରେତିହାସଂ ଵିପ୍ରର୍ଷେ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଶୁଣୁ । ସମ୍ଯକ୍ଛ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏବେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଯେ ଏହି ପୁରାତନ କଥା କହିବି, ଠିକ୍ଭାବେ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ମନୋଭଦ୍ରୋ ନାମ ରାଜା ସୋମଵଂଶ ସମୁଦ୍ଭଵଃ । ପୂର୍ଵମାସୀଜ୍ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ବଲଵାନ୍ସର୍ଵଧର୍ମ୍ମଵିତ୍
ମନୋଭଦ୍ର ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସୋମବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେ ପୂର୍ବେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବଳଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ହେମପ୍ରଭା ନାମ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ । ପତିଵ୍ରତା ମହାଭାଗା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
ତାଙ୍କର ରାଣୀ ହେମପ୍ରଭା ନାମ, ମିଷ୍ଟି କଥା କହୁଥିଲେ, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ।