ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତଵାଗ୍ରେ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ପୁଣ୍ଯପ୍ରସକ୍ତୋ ଯସ୍ଯାତ୍ମା ସତ୍ଯଧର୍ମରତଃ ସଦା
ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ପୁଅର ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ କହିବି: ଯେଉଁଥିରେ ଆତ୍ମା ପୁଣ୍ୟରେ ଲିନ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ସଦା ଲଗନ।
ଶୁଦ୍ଧିମାଞ୍ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନସ୍ତପସ୍ଵୀ ଵାଗ୍ଵିଦାଂ ଵରଃ । ସର୍ଵକର୍ମସୁସଂଵୀତୋ ଵେଦାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରଃ
ଯିଏ ପବିତ୍ର, ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତପସ୍ଵୀ, ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା, ସମସ୍ତ କାମରେ ନିପୁଣ, ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵେଦୀ ଚ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ । ଯାଜ୍ଞିକଃ ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ଦାତା ତ୍ଯାଗୀ ପ୍ରିଯଂଵଦଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଦାନ କରୁଥିବା, ତ୍ୟାଗୀ ଓ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ।
ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଶାଂତୋଦାଂତଃ ସୁହୃତ୍ସଦା । ପିତୃମାତୃପରୋ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵସ୍ଵଜନଵତ୍ସଲଃ
ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ଶାନ୍ତ ଓ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା, ସବୁବେଳେ ସହଯୋଗୀ; ସେ ସଦା ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆଦର କରେ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରେ।
କୁଲସ୍ଯ ତାରକୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସ୍ଵକୁଲଂ ପରିପୋଷକଃ । ଏଵଂଗୁଣୈସ୍ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସୁପୁତ୍ରଃ ସୁଖଦାଯକଃ
ସେ ନିଜ କୁଳର ଉଦ୍ଧାରକ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନିଜ ପରିବାରକୁ ପୋଷଣ କରେ; ଏପରି ଗୁଣ ଥିଲେ, ସେ ଭଲ ପୁଅ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ଯେ ସଂବଂଧଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଶୋକସଂତାପକାରକାଃ । ଉଦାସୀନେନ କିଂ କାର୍ଯଂ ଫଲହୀନେନ ତେଽନଘ
ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏମିତି ଉଦାସୀନ ଏବଂ ଫଳହୀନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ସହ କଣ କାମ?
ଆଯାଂତି ଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ଦୁଃଖଂ ଦତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ । ପୁତ୍ରରୂପେଣ ତେ ସର୍ଵେ ସଂସାରେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେମାନେ ସମୟେ ଆସନ୍ତି, ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି; ପୁଅ ରୂପେ ସେମାନେ ସଂସାରରେ କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆଣନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ କର୍ମ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିପାଲିତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାମଦ୍ଭୁତଂ ପୁନଃ
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଯେ କର୍ମ କରିଥିଲ, ଯାହାକୁ ଏଠି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ପୁଣିଥରେ କହିବି; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥାକୁ ଶୁଣ।
ଭଵାଞ୍ଛୂଦ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ନାନ୍ଯଥା । କୃଷିକର୍ତ୍ତା ଜ୍ଞାନହୀନୋ ମହାଲୋଭେନ ସଂଯୁତଃ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲ; ତୁମେ ଚାଷ କରୁଥିଲ, ଜ୍ଞାନ ନଥିଲ, ବହୁତ ଲୋଭ ଥିଲ।
ଏକଭାର୍ଯଃ ସଦା ଦ୍ଵେଷୀ ବହୁପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଦତ୍ତଵାନ୍ । ଧର୍ମଂ ନୈଵ ଵିଜାନାସି ସତ୍ଯଂ ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତମ୍
ତୁମେ ଏକ ଜଣ ଜଣେ ଜଣା ଥିଲ, ସଦା ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିଲ, ବହୁତ ପୁଅ ଥିଲ, କିନ୍ତୁ କେବେ ଦାନ କରୁନଥିଲ; ଧର୍ମ କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ତୁମେ ବୁଝିନଥିଲ।
ଦାନଂ ନୈଵ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନୈଵ ପରିଶ୍ରୁତମ୍ । କୃତଂ ନୈଵ ତ୍ଵଯା ତୀର୍ଥଂ ନ ଚ ଯାତ୍ରା ମହାମତେ
ତୁମେ କେବେ ଦାନ କରିନଥିଲ, ଶାସ୍ତ୍ର କେବେ ଶୁଣିନଥିଲ; ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଯାତ୍ରା କେବେ କରିନଥିଲ, ହେ ମହାମନା।
ଏଵଂ କୃତସ୍ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର କୃଷିମାର୍ଗଃ ପୁନଃପୁନଃ । ପଶୂନାଂ ପାଲନଂ ପୂର୍ଵଂଗ ଚ୍ଛଂଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏଭଳି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ପୁଣିପୁଣି ଚାଷ କରିଥିଲ; ପୂର୍ବରୁ ଗାଈ ଓ ଛୋଗା ରଖିଥିଲ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ମହିଷୀଣାଂ ତଥାଶ୍ଵୀନାଂ ପାଲନଂ ଚ ପୁନଃପୁନଃ । ଏଵଂ ପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ ତ୍ଵଯୈଵ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତୁମେ ପୁଣିପୁଣି ମହିଷ ଓ ଘୋଡ଼ା ରଖିଥିଲ; ଏପରି କର୍ମ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ କରିଥିଲ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଵିପୁଲଂ ତୁ ଧନଂ ତଦ୍ଵଲ୍ଲୋଭେନ ପରିସଂଚିତମ୍ । ତସ୍ଯ ଵ୍ଯଯସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯେନ ନ କୃତସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା କଦା
ବହୁତ ଧନ ତୁମେ ଲୋଭରେ ଏକଠା କରିଥିଲ; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେବେ ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟୟ କରିନଥିଲ।
ପାତ୍ରେ ଦାନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ହି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵା ଦୁର୍ବଲଂ ଚ ତତ୍ । କୃଷିଂ କୃତ୍ଵା ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ଭଵତା ଧନମେଵ ହି
ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଦାନ ଦେଇନଥିଲ, ଦୁଃଖୀ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଚାଷ କରି ଧନ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ରଖିଥିଲ।
ଗୋମଯଂ ହି ତ୍ଵିଦଂ ସର୍ଵଂ ପଶୂନାଂ ସଂଚଯଂ ଚ ଵୈ । ଵିକ୍ରଯିତ୍ଵା ଧନଂ ଵିପ୍ର ସଂଚିତଂ ଵିପୁଲଂ ତ୍ଵଯା
ଗୋବର ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ସଂଗ୍ରହ ସମସ୍ତ ତୁମେ ବିକ୍ରି କରିଥିଲ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ବହୁତ ଧନ ଏକଠା କରିଥିଲ।
ତକ୍ରଂ ଘୃତଂ ତଥା କ୍ଷୀରଂ ଵିକ୍ରୀତଂ ସତତଂ ଦଧି । ଦୁଷ୍କାଲଶ୍ଚିଂତିତୋ ଵିପ୍ର ମୋହିତୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଯଯା
ତକର, ଘିଅ, ଦୁଧ ଓ ଦହି ସଦା ବିକ୍ରି କରୁଥିଲ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୁଃଖର ସମୟ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲ।
କୃତ୍ଵା ମହାର୍ଘମେଵୈତଦ୍ଧନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମ । ନିର୍ଦଯେନ ତ୍ଵଯା ଦାନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ତଦା କିଲ
ଏହି ଧନକୁ ବହୁମୂଲ୍ୟ କରିଥିଲ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ କେବେ ଦୟା ଛାଡ଼ି ଦାନ କରିନଥିଲ।
ଦେଵାନାଂ ପୂଜନଂ ଵିପ୍ର ଭଵତା ନ କୃତଂ ସଦା । ପର୍ଵାଣି ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନୈଵ ସମର୍ପିତମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କେବେ କରିନଥିଲ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ପର୍ବ ପୂଜାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କେବେ ଉପହାର ଦେଇନଥିଲ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ନ କୃତଂ ତ୍ଵଯା । ଭାର୍ଯା ଵଦତି ତେ ସାଧ୍ଵୀ ଦିନମଧ୍ଯେ ସମାଗତେ
ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମୟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭକ୍ତିରେ କରିନଥିଲ; ତୁମର ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ତୁମକୁ କହୁଛି।
ଶ୍ଵଶୁରଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲଶ୍ଚ ଶ୍ଵଶ୍ର୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ମହାମତେ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚସ୍ତେଷାଂ ଗୃହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପଲାଯସେ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶ୍ବଶୁର ଓ ଶ୍ବଶ୍ରୁଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନ ଆସିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଛାଡ଼ି ଚୁପଚାପ ପଳାଇଯାଉଛ।
ଧର୍ମମାର୍ଗୋ ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ହି ଶ୍ରୁତୋ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ଲୋଭୋ ମାତାପିତା ଭ୍ରାତା ଲୋଭଃ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ତୁମେ କେବେ ଧର୍ମର ପଥ ଦେଖିନାହାଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୁଣିନାହାଁନ୍ତି; ଲୋଭ ହିଁ ତୁମର ମା, ବାପା, ଭାଇ ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେ।
ପାଲିତୋ ଲୋଭ ଏଵୈକସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସଦୈଵ ହି । ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖୀ ଭଵାଞ୍ଜାତୋ ଦାରିଦ୍ରେଣାତି ପୀଡିତଃ
ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ଲୋଭକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରିଛ; ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ।
ଦିନେଦିନେ ମହାତୃଷ୍ଣା ହୃଦଯେ ତେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । ଯଦାଯଦା ଗୃହେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ତେ ସଦା
ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ ଆସା ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଯେତେବେଳେ ଘରେ ଧନ ବଢ଼େ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆସା ଅଧିକ ହୁଏ।
ତୃଷ୍ଣଯା ଦହ୍ଯମାନସ୍ତୁ ତଦା ତ୍ଵଂ ଵହ୍ନିରୂପଯା । ରାତ୍ରୌ ଵା ତ୍ଵଂ ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ତୁ ଲୋଭଂ ଚିଂତଯସେଽଧିକମ୍
ଆସାର ଆଗୁନିରେ ତୁମେ ଜଳୁଛ; ରାତିରେ ଶୁଅଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଧିକ ଲୋଭ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଦିନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାମୋହୈର୍ଵ୍ଯାପିତୋ ହି ସଦୈଵ ହି । ସହସ୍ରଂ ଲକ୍ଷତଃ କୋଟିଃ କଦାଵାର୍ବୁଦମେଵ ଚ
ପ୍ରତିଦିନ ତୁମେ ବଡ଼ ମୋହରେ ଲିପ୍ତ ରହୁଛ; 'କେବେ ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି କିମ୍ବା ଅର୍ବୁଦ ମୋ ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଭଵିଷ୍ଯତି କଦା ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଶ୍ଚାଥ ମେ ଗୃହେ । ଏଵଂ ସହସ୍ରଲକ୍ଷଂ ଚ କୋଟିରର୍ବୁଦମେଵ ଚ
'କେବେ ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ମୋ ଘରକୁ ଆସିବ?' ଏଭଳି ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ଓ ଅର୍ବୁଦ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଃ ସଂଜାତସ୍ତୃଷ୍ଣା ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି । ଏଵଂ କାଲଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ସର୍ଵଦା
ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆସା କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନି; ଏଭଳି ଏହା ସମୟକୁ ଅବହେଳା କରି ସଦା ବଢ଼ିଯାଏ।
ନୈଵ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଵିପ୍ର ଭୁକ୍ତଂ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ନିଶ୍ଚିତଂ ଭୂମିମଧ୍ଯେ ତତ୍କ୍ଷିପ୍ତଂ ପୁତ୍ରାନଜାନତେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କେବେ ଦାନ, ହୋମ କିମ୍ବା ଭୋଗ କରିନାହାଁ; ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଲୁଚାଇଛ, ସେଥିରେ ପୁଅମାନେ ଅଜ୍ଞାତ।
ଅନ୍ଯମେଵମୁପାଯଂ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯାଗମନକାରଣାତ୍ । କୁରୁଷେ ସର୍ଵଦା ଵିପ୍ର ଲୋକାନ୍ପୃଚ୍ଛସି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଧନ ଆଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଖୋଜ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚତୁର ହୋଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଚାରୁଛ।