ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଵହ୍ନିଂ ଘୃତତୈଲସିକ୍ତଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶିଖଂ ସ୍ଵକାଲେ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦଗ୍ଧଃ କିଲ ଭାଵଦୁଷ୍ଟୋ ନ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ଫଲଂ ନ ଚାନ୍ଯତ୍
ଘିଅ ଓ ତେଲ ଦ୍ୱାରା ଭିଜାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସମୟରେ ଜଳାଇ, ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘୂରୁଥିବା ଆଗୁଣରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଭାବ ଖରାପ ଥାଏ, ତେବେ ପୁଡ଼ିଗଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ମିଳେନି ।
ଶ୍ରଦ୍ଧତ୍ସ୍ଵଭୂପ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମାଧଵସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରତି । ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଚାପି ଶୁଭଂ କର୍ମ ଵିକର୍ମଶତନାଶନମ୍
ତେଣୁ ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମାଧବ ମାସର ଫଳ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖ; ଅଳ୍ପ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶତଶଃ ଅପକାର କୁ ନଶ୍ଟ କରେ ।
ଯଥା ହରେର୍ନାମଭଯେନ ଭୂପ ନଶ୍ଯଂତି ସର୍ଵେ ଦୁରିତସ୍ଯ ଵୃଂଦାଃ । ନୂନଂ ରଵୌ ମେଷଗତେ ଵିଭାତେ ସ୍ନାନେନ ତୀର୍ଥେ ଚ ହରିସ୍ତଵେନ
ଯେପରି ହେ ରାଜା, ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ, ସେପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ହରିଙ୍କ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ତେଜସା ଵୈନତେଯସ୍ଯ ପାପ୍ମାନଃ ପନ୍ନଗା ଇଵ । ଵିଦ୍ରଵଂତି ଚ ଵୈଶାଖସ୍ନାନେନୋଷସି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ତେଜରେ, ସାପମାନେ ଯେପରି ଭୟରେ ପଳାଯାନ୍ତି, ସେପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତବେଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ଦୂରେଇଯାଏ ।
ଗଂଗାଯାଂ ନର୍ମଦାଯାଂ ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ମେଷଗତେ ରଵୌ । ପାପପ୍ରଶମନସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯଃ ପଠେଦ୍ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ମେଷ ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାବେଳେ ଯେଉଁଠି ନହାଇ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ସ୍ତୋତ୍ର ପଢେ,
ଏକକାଲଂ ଦ୍ଵିକାଲଂ ଵା ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମପି ଭୂପତେ । ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ଏକଥର, ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପଢିଲେ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଅଂବରୀଷ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯପ୍ରାପ୍ତଯେ କୁରୁ ଵୀକ୍ଷଣମ୍ । ମାଧଵେମାସି ଵୈ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରାତର୍ନିଯମସଂସ୍ଥିତଃ
ଅମ୍ବରୀଷ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଗି ଏହାକୁ ଦେଖ; ମାଧବ ମାସରେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କର।
ଯଦାନର୍ତ୍ତପୁରେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵସତାଂ ଵର୍ଷକୋଟିଭିଃ । ତତ୍ପ୍ରାତର୍ମାଧଵେ ମାସି ସ୍ନାନେନୈକେନ ଲଭ୍ଯତେ
ଅନର୍ତ୍ତପୁରରେ ଲକ୍ଷୋଂ ବର୍ଷ ରହିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ମାଧବ ମାସର ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନରେ ଏକଥରେ ହିଁ ମିଳିଯାଏ।
ଇହାର୍ଥେ ଯତ୍ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତଦାକର୍ଣଯ ଭୂପତେ । ଭାର୍ଯଯା ସହ ସଂଵାଦଂ ଦେଵଶର୍ମଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ
ଏହି କାରଣରେ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ରାଜା, ଏବେ ଶୁଣ; ଦ୍ୱିଜ ଦେବଶର୍ମା ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା।
ରେଵାତୀରେ ସୁପୁଣ୍ଯେ ଚ ତୀର୍ଥେ ଚାମରକଂଟକେ । କୌଶିକସ୍ଯ ସୁତୋ ଜାତୋ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ପବିତ୍ର ରେବା ନଦୀ କୂଳରେ, ଅମରକଣ୍ଟକ ତୀର୍ଥରେ, କୌଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଦେବଶର୍ମା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଧନପୁତ୍ରଵିହୀନସ୍ତୁ ବହୁଦୁଃଖସମନ୍ଵିତଃ । ଦାରିଦ୍ରେଣ ସୁଦୁଃଖେନ ସର୍ଵଦୈଵପ୍ରପୀଡିତଃ
ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ ନଥିବା, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେ ସଦା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଭୋଗୁଥିଲେ।
ପୁତ୍ରୋପାଯଂ ଧନସ୍ଯାପି ଦିଵାରାତ୍ରୌ ପ୍ରଚିଂତଯେତ୍ । ଏକଦା ତୁ ପ୍ରିଯା ତସ୍ଯ ସୁମନା ନାମ ସୁଵ୍ରତା
ସେ ଦିନ ରାତି ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ପାଇବା ଉପାୟ ଭାବୁଥିଲେ; ଏଭଳି ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁମନା—
ଭର୍ତାରଂ ଚିଂତଯୋପେତମଧୋମୁଖମଲକ୍ଷଯତ୍ । ସମାଲୋକ୍ଯ ତଦା କାଂତଂ ତମୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ଦେଖିଲେ; ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ସେ ପ୍ରଶଂସିତା ନାରୀ କଥା କହିଲେ।
ଦୁଃଖଜାଲୈରସଂଖ୍ଯୈସ୍ତୁ ତଵ ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରକର୍ଷିତମ୍ । ଵ୍ଯାମୋହେନ ପ୍ରମୂଢୋସି ତ୍ଯଜ ଚିଂତାଂ ମହାମତେ
ଅନେକ ଦୁଃଖର ଜାଳରେ ତୁମର ମନ ଆବୃତ; ଭ୍ରମରେ ତୁମେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଛ; ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼।
ମମ ଦୁଃଖଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ସୁଖଂ ଵ୍ରଜ । ନାସ୍ତି ଚିଂତାସମଂ ଦୁଃଖଂ କାଯଶୋଷଣମେଵ ହି
ତୁମର ଦୁଃଖ ମୋତେ କହ, ଶାନ୍ତ ହେଉ ଏବଂ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର; ଚିନ୍ତା ପରି ଦୁଃଖ କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ଶରୀରକୁ ମାତ୍ର କ୍ଷୀଣ କରେ।
ତାଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତେତ ସ ସୁଖେନ ପ୍ରମୋଦତେ । ଚିଂତାଯାଃ କାରଣଂ ଵିପ୍ର କଥଯସ୍ଵ ମମ ପ୍ରଭୋ
ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ଲୋକ ସୁଖରେ କାମ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ଚିନ୍ତାର କାରଣ କହ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ପ୍ରିଯାଵାକ୍ଯଂ ସ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦେଵଶର୍ମା ମହାମତିଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ପ୍ରୀତୋ ଦୁଃଖିତୋଽପି ସତୀସଖଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ପ୍ରିୟାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବଶର୍ମା ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ୟରେ, ସନ୍ତୋଷରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵଶର୍ମୋଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଚିଂତିତଂ ଭଦ୍ରେ କିଂଚିଦ୍ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈଵାଵଧାର୍ଯତାମ୍
ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ— ତୁମେ ଯାହା ଅନୁମାନ କରିଛ, ଭଦ୍ରେ, ସେଇ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ; ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିବି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
ନ ଜାନେ କେନ ପାପେନ ଧନହୀନୋଽସ୍ମି ସୁଵ୍ରତେ । ତଥା ପୁତ୍ରଵିହୀନୋଽସ୍ମି ଏତଦ୍ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍
ମୁଁ ଜାଣେନି କେଉଁ ପାପରେ ମୁଁ ଧନହୀନ ହୋଇଛି, ଧର୍ମପତ୍ନୀ; ଏଭଳି ମୁଁ ସନ୍ତାନହୀନ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି—ଏହିଠାରେ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ।
ସୁମନୋଵାଚ-। ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍ । ସ୍ଵରୂପମୁପଦେଶସ୍ଯ ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନଦର୍ଶନମ୍
ସୁମନା କହିଲେ— ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ଉପାୟ କହିବି; ଉପଦେଶର ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି।
ସଂତୋଷ ଏଵ ପରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସୌଖ୍ଯାଦିକାରଣମ୍ । ଅସଂତୋଷଃ ପରଂ ପାପମିତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ
ସନ୍ତୋଷ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସୁଖର କାରଣ, ଏହିପରି ଭଗବାନ ହରି କହିଛନ୍ତି; ଅସନ୍ତୋଷ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ।
ଲୋଭଃ ପାପସ୍ଯ ବୀଜୋଽଯଂ ମୋହୋ ମୂଲଂ ଚ ତସ୍ଯ ଵୈ । ଅସତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ହି ସ୍କଂଧୋ ମହାଶାଖା ସୁଵିସ୍ତରାତ୍
ଲୋଭ ପାପର ମୂଳ ବିଜ, ମୋହ ତାହାର ମୂଳ; ମିଥ୍ୟା ତାହାର ତଣ୍ଡ, ଏବଂ ଏହାର ବଡ଼ ବଡ଼ ଶାଖା ଦୂରଦୂରଯାଏ ପ୍ରସାରିତ।
ମଦକୌଟିଲ୍ଯ ପତ୍ରାଣି କୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପୁଷ୍ପିତଃ ସଦା । ଅନୃତଂ ତସ୍ଯ ସୌଗଂଧ୍ଯମଜ୍ଞାନଂ ଫଲମେଵ ଚ
ଏହି ଗଛର ପତ୍ର ହେଉଛି ମଦ ଓ ଟେଢ଼ାପଣ, ସଦା ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ ଫୁଲିଥାଏ। ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ ହେଉଛି ମିଥ୍ୟା, ଏବଂ ଏହାର ଫଳ ହେଉଛି ଅଜ୍ଞାନ।
କୁଡ୍ଯଂ ପାଷଂଡଚୌରାଶ୍ଚ କ୍ରୂରାଃ କୂଟାଶ୍ଚ ପାପିନଃ । ପକ୍ଷିଣୋ ମୋହଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ମହାଶାଖାସମାଶ୍ରିତାଃ
ପାଖଣ୍ଡୀ, ଚୋର, କ୍ରୁର ଓ ଧୂର୍ତ୍ତ ପାପୀମାନେ ମନୋମୋହ ଗଛର ଦେଉଳ, ଦୌର୍ଯ୍ୟ, ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ଏହି ବୃକ୍ଷର ବଡ଼ ଶାଖାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଅଜ୍ଞାନଂ ସୁଫଲଂ ତସ୍ଯ ରସୋ ଧର୍ମଂ ଫଲସ୍ଯ ହି । ଭାଵୋଦକେନ ସଂଵୃଦ୍ଧିସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧା କ୍ରତୁ ପ୍ରିଯା
ଏହି ବୃକ୍ଷର ଅଧିକ ଫଳ ହେଉଛି ଅଜ୍ଞାନ; ଏହାର ଫଳର ସ୍ୱାଦ ହେଉଛି ଅଧର୍ମ; ଭାବର ଜଳରେ ଏହା ବଢ଼େ, ଏହାର କ୍ରିୟାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପ୍ରିୟ।
ଅଧର୍ମେଷୁ ରସସ୍ତସ୍ଯ ଉତ୍କ୍ଲେଦୈର୍ମଧୁରାଯତେ । ତାଦୃଶୈଶ୍ଚ ଫଲୈଶ୍ଚୈଵସଫଲୋ ଲୋଭପାଦପଃ
ଏହି ବୃକ୍ଷର ସ୍ୱାଦ ଅଧର୍ମରେ ରହିଛି, ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ମିଠା ହୋଇଯାଏ; ଏପରି ଫଳ ସହିତ ଲୋଭର ବୃକ୍ଷ ଅଫଳଦାୟୀ ହୁଏ।
ତସ୍ଯଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯୋ ନରଃ ପରିଵର୍ତତେ । ଫଲାନି ତସ୍ଯ ସୋଽଶ୍ନାତି ସ୍ଵପକ୍ଵାନି ଦିନେଦିନେ
ଯେ କେହି ଏହି ବୃକ୍ଷର ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାହାରେ ଘୁରେ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଏହାର ପକା ଫଳ ଖାଏ।
ଫଲାନାଂ ଚ ରସେନାପି ଅଧର୍ମେଣ ତୁ ପୋଷିତଃ । ସ ସଂପୁଷ୍ଟୋ ଭଵେନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ପତନାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଏହି ବୃକ୍ଷର ଫଳର ସ୍ୱାଦ ଦ୍ୱାରା, ଅଧର୍ମରେ ପୋଷିତ ହୋଇ, ଏଭଳି ମଣିଷ ମୋଟା ହେଲେ ଅବସାନରେ ପତନ ପାଇଁ ଯାଏ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚିଂତାଂ ପରିଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଵାମି ଲୋଭଂ ନ କାରଯେତ୍ । ଧନପୁତ୍ରକଲତ୍ରାଣାଂ ଚିଂତାମେତାଂ ନ କାରଯେତ୍
ଏହି ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତାକୁ ଛାଡ଼ି, କେବେ ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଧନ, ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯୋ ହି ଵିଦ୍ଵାନ୍ନଚେତ୍କାଂତ ମୂର୍ଖାଣାଂ ପଥମେଵ ହି । ମୃଷା ଚିଂତଯତେ ନିତ୍ଯଂ ଦିଵାରାତ୍ରୌ ଵିମୋହିତଃ
ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲି, ସଦା ମିଥ୍ୟା ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ଦିନ ରାତି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ।