ହତ୍ଯାଯୁତଂ ପାପସହସ୍ରମୁଗ୍ରଂ ଗୁର୍ଵଂଗନାକୋଟିନିଷେଵଣଂ ଚ । ସ୍ତେଯାଦି ପାପାନି ଚ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତୈରଜ୍ଞାନଜାତାନି ଲଯଂ ହ୍ରିଯଂତେ
ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟା, ହଜାର ଭୟଙ୍କର ପାପ, ଗୁରୁଙ୍କ ଜନୀ ସହ ଅନେକ ଥର ସଂଗମ, ଚୋରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ—ଯଦି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମତାଵୀର ଯତ୍କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେଽଲ୍ପକମ୍ । ସୁକୃତଂ ସାଧୁଵିଦୁଷା ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହେ ବୀର, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଯେଉଁ କିଛି ଅଳ୍ପ ନିକ ମାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ସେହି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି ।
ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ମାଧଵେମାସି ମାଧଵମ୍ । ସମାରାଧ୍ଯ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତତ୍ତଦ୍ଵାଂଚ୍ଛିତମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏଠି କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମାଧବ ମାସରେ ମାଧବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିଲେ, ମଣିଷ ଯାହା ଚାହେଁ, ତାହା ପାଇଁଥାଏ ।
ଅପତ୍ଯଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ରତ୍ନଂ ଦାରାହର୍ମ୍ଯଂ ହଯା ଗଜାଃ । ସୁଖାନି ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷୌ ଚ ନ ଦୂରେ ହରିଭକ୍ତିତଃ
ସନ୍ତାନ, ଧନ, ମଣି, ଜନନୀ, ଘର, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ସମସ୍ତ ସୁଖ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏସବୁ ହରିଭକ୍ତ ପାଇଁ ଦୂର ନୁହେଁ ।
ଏଵଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵିଧିନା ସ୍ଵଲ୍ପେନାପି ନ ସଂଶଯଃ । ପାପସ୍ଯ ମହତୋଽପି ସ୍ଯାତ୍କ୍ଷଯୋ ଵୃଦ୍ଧିଃ ସୁକର୍ମଣଃ
ଏଭଳି, ଶାସ୍ତ୍ର ଆନୁସାରେ ଅଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ: ବଡ଼ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ ।
ଫଲାଧିକ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଭୂପ ତ୍ଵାଧିକ୍ଯାଦ୍ଭାଵକର୍ମଣୋଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମା ଧର୍ମସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯା ଗତିସ୍ତୁ ଵିଵିଧୈରପି
ହେ ରାଜା, ଫଳର ବୃଦ୍ଧି ଭାବ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ ।
ପ୍ରିଯୋ ମାଧଵମାସୋଽଯଂ ମାଧଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଏକୋପ୍ଯନୁଷ୍ଠିତୋ ଲୋକୈଃ ସମଗ୍ରେପ୍ସିତଦାଯକଃ
ମାଧବ ମାସ ମହାତ୍ମା ମାଧବଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ; ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପାଳନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହୁଏ ।
ପୁଣ୍ଯେନ ଗାଂଗେନ ଜଲେନ କାଲେ ଦେଶେଽପି ଯଃ ସ୍ନାନପରୋଽପି ଭୂପ । ଆଜନ୍ମତୋ ଭାଵହତୋଽପି ଦାତା ନ ଶୁଦ୍ଧିମେତୀତି ମତଂ ମମୈତତ୍
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁଠି ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଠିକ୍ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା, ଜନ୍ମଠାରୁ ଭଲ ଭାବ ଥିବା ଏବଂ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଭାବେ ସେମାନେ ପବିତ୍ର ନୁହନ୍ତି ।
ଗଂଗାଦିତୀର୍ଥେଷୁ ଵସଂତି ଜୀଵା ଦେଵାଲଯେ ପକ୍ଷିଗଣାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମ୍ । ଵିନାଶମାଯାଂତି କୃତୋପଵାସା ଭାଵୋଜ୍ଝିତା ନୈଵ ଗତିଂ ଲଭଂତେ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ କୂଳରେ ବହୁତ ପ୍ରାଣୀ ରହନ୍ତି, ଦେଉଳରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ସଦା ବସନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଭାବ ବିନା ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଗତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଭାଵଂ ତତୋ ହୃତ୍କମଲେ ନିଧାଯ ଶ୍ରୀମାଧଵଂ ମାଧଵମାସି ଭକ୍ତ୍ଯା । ଯଜେତ ଯଃ ସ୍ନାନପରୋ ଵିଶୁଦ୍ଧଃ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଶକ୍ତା ଵଯମସ୍ଯ ଵକ୍ତୁମ୍
ତେଣୁ ହୃଦୟର କମଳରେ ଭକ୍ତି ରଖି, ଶ୍ରୀମାଧବଙ୍କୁ ମାଧବ ମାସରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆମେ କିଛି କହିପାରିବୁ ନାହିଁ ।
ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଵହ୍ନିଂ ଘୃତତୈଲସିକ୍ତଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶିଖଂ ସ୍ଵକାଲେ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦଗ୍ଧଃ କିଲ ଭାଵଦୁଷ୍ଟୋ ନ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ଫଲଂ ନ ଚାନ୍ଯତ୍
ଘିଅ ଓ ତେଲ ଦ୍ୱାରା ଭିଜାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସମୟରେ ଜଳାଇ, ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘୂରୁଥିବା ଆଗୁଣରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଭାବ ଖରାପ ଥାଏ, ତେବେ ପୁଡ଼ିଗଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ମିଳେନି ।
ଶ୍ରଦ୍ଧତ୍ସ୍ଵଭୂପ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମାଧଵସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରତି । ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଚାପି ଶୁଭଂ କର୍ମ ଵିକର୍ମଶତନାଶନମ୍
ତେଣୁ ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମାଧବ ମାସର ଫଳ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖ; ଅଳ୍ପ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶତଶଃ ଅପକାର କୁ ନଶ୍ଟ କରେ ।
ଯଥା ହରେର୍ନାମଭଯେନ ଭୂପ ନଶ୍ଯଂତି ସର୍ଵେ ଦୁରିତସ୍ଯ ଵୃଂଦାଃ । ନୂନଂ ରଵୌ ମେଷଗତେ ଵିଭାତେ ସ୍ନାନେନ ତୀର୍ଥେ ଚ ହରିସ୍ତଵେନ
ଯେପରି ହେ ରାଜା, ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ, ସେପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ହରିଙ୍କ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ତେଜସା ଵୈନତେଯସ୍ଯ ପାପ୍ମାନଃ ପନ୍ନଗା ଇଵ । ଵିଦ୍ରଵଂତି ଚ ଵୈଶାଖସ୍ନାନେନୋଷସି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ତେଜରେ, ସାପମାନେ ଯେପରି ଭୟରେ ପଳାଯାନ୍ତି, ସେପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତବେଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ଦୂରେଇଯାଏ ।
ଗଂଗାଯାଂ ନର୍ମଦାଯାଂ ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ମେଷଗତେ ରଵୌ । ପାପପ୍ରଶମନସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯଃ ପଠେଦ୍ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ମେଷ ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାବେଳେ ଯେଉଁଠି ନହାଇ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ସ୍ତୋତ୍ର ପଢେ,
ଏକକାଲଂ ଦ୍ଵିକାଲଂ ଵା ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମପି ଭୂପତେ । ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ଏକଥର, ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପଢିଲେ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଅଂବରୀଷ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯପ୍ରାପ୍ତଯେ କୁରୁ ଵୀକ୍ଷଣମ୍ । ମାଧଵେମାସି ଵୈ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରାତର୍ନିଯମସଂସ୍ଥିତଃ
ଅମ୍ବରୀଷ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଗି ଏହାକୁ ଦେଖ; ମାଧବ ମାସରେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କର।
ଯଦାନର୍ତ୍ତପୁରେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵସତାଂ ଵର୍ଷକୋଟିଭିଃ । ତତ୍ପ୍ରାତର୍ମାଧଵେ ମାସି ସ୍ନାନେନୈକେନ ଲଭ୍ଯତେ
ଅନର୍ତ୍ତପୁରରେ ଲକ୍ଷୋଂ ବର୍ଷ ରହିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ମାଧବ ମାସର ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନରେ ଏକଥରେ ହିଁ ମିଳିଯାଏ।
ଇହାର୍ଥେ ଯତ୍ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତଦାକର୍ଣଯ ଭୂପତେ । ଭାର୍ଯଯା ସହ ସଂଵାଦଂ ଦେଵଶର୍ମଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ
ଏହି କାରଣରେ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ରାଜା, ଏବେ ଶୁଣ; ଦ୍ୱିଜ ଦେବଶର୍ମା ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା।
ରେଵାତୀରେ ସୁପୁଣ୍ଯେ ଚ ତୀର୍ଥେ ଚାମରକଂଟକେ । କୌଶିକସ୍ଯ ସୁତୋ ଜାତୋ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ପବିତ୍ର ରେବା ନଦୀ କୂଳରେ, ଅମରକଣ୍ଟକ ତୀର୍ଥରେ, କୌଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଦେବଶର୍ମା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଧନପୁତ୍ରଵିହୀନସ୍ତୁ ବହୁଦୁଃଖସମନ୍ଵିତଃ । ଦାରିଦ୍ରେଣ ସୁଦୁଃଖେନ ସର୍ଵଦୈଵପ୍ରପୀଡିତଃ
ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ ନଥିବା, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେ ସଦା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଭୋଗୁଥିଲେ।
ପୁତ୍ରୋପାଯଂ ଧନସ୍ଯାପି ଦିଵାରାତ୍ରୌ ପ୍ରଚିଂତଯେତ୍ । ଏକଦା ତୁ ପ୍ରିଯା ତସ୍ଯ ସୁମନା ନାମ ସୁଵ୍ରତା
ସେ ଦିନ ରାତି ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ପାଇବା ଉପାୟ ଭାବୁଥିଲେ; ଏଭଳି ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁମନା—
ଭର୍ତାରଂ ଚିଂତଯୋପେତମଧୋମୁଖମଲକ୍ଷଯତ୍ । ସମାଲୋକ୍ଯ ତଦା କାଂତଂ ତମୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ଦେଖିଲେ; ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ସେ ପ୍ରଶଂସିତା ନାରୀ କଥା କହିଲେ।
ଦୁଃଖଜାଲୈରସଂଖ୍ଯୈସ୍ତୁ ତଵ ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରକର୍ଷିତମ୍ । ଵ୍ଯାମୋହେନ ପ୍ରମୂଢୋସି ତ୍ଯଜ ଚିଂତାଂ ମହାମତେ
ଅନେକ ଦୁଃଖର ଜାଳରେ ତୁମର ମନ ଆବୃତ; ଭ୍ରମରେ ତୁମେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଛ; ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼।
ମମ ଦୁଃଖଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ସୁଖଂ ଵ୍ରଜ । ନାସ୍ତି ଚିଂତାସମଂ ଦୁଃଖଂ କାଯଶୋଷଣମେଵ ହି
ତୁମର ଦୁଃଖ ମୋତେ କହ, ଶାନ୍ତ ହେଉ ଏବଂ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର; ଚିନ୍ତା ପରି ଦୁଃଖ କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ଶରୀରକୁ ମାତ୍ର କ୍ଷୀଣ କରେ।
ତାଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତେତ ସ ସୁଖେନ ପ୍ରମୋଦତେ । ଚିଂତାଯାଃ କାରଣଂ ଵିପ୍ର କଥଯସ୍ଵ ମମ ପ୍ରଭୋ
ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ଲୋକ ସୁଖରେ କାମ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ଚିନ୍ତାର କାରଣ କହ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ପ୍ରିଯାଵାକ୍ଯଂ ସ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦେଵଶର୍ମା ମହାମତିଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ପ୍ରୀତୋ ଦୁଃଖିତୋଽପି ସତୀସଖଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ପ୍ରିୟାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବଶର୍ମା ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ୟରେ, ସନ୍ତୋଷରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵଶର୍ମୋଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଚିଂତିତଂ ଭଦ୍ରେ କିଂଚିଦ୍ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈଵାଵଧାର୍ଯତାମ୍
ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ— ତୁମେ ଯାହା ଅନୁମାନ କରିଛ, ଭଦ୍ରେ, ସେଇ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ; ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିବି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
ନ ଜାନେ କେନ ପାପେନ ଧନହୀନୋଽସ୍ମି ସୁଵ୍ରତେ । ତଥା ପୁତ୍ରଵିହୀନୋଽସ୍ମି ଏତଦ୍ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍
ମୁଁ ଜାଣେନି କେଉଁ ପାପରେ ମୁଁ ଧନହୀନ ହୋଇଛି, ଧର୍ମପତ୍ନୀ; ଏଭଳି ମୁଁ ସନ୍ତାନହୀନ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି—ଏହିଠାରେ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ।
ସୁମନୋଵାଚ-। ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍ । ସ୍ଵରୂପମୁପଦେଶସ୍ଯ ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନଦର୍ଶନମ୍
ସୁମନା କହିଲେ— ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ଉପାୟ କହିବି; ଉପଦେଶର ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି।