ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚାପି ସମାଖ୍ଯାତାଃ ପଶଵସ୍ତୁରଗାସ୍ତଥା । ଗଜା ମହିଷ୍ଯୋ ଦାସ୍ଯଶ୍ଚ ଋଣସଂବଂଧିନସ୍ତ୍ଵମୀ
ଦାସମାନେ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ମହିଷୀ, ଦାସୀ ଓ ଋଣରେ ବନ୍ଧା ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିମାନେ।
ଗୃହୀତମାଯଯୈକେନ ଆଵାଭ୍ଯାଂ ତୁ ନ କସ୍ଯ ହି । ନ୍ଯାସମେଵଂ ନ କସ୍ଯାପି କୃତଂ ଵୈ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ଏକ ଜଣେ ଯାହା ନେଇଛି, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନୁହେଁ, ସେଠି କାହାର ନୁହେଁ; ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କାହାରି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଜମା ହୋଇନଥିଲା।
ରାଧଯାମି ନ କସ୍ଯାପି କ୍ଷଣଂ କାଂତ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ହି । ନ ଵୈରମସ୍ତି କେନାପି ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଵୈ କୃତମ୍
ମୁଁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଭଲପାଏ ନାହିଁ, ପ୍ରିୟ, ସେଥିପାଇଁ ଶୁଣ; ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କାହା ସହିତ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ହୋଇନଥିଲା।
ଆବାଲ୍ଯେନ ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ନ ଚ ତ୍ଯକ୍ତୋ ମଯା ପତିଃ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶମଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଯଜ ଚିଂତାମନର୍ଥିକୀମ୍
ବାଳ୍ୟକାଳରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କେବେ ମୋ ପତିକୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ; ଏହିପରି ଜାଣି ଶାନ୍ତିରେ ରୁହ, ଅନାବଶ୍ୟକ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼।
ହୃତଂ ନୈଵ ଚ କସ୍ଯାପି ନୈଵ ଦତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ପୁନଃ । କଥଂ ତେ ଧନମାଯାତି ଵିସ୍ମଯଂ ଵ୍ରଜ ମା ଵିଭୋ
କାହାରି କିଛି ଚୋରି ହୋଇନାହିଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦେଇନାହାଁ; ତେବେ କିପରି ଧନ ଆସେ? ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉ, ଭୟ କରିନାହାଁ।
ପ୍ରାପ୍ତମେଵ ହି ଯତ୍ରୈଵ ରକ୍ଷିତୁଶ୍ଚ ନ ତିଷ୍ଠତି । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶମଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଯଜ ଚିଂତାମନର୍ଥିକୀମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ଷକ ନଥାଏ, ସେଠି ଯେଉଁ ଜିନିଷ ମିଳିଥାଏ, ସେଠି ମିଳିଥାଏ; ଏହିପରି ଜାଣି ଶାନ୍ତିରେ ରୁହ, ଅନାବଶ୍ୟକ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼।
କସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା କସ୍ଯ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ । କଃ କସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସଂସାରେ ନ ସଂବଂଧୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହି ସଂସାରରେ କାହାର ପୁଅ, କାହାର ପ୍ରିୟା ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, କାହାର ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନ? କିଏ କାହାର? ଏଠାରେ କାହା ସହ କାହାର ସତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ମାଯାମୋହେନ ସଂମୂଢା ମାନଵାଃ ପାପଚେତନାଃ । ଇଦଂ ଗୃହମଯଂ ପୁତ୍ର ଇଯଂ ଭାର୍ଯା ମମୈଵ ହି
ମାୟାର ଭ୍ରମରେ ପଡି, ଅପବିତ୍ର ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଭାବନ୍ତି—'ଏହି ଘର ମୋର, ଏହି ପୁଅ ମୋର, ଏହି ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ମୋର'।
ଅନୃତଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କାଂତ ସଂସାରସ୍ଯ ହି ବଂଧନମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁ ସମ୍ପର୍କ ବା ବନ୍ଧନ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ମିଥ୍ୟା; ଏହିଠାରେ କେବଳ ବନ୍ଧନ ଅଛି।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଏକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ 5.89 ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସଂବୋଧିତୋ ଵିପ୍ରୋ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ପୁନଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସହିତାଂ ଜ୍ଞାନଵାଦିନୀମ୍
ଏଠାରେ ଏକୋନନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରଦ କହିଲେ—ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବଶର୍ମା ଆଉଥରେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନବତୀ ପ୍ରିୟା ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍ । ତଥା ହି ଵଂଶମିଚ୍ଛଂତି ସାଧଵଃ ସତ୍ଯପଂଡିତାଃ
ତୁମେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଛ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କରେ। ନିଶ୍ଚୟ, ନୀତିବାନ୍ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବଂଶ ଚାଲିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ଯଥା ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚିଂତା ମେ ନ ଧନସ୍ଯ ତଥା ପ୍ରିଯେ । ଯେନକେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାମ୍ଯହମ୍
ମୋର ଚିନ୍ତା ଧନ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ପୁଅ ପାଇଁ; ହେ ପ୍ରିୟେ, ଯେଭଳି ଉପାୟ ହେଉ, ମୁଁ ପୁଅ ହାସଲ କରିବି।
ସୁମନୋଵାଚ- ପୁତ୍ରେଣ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ପୁତ୍ରସ୍ତାରଯତେ କୁଲମ୍ । ସୁପୁତ୍ରେଣ ମହାଭାଗ ପିତାମାତା ପ୍ରଜୀଵତଃ
ସୁମନା କହିଲେ—ପୁଅ ଥିଲେ ଲୋକରେ ମାନ ମିଳେ, ପୁଅ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଥିଲେ, ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ, ପିତାମାତାଙ୍କର ନାମ ଚାଲିଥାଏ।
ଏକଃ ପୁତ୍ରୋ ଵରଃ କାଂତ ବହୁଭିର୍ନିର୍ଗୁଣୈସ୍ତୁ କିମ୍ । ଏକସ୍ତାରଯତେ ଵଂଶମନ୍ଯେ ସଂତାପକାରକାଃ
ଏକ ଭଲ ପୁଅ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଭଲ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ଗୁଣ ନଥିବା ଅନେକ ପୁଅ ଥିଲେ କଣ ଉପକାର? ଏକେ ପୁଅ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତମନ୍ଯେ ସଂବଂଧଭାଗିନଃ । ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଃ ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ କୁଲମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି, ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଆତ୍ମୀୟ ହେବାକୁ ଥାନ୍ତି। ପୁଅ ମିଳେ ପୁଣ୍ୟରେ, ବଂଶ ମିଳେ ପୁଣ୍ୟରେ।
ସୁଗର୍ଭଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଦୁର୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପାତକୈସ୍ତଥା । ସୁଖାନାଂ ନିଚଯଂ କାଂତ ସତ୍ଯମେଵ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଭଲ ଗର୍ଭ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ, ଖରାପ ମୃତ୍ୟୁ ପାପରେ। ଅଧିକ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ସତ୍ଯେନ ତପସା ନିତ୍ଯଵର୍ତନୈଃ । ଦାନେନ ନିଯମୈଶ୍ଚାପି କ୍ଷମା ଶୌଚେନ ଵଲ୍ଲଭ
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟବାଦିତା, ତପସ୍ୟା, ନିତ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ, ଦାନ, ନିୟମ, ଖ୍ମା ଓ ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା, ହେ ପ୍ରିୟା।
ଅହିଂସଯା ଚ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵାଽସ୍ତେଯେନାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏତୈର୍ଦଶଭିରଂଗୈଶ୍ଚ ଧର୍ମମେଵଂ ପ୍ରସୂଯତେ
ଅହିଂସା, ଶକ୍ତି ଓ ଚୋରି ନକରିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ଦଶଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସଂପୂର୍ଣୋ ଜାଯତେ ଧର୍ମ ଅଂଗୈର୍ଗର୍ଭୋ ଯଥୋଦରେ । ଧର୍ମଂ ସୃଜତି ଧର୍ମାତ୍ମା ତ୍ରିଵିଧେନୈଵ କର୍ମଣା
ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେ ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁ ଭଳି ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମଣିଷ ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ତସ୍ଯ ଧର୍ମଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ପୁଣ୍ଯ ସୌଖ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଯଂଯଂ ଚିଂତଯତେ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଂତଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯାହାର ମନ ପବିତ୍ର, ସେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଓ ସୁଖ ପାଏ। ଜେଉଁ ଜିନିଷ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ଭାବନ୍ତି, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଦେଵଶର୍ମ୍ମୋଵାଚ- ସର୍ଵଂ ଦେଵି ସମାଖ୍ଯାତଂ ଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ପୁତ୍ରମହଂ ଵିଂଦ୍ଯାଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଗୁଣସଂଯୁତମ୍
ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଧର୍ମ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ବୁଝାଇଦେଲୁ। ମୁଁ କିପରି ଏକ ଗୁଣବତୀ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ପୁଅ ପାଇପାରିବି?
ଵଦ ତ୍ଵଂ ମେ ମହାଭାଗେ ଯଦି ଜାନାସି ସୁଵ୍ରତେ । ଧର୍ମମାର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯା ସର୍ଵ୍ଵଃ ପିତୁଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁରାନଘେ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଯଦି ଜାଣ, ମୋତେ କହ। ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାର୍ଗ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ତୁମେ ତୁମର ବାପାଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିଲ।
ମମୈତଦ୍ଵିଦିତଂ କାଂତେ ଭଵତୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ଯ ତେ ପୁରା
ଏହି କଥା ମୋତେ ଜଣାଶ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ। ପୂର୍ବରୁ ଚ୍ୟବନଙ୍କର କୃପାରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।
ସୁମନୋଵାଚ- ଵସିଷ୍ଠଂ ଗଚ୍ଛ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତଂ ପ୍ରାର୍ଥଯ ମହାମୁନିମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍
ସୁମନା କହିଲେ: ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର। ସେଠାରୁ ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଧର୍ମକୁ ଭଲପାଉଥିବା ପୁଅ ପାଇପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତଯା ଵାକ୍ଯେ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । କରିଷ୍ଯେ ତଵ କଲ୍ଯାଣି ମତମେଵଂ ନ ସଂଶଯଃ
ସେଠି ସୁମନାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବଶର୍ମା, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କହିଲେ: ମୋର ଶୁଭେ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମାସୌ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଵସିଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଵେତ୍ତାରଂ ଦୀପ୍ଯଂତଂ ତପତାଂ ଵରମ୍
ଏଭଳି କହି, ଦେବଶର୍ମା, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା, ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଗଂଗାତୀରେ ସ୍ଥିତଂ ପୁଣ୍ଯମାସନସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ତେଜୋଜ୍ଵାଲାସମାକୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଭାସ୍କରମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ପବିତ୍ର ଆସନରେ ବସିଥିବା, ତେଜର ଆଭାରେ ଘିରିଥିବା, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ଵଳନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ।
ରାଜମାନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମସିଂହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ସ ମୁନିଂ ଦଂଡଵତ୍ତଂ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ରାଜସିକ ମହାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସିଂହ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ, ଏଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମସୂନୁରକଲ୍ମଷମ୍ । ଉପଵିଶାସନେ ପୁଣ୍ଯେ ସୁଖେନ ସୁମହାମତେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ନିର୍ମଳ ମୁନି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଏହି ପବିତ୍ର ଆସନରେ ସୁବିଧାରେ ବସ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।