ଦାନଂ ନୈଵ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନୈଵ ପରିଶ୍ରୁତମ୍ । କୃତଂ ନୈଵ ତ୍ଵଯା ତୀର୍ଥଂ ନ ଚ ଯାତ୍ରା ମହାମତେ
ତୁମେ କେବେ ଦାନ କରିନଥିଲ, ଶାସ୍ତ୍ର କେବେ ଶୁଣିନଥିଲ; ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଯାତ୍ରା କେବେ କରିନଥିଲ, ହେ ମହାମନା।
ଏଵଂ କୃତସ୍ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର କୃଷିମାର୍ଗଃ ପୁନଃପୁନଃ । ପଶୂନାଂ ପାଲନଂ ପୂର୍ଵଂଗ ଚ୍ଛଂଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏଭଳି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ପୁଣିପୁଣି ଚାଷ କରିଥିଲ; ପୂର୍ବରୁ ଗାଈ ଓ ଛୋଗା ରଖିଥିଲ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ମହିଷୀଣାଂ ତଥାଶ୍ଵୀନାଂ ପାଲନଂ ଚ ପୁନଃପୁନଃ । ଏଵଂ ପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ ତ୍ଵଯୈଵ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତୁମେ ପୁଣିପୁଣି ମହିଷ ଓ ଘୋଡ଼ା ରଖିଥିଲ; ଏପରି କର୍ମ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ କରିଥିଲ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଵିପୁଲଂ ତୁ ଧନଂ ତଦ୍ଵଲ୍ଲୋଭେନ ପରିସଂଚିତମ୍ । ତସ୍ଯ ଵ୍ଯଯସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯେନ ନ କୃତସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା କଦା
ବହୁତ ଧନ ତୁମେ ଲୋଭରେ ଏକଠା କରିଥିଲ; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେବେ ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟୟ କରିନଥିଲ।
ପାତ୍ରେ ଦାନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ହି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵା ଦୁର୍ବଲଂ ଚ ତତ୍ । କୃଷିଂ କୃତ୍ଵା ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ଭଵତା ଧନମେଵ ହି
ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଦାନ ଦେଇନଥିଲ, ଦୁଃଖୀ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଚାଷ କରି ଧନ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ରଖିଥିଲ।
ଗୋମଯଂ ହି ତ୍ଵିଦଂ ସର୍ଵଂ ପଶୂନାଂ ସଂଚଯଂ ଚ ଵୈ । ଵିକ୍ରଯିତ୍ଵା ଧନଂ ଵିପ୍ର ସଂଚିତଂ ଵିପୁଲଂ ତ୍ଵଯା
ଗୋବର ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ସଂଗ୍ରହ ସମସ୍ତ ତୁମେ ବିକ୍ରି କରିଥିଲ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ବହୁତ ଧନ ଏକଠା କରିଥିଲ।
ତକ୍ରଂ ଘୃତଂ ତଥା କ୍ଷୀରଂ ଵିକ୍ରୀତଂ ସତତଂ ଦଧି । ଦୁଷ୍କାଲଶ୍ଚିଂତିତୋ ଵିପ୍ର ମୋହିତୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଯଯା
ତକର, ଘିଅ, ଦୁଧ ଓ ଦହି ସଦା ବିକ୍ରି କରୁଥିଲ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୁଃଖର ସମୟ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲ।
କୃତ୍ଵା ମହାର୍ଘମେଵୈତଦ୍ଧନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମ । ନିର୍ଦଯେନ ତ୍ଵଯା ଦାନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ତଦା କିଲ
ଏହି ଧନକୁ ବହୁମୂଲ୍ୟ କରିଥିଲ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ କେବେ ଦୟା ଛାଡ଼ି ଦାନ କରିନଥିଲ।
ଦେଵାନାଂ ପୂଜନଂ ଵିପ୍ର ଭଵତା ନ କୃତଂ ସଦା । ପର୍ଵାଣି ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନୈଵ ସମର୍ପିତମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କେବେ କରିନଥିଲ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ପର୍ବ ପୂଜାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କେବେ ଉପହାର ଦେଇନଥିଲ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ନ କୃତଂ ତ୍ଵଯା । ଭାର୍ଯା ଵଦତି ତେ ସାଧ୍ଵୀ ଦିନମଧ୍ଯେ ସମାଗତେ
ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମୟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭକ୍ତିରେ କରିନଥିଲ; ତୁମର ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ତୁମକୁ କହୁଛି।
ଶ୍ଵଶୁରଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲଶ୍ଚ ଶ୍ଵଶ୍ର୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ମହାମତେ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚସ୍ତେଷାଂ ଗୃହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପଲାଯସେ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶ୍ବଶୁର ଓ ଶ୍ବଶ୍ରୁଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନ ଆସିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଛାଡ଼ି ଚୁପଚାପ ପଳାଇଯାଉଛ।
ଧର୍ମମାର୍ଗୋ ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ହି ଶ୍ରୁତୋ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ଲୋଭୋ ମାତାପିତା ଭ୍ରାତା ଲୋଭଃ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ତୁମେ କେବେ ଧର୍ମର ପଥ ଦେଖିନାହାଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୁଣିନାହାଁନ୍ତି; ଲୋଭ ହିଁ ତୁମର ମା, ବାପା, ଭାଇ ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେ।
ପାଲିତୋ ଲୋଭ ଏଵୈକସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସଦୈଵ ହି । ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖୀ ଭଵାଞ୍ଜାତୋ ଦାରିଦ୍ରେଣାତି ପୀଡିତଃ
ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ଲୋଭକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରିଛ; ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ।
ଦିନେଦିନେ ମହାତୃଷ୍ଣା ହୃଦଯେ ତେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । ଯଦାଯଦା ଗୃହେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ତେ ସଦା
ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ ଆସା ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଯେତେବେଳେ ଘରେ ଧନ ବଢ଼େ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆସା ଅଧିକ ହୁଏ।
ତୃଷ୍ଣଯା ଦହ୍ଯମାନସ୍ତୁ ତଦା ତ୍ଵଂ ଵହ୍ନିରୂପଯା । ରାତ୍ରୌ ଵା ତ୍ଵଂ ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ତୁ ଲୋଭଂ ଚିଂତଯସେଽଧିକମ୍
ଆସାର ଆଗୁନିରେ ତୁମେ ଜଳୁଛ; ରାତିରେ ଶୁଅଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଧିକ ଲୋଭ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଦିନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାମୋହୈର୍ଵ୍ଯାପିତୋ ହି ସଦୈଵ ହି । ସହସ୍ରଂ ଲକ୍ଷତଃ କୋଟିଃ କଦାଵାର୍ବୁଦମେଵ ଚ
ପ୍ରତିଦିନ ତୁମେ ବଡ଼ ମୋହରେ ଲିପ୍ତ ରହୁଛ; 'କେବେ ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି କିମ୍ବା ଅର୍ବୁଦ ମୋ ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଭଵିଷ୍ଯତି କଦା ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଶ୍ଚାଥ ମେ ଗୃହେ । ଏଵଂ ସହସ୍ରଲକ୍ଷଂ ଚ କୋଟିରର୍ବୁଦମେଵ ଚ
'କେବେ ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ମୋ ଘରକୁ ଆସିବ?' ଏଭଳି ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ଓ ଅର୍ବୁଦ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଃ ସଂଜାତସ୍ତୃଷ୍ଣା ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି । ଏଵଂ କାଲଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ସର୍ଵଦା
ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆସା କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନି; ଏଭଳି ଏହା ସମୟକୁ ଅବହେଳା କରି ସଦା ବଢ଼ିଯାଏ।
ନୈଵ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଵିପ୍ର ଭୁକ୍ତଂ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ନିଶ୍ଚିତଂ ଭୂମିମଧ୍ଯେ ତତ୍କ୍ଷିପ୍ତଂ ପୁତ୍ରାନଜାନତେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କେବେ ଦାନ, ହୋମ କିମ୍ବା ଭୋଗ କରିନାହାଁ; ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଲୁଚାଇଛ, ସେଥିରେ ପୁଅମାନେ ଅଜ୍ଞାତ।
ଅନ୍ଯମେଵମୁପାଯଂ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯାଗମନକାରଣାତ୍ । କୁରୁଷେ ସର୍ଵଦା ଵିପ୍ର ଲୋକାନ୍ପୃଚ୍ଛସି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଧନ ଆଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଖୋଜ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚତୁର ହୋଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଚାରୁଛ।
ଖନିତ୍ରମଂଜନଂ ଵାଦଂ ଧାତୁଵାଦମତଃପରମ୍ । ପୃଚ୍ଛମାନୋ ଭ୍ରମସ୍ଯେକସ୍ତୃଷ୍ଣଯା ପରିମୋହିତଃ
ତୁମେ ଖୋଦନ, ରସାୟନ ଓ ଅନ୍ୟ ଧନ ପାଇବା ଉପାୟ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ; ଆସାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଏକାକି ଭ୍ରମଣ କରୁଛ।
ସର୍ଵାଂଶ୍ଚିଂତଯସେ ନିତ୍ଯଂ କଲ୍ପାନ୍ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାଯକାନ୍ । ପ୍ରଵେଶଂ ଚିତ୍ରଵର୍ଣାନାଂ ଚିଂତାମଣିଂ ଚ ପୃଚ୍ଛସି
ସବୁ ସଫଳତା ଦେଇଥିବା ଉପାୟ ନେଇ ତୁମେ ସଦା ଚିନ୍ତା କରୁଛ; ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଦେଶ ପ୍ରବେଶ ଓ ଚିନ୍ତାମଣି ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ।
ତୃଷ୍ଣାନଲେନଦଗ୍ଧୋସି ସୁଖଂ ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛସି । ତୃଷ୍ଣାନଲପ୍ରଦୀପ୍ତୋସି ହାହାଭୂତୋଽପ୍ରଚେତନଃ
ଆସାର ଆଗୁନିରେ ତୁମେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛ, କେବେ ମଧୁର ଶାନ୍ତି ପାଉନାହାଁ; ଆସାର ଆଗୁନିରେ ଜଳି ହାହାକାର କରୁଛ, ଅବୁଦ୍ଧ ହେଉଛ।
ଏଵଂଭୂତୋସି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଗତସ୍ତ୍ଵଂ କାଲଵଶ୍ଯତାମ୍ । ଦାରପୁତ୍ରେଷୁ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପୃଚ୍ଛମାନେଷୁ ଵୈ ତ୍ଵଯା
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କାଳର ଅଧୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛ; ଜଣେଇ ଦେଉଛ, ତୁମେ ଝିଅ, ପୁଅ ପାଇଁ ସେଇ ଧନ ନେଇ ପଚାରୁଥିଲ।
କଥିତଂ ନୈଵ ତଦ୍ଦତ୍ତଂ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଯମମ୍ । ଏଵଂ ସର୍ଵଂମ ଯାଖ୍ଯାତଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତଵ ପୂର୍ଵକମ୍
ସେଇ ଧନ କେବେ ଦାନ ହେଲାନି, ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଯମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲ; ଏଭଳି ତୁମ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଦେଲି।
ଅନେନ କର୍ମଣା ଵିପ୍ର ନିର୍ଧନୋସି ଦରିଦ୍ରଵାନ୍ । ସଂସାରେ ଯସ୍ଯ ସତ୍ପୁତ୍ରା ଭକ୍ତିମଂତଃ ସଦୈଵ ହି
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ନିର୍ଧନ ଓ ଦରିଦ୍ର ହେଲ; ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ରହନ୍ତି।
ସୁଶୀଲା ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମରତାଃ ସଦା । ସଂଭଵଂତି ଗୃହେ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି
ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅମାନେ ଭଲ ଚରିତ୍ର, ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ସେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଏମିତି ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ କଲତ୍ରଂ ତୁ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନଂତକମ୍ । ସଭୁଂକ୍ତେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଵୈ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନଵାନ୍
ଯାହାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଅସୀମ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଜନାନୀ, ପୁଅ, ପଉତି ଭୋଗ କରିଥାଏ।
ଵିନା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦେନ ଦାରାଃ ପୁତ୍ରା ଭଵଂତି ନ । ସୁଜନ୍ମ ଚ କୁଲେ ଵିପ୍ର ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପା ଛଡ଼ି ଜୀବନରେ ଜନାନୀ, ପୁଅ ଆସିନଥାନ୍ତି; ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ, ବିଦ୍ୱଜନ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ଏହାର କାରଣ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦେଵଶର୍ମୋପାଖ୍ଯାନେ ଏକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ, ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣରେ ଦେବଶର୍ମାଙ୍କ କଥା ଉନାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।