ତସ୍ଯ ଧର୍ମଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ପୁଣ୍ଯ ସୌଖ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଯଂଯଂ ଚିଂତଯତେ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଂତଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯାହାର ମନ ପବିତ୍ର, ସେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଓ ସୁଖ ପାଏ। ଜେଉଁ ଜିନିଷ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ଭାବନ୍ତି, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଦେଵଶର୍ମ୍ମୋଵାଚ- ସର୍ଵଂ ଦେଵି ସମାଖ୍ଯାତଂ ଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ପୁତ୍ରମହଂ ଵିଂଦ୍ଯାଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଗୁଣସଂଯୁତମ୍
ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଧର୍ମ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ବୁଝାଇଦେଲୁ। ମୁଁ କିପରି ଏକ ଗୁଣବତୀ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ପୁଅ ପାଇପାରିବି?
ଵଦ ତ୍ଵଂ ମେ ମହାଭାଗେ ଯଦି ଜାନାସି ସୁଵ୍ରତେ । ଧର୍ମମାର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯା ସର୍ଵ୍ଵଃ ପିତୁଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁରାନଘେ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଯଦି ଜାଣ, ମୋତେ କହ। ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାର୍ଗ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ତୁମେ ତୁମର ବାପାଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିଲ।
ମମୈତଦ୍ଵିଦିତଂ କାଂତେ ଭଵତୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ଯ ତେ ପୁରା
ଏହି କଥା ମୋତେ ଜଣାଶ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ। ପୂର୍ବରୁ ଚ୍ୟବନଙ୍କର କୃପାରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।
ସୁମନୋଵାଚ- ଵସିଷ୍ଠଂ ଗଚ୍ଛ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତଂ ପ୍ରାର୍ଥଯ ମହାମୁନିମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍
ସୁମନା କହିଲେ: ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର। ସେଠାରୁ ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଧର୍ମକୁ ଭଲପାଉଥିବା ପୁଅ ପାଇପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତଯା ଵାକ୍ଯେ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । କରିଷ୍ଯେ ତଵ କଲ୍ଯାଣି ମତମେଵଂ ନ ସଂଶଯଃ
ସେଠି ସୁମନାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବଶର୍ମା, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କହିଲେ: ମୋର ଶୁଭେ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମାସୌ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଵସିଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଵେତ୍ତାରଂ ଦୀପ୍ଯଂତଂ ତପତାଂ ଵରମ୍
ଏଭଳି କହି, ଦେବଶର୍ମା, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା, ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଗଂଗାତୀରେ ସ୍ଥିତଂ ପୁଣ୍ଯମାସନସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ତେଜୋଜ୍ଵାଲାସମାକୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଭାସ୍କରମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ପବିତ୍ର ଆସନରେ ବସିଥିବା, ତେଜର ଆଭାରେ ଘିରିଥିବା, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ଵଳନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ।
ରାଜମାନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମସିଂହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ସ ମୁନିଂ ଦଂଡଵତ୍ତଂ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ରାଜସିକ ମହାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସିଂହ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ, ଏଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମସୂନୁରକଲ୍ମଷମ୍ । ଉପଵିଶାସନେ ପୁଣ୍ଯେ ସୁଖେନ ସୁମହାମତେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ନିର୍ମଳ ମୁନି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଏହି ପବିତ୍ର ଆସନରେ ସୁବିଧାରେ ବସ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସ ଯୋଗୀଂଦ୍ର ପୁନଃ ପ୍ରାହ ତପୋଧନମ୍ । ଗୃହେ ପୁରୁଷ ତେ ଵତ୍ସ ଦାରଭୃତ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵଦା
ନାରଦ କହିଲେ: ସେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ତପସ୍ଵୀଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ: ବପୁ, ତୁମର ଘରେ, ଜନାନୀ ଓ ଚାକରମାନେ ସବୁବେଳେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି?
କ୍ଷେମମସ୍ତି ମହାଭାଗ ପୁଣ୍ଯକର୍ମସୁ ଚାଗ୍ନିଷୁ । ନିରାମଯୋଽସି ଚାଂଗେଷୁ ଧର୍ମଂ ପାଲଯସେ ସଦା
ମହାଭାଗ, ତୁମର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁଳିରେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ତୁମ ଶରୀର ସ୍ୱସ୍ଥ ଅଛି କି? ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କରୁଛ?
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ମହୀସୁରମ୍ । କିଂ କରୋମି ପ୍ରିଯଂ କାମଂ ସୁପ୍ରିଯଂ ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏଭଳି କହି, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ପୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: ମୁଁ କଣ କରି ତୁମର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସଂଭାଷ୍ଯ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ଵିରରାମ ଶୁଭଂ ଵଚଃ । ତତୋ ଵିପ୍ରୋ ମହାଭାଗୋ ଵସିଷ୍ଠଂ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କଥା କହି, ସେ ଶୁଭ କଥା ବନ୍ଦ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ସ ହୋଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ତପତାଂ ଵରମ୍ । ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଚ୍ଛେଦଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ମହାତ୍ମା ଓ ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟଙ୍କୁ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ କେନ ଭାଵେନ ପୁତ୍ରସୌଖ୍ଯଂ କଥଂ ନହି । ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ତାତ କସ୍ମାତ୍ପାପାଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
କେଉଁ କାରଣରୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଆସେ, ଏବଂ ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ସେଠାରୁ ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ? ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ, ବାପା; କେଉଁ ପାପରୁ ଏହା ହୁଏ, ମୋତେ କହ।
ମହାମୋହେନ ସଂମୁଗ୍ଧଃ ପ୍ରିଯଯା ବୋଧିତୋ ଦ୍ଵିଜ । ତଯାହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତାତ ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ସମାଗତଃ
ମୁଁ ମହାମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିଲି, ମୋ ପ୍ରିୟା ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ସେ ମୋତେ ପଠାଇଥିଲେ, ବାପା, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସର୍ଵସଂଦେହନାଶକମ୍ । ମୁକ୍ତିଦାତା ଭଵ ସ୍ଵତ୍ଵଂ ମମସଂସାରବଂଧନାତ୍
ମୋ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ଯାହା, ସେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ; ମୋତେ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ, ମୋର ମୋକ୍ଷଦାତା ହୁଅ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ପୁତ୍ରା ମିତ୍ରାସ୍ତଥା ଭ୍ରାତା ଅନ୍ଯେ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ । ପଂଚଭେଦାସ୍ତୁ ସଂବଂଧାଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଭଵଂତି ତେ
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିଜ ଜଣମାନେ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଏକ ଲୋକର ସମ୍ପର୍କ ଥାଏ।
ତେତେ ସୁମନସା ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପୂର୍ଵମେଵ ତଵାଗ୍ରତଃ । ଋଣସଂବଂଧିନଃ ସର୍ଵେ ତେ କୁପୁତ୍ରା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହି ସମ୍ପର୍କଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ କହିଥିଲି; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଋଣରେ ବନ୍ଧା, ଏବଂ ସେମାନେ ଖରାପ ପୁଅ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତଵାଗ୍ରେ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ପୁଣ୍ଯପ୍ରସକ୍ତୋ ଯସ୍ଯାତ୍ମା ସତ୍ଯଧର୍ମରତଃ ସଦା
ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ପୁଅର ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ କହିବି: ଯେଉଁଥିରେ ଆତ୍ମା ପୁଣ୍ୟରେ ଲିନ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ସଦା ଲଗନ।
ଶୁଦ୍ଧିମାଞ୍ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନସ୍ତପସ୍ଵୀ ଵାଗ୍ଵିଦାଂ ଵରଃ । ସର୍ଵକର୍ମସୁସଂଵୀତୋ ଵେଦାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରଃ
ଯିଏ ପବିତ୍ର, ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତପସ୍ଵୀ, ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା, ସମସ୍ତ କାମରେ ନିପୁଣ, ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵେଦୀ ଚ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ । ଯାଜ୍ଞିକଃ ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ଦାତା ତ୍ଯାଗୀ ପ୍ରିଯଂଵଦଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଦାନ କରୁଥିବା, ତ୍ୟାଗୀ ଓ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ।
ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଶାଂତୋଦାଂତଃ ସୁହୃତ୍ସଦା । ପିତୃମାତୃପରୋ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵସ୍ଵଜନଵତ୍ସଲଃ
ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ଶାନ୍ତ ଓ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା, ସବୁବେଳେ ସହଯୋଗୀ; ସେ ସଦା ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆଦର କରେ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରେ।
କୁଲସ୍ଯ ତାରକୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସ୍ଵକୁଲଂ ପରିପୋଷକଃ । ଏଵଂଗୁଣୈସ୍ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସୁପୁତ୍ରଃ ସୁଖଦାଯକଃ
ସେ ନିଜ କୁଳର ଉଦ୍ଧାରକ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନିଜ ପରିବାରକୁ ପୋଷଣ କରେ; ଏପରି ଗୁଣ ଥିଲେ, ସେ ଭଲ ପୁଅ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ଯେ ସଂବଂଧଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଶୋକସଂତାପକାରକାଃ । ଉଦାସୀନେନ କିଂ କାର୍ଯଂ ଫଲହୀନେନ ତେଽନଘ
ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏମିତି ଉଦାସୀନ ଏବଂ ଫଳହୀନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ସହ କଣ କାମ?
ଆଯାଂତି ଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ଦୁଃଖଂ ଦତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ । ପୁତ୍ରରୂପେଣ ତେ ସର୍ଵେ ସଂସାରେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେମାନେ ସମୟେ ଆସନ୍ତି, ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି; ପୁଅ ରୂପେ ସେମାନେ ସଂସାରରେ କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆଣନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ କର୍ମ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିପାଲିତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାମଦ୍ଭୁତଂ ପୁନଃ
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଯେ କର୍ମ କରିଥିଲ, ଯାହାକୁ ଏଠି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ପୁଣିଥରେ କହିବି; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥାକୁ ଶୁଣ।
ଭଵାଞ୍ଛୂଦ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ନାନ୍ଯଥା । କୃଷିକର୍ତ୍ତା ଜ୍ଞାନହୀନୋ ମହାଲୋଭେନ ସଂଯୁତଃ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲ; ତୁମେ ଚାଷ କରୁଥିଲ, ଜ୍ଞାନ ନଥିଲ, ବହୁତ ଲୋଭ ଥିଲ।
ଏକଭାର୍ଯଃ ସଦା ଦ୍ଵେଷୀ ବହୁପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଦତ୍ତଵାନ୍ । ଧର୍ମଂ ନୈଵ ଵିଜାନାସି ସତ୍ଯଂ ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତମ୍
ତୁମେ ଏକ ଜଣ ଜଣେ ଜଣା ଥିଲ, ସଦା ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିଲ, ବହୁତ ପୁଅ ଥିଲ, କିନ୍ତୁ କେବେ ଦାନ କରୁନଥିଲ; ଧର୍ମ କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ତୁମେ ବୁଝିନଥିଲ।