ନାରଦ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନଲ୍ପାଯାସେନ ଯନ୍ମହତ୍ । ଫଲଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ତତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ଵିଧିଭାଷିତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଠିକ୍— ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ଯାହା ନିୟମରେ କହାଯାଇଛି, ସେଥିରେ ଆସ୍ଥା ରଖ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ଗତଯଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ହୀଶ୍ଵରୈରପି । ମୁହ୍ଯଂତେ ଚାତ୍ର ଵିଦ୍ଵାଂସୋଽଚିଂତ୍ଯଶକ୍ତି ହରେଃ କୃତୌ
ଧର୍ମର ପଥ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପାଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, କାରଣ ହରିଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିର।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦଯୋ ରାଜନ୍ଧର୍ମାଧିକ୍ଯେନ ବାହୁଜାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ସମୁପାଯାତାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଧର୍ମଗତିସ୍ତ୍ଵତଃ
ରାଜା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ, ଧର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଧର୍ମର ପଥ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଅଜାମିଲୋଽପି ଭୂପାଲ ଦାସୀପତିରିତି ଶ୍ରୁତଃ । ଧର୍ମପତ୍ନୀପରିତ୍ଯାଗୀ ନିତ୍ଯଂ ପାପପଥିସ୍ଥିତଃ
ଭୂପତି, ଅଜାମିଳ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଦାସୀର ସ୍ୱାମୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି ଦିନେ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ—
ମ୍ରିଯମାଣଃ ସୁତସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରୋଚ୍ଯ ନାରାଯଣେତି ଚ । ତଦ୍ଧ୍ଯାନନାମଗ୍ରହଣାତ୍ପଦଂ ଲେଭେ ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ପୁଅ ପ୍ରେମରେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ଡାକିଥିଲେ। ସେ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ପଦବିକୁ ପାଇଲେ।
ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଦହତି ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ହୁତଵହୋ ଯଥା । ତଥା ଦହତି ଗୋଵିଂଦ ନାମଵ୍ଯାଜାଦପୀରିତମ୍
ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଯେପରି ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ନାମ ଅଜାଣି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପକୁ ଦହିଦିଏ।
କାନୀନସ୍ଯ ମୁନେଃ ପୌତ୍ରା ଭ୍ରାତୃଜାଯାଭିଗାମିନଃ । ଗୋଲକସ୍ଯ ଚ ଵୈ ପଂଡୋଃ ପୁତ୍ରାଃ କୁଂଡାଃ ସ୍ଵଯଂ ତଥା
କାନୀନ ମୁନିଙ୍କର ଯେଉଁ ପୁଅମାନେ ଭାଉଜକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଗୋଳକ ଓ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ— କୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ତେ ପଂଚାପି ଚ ଭୂପାଲ ପାଂଡଵା ଦ୍ରୌପଦୀରତାଃ । ତେଷାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକତ୍ଵଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଧର୍ମଗତିସ୍ତତଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ, ଭୂପତି, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ କର୍ମାଣି ଵିଚିତ୍ରା ଭୂତଭାଵନାଃ । ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ଭୂତା ନିଵିଚିତ୍ରାଃ କର୍ମଶକ୍ତଯଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର, ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ, କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର।
କଦାଚିତ୍ସୁକୃତଂ କର୍ମ କୂଟସ୍ଥଂ ଯଦଵସ୍ଥିତମ୍ । କେନଚିତ୍କର୍ମଣା ଭୂପ ଶୁଭେନ ପରିଵର୍ଧତେ
କେବେ କେବେ ଭଲ କାମ କୌଣସି ସ୍ଥିତିରେ ଲୁଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବଢ଼ିଯାଏ, ଭୂପତି।
ଫଲଂ ଦଦାତି ସୁମହତ୍କସ୍ମିନ୍ନପି ଚ ଜନ୍ମନି । ସୂକ୍ଷ୍ମୋ ଧର୍ମୋଽତିଗହନୋ ମୀଯତେ ନ ଯଥା ତଥା
ସେ କାମ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଫଳ ଦିଏ। ଧର୍ମ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଗଭୀର, ଯେପରି ଭାବିବା ଯାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ନୈତସ୍ଯ ଫଲଦାନସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତେ ଭୂପନିଶ୍ଚଯଃ । ଯତ୍କିଂଚିତ୍ସୁକୃତଂ କର୍ମଚ୍ଛନ୍ନଂ ପାପାଂତରୈରପି
ଏହି ଫଳଦାନ ବିଷୟରେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତତା ନାହିଁ, ଭୂପତି। ଯେକୌଣସି ଭଲ କାମ, ଅନ୍ୟ ପାପରେ ଢାକିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତଦାଗତ୍ଯ କୁତଃ କ୍ଵାପି ସ୍ଵଂ ଫଲଂ ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । କୃତସ୍ଯ ନେହ ନାଶୋଽସ୍ତି ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଦୁରିତସ୍ଯ ଚ
ସେ କାମ କେବେ କେଉଁଠୁ ଆସି, ନିଜର ଫଳ ଦେଇଯାଏ। ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କାମର କେବେ ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତଥାପି ବହୁଭିଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଦୁରିତଂ ଯାତି ଦାରୁଣମ୍ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ରାଜନ୍ନାଯାସାଧିକ୍ଯତୋ ଭଵେତ୍
ତଥାପି ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ପାପ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ଯେପରି ତୁମେ କହିଥିଲ, ରାଜା, ଏହା ପ୍ରୟାସ ଅଧିକ ହେବାରୁ ହୁଏ।
ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ତତ୍ରାପି କାରଣଂ ମେ ନିଶାମଯ । ସ୍ଵଲ୍ପାଯାସମହାଯାସୌ ଯଦ୍ଯଲ୍ପତ୍ଵ ମହତ୍ତ୍ଵଯୋଃ
ଏଠାରେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ କିଏଁ ହୁଏ, ତାହାର କାରଣ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ଯଦି ଫଳ ଛୋଟ କି ବଡ଼ ହୁଏ—
ମହାପୁଣ୍ଯାସ୍ତତସ୍ତେ ସ୍ଯୁଃ ସଂତତଂ କର୍ଷକାଦଯଃ । ମଂତ୍ରୋଚ୍ଚାରଂ ଚ ସିଂହାଦେରାଯାସଂ ବହୁଲଂ ତ୍ଵତଃ
ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଦିନରାତି କଷ୍ଟ କରନ୍ତି, କୃଷକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟବାନ ହେବେ। ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରିଥିବାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରୟାସ ହେବ।
ପଂଚଗଵ୍ଯଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ହି ଵ୍ରତାଂଗତ୍ଵେନ ନୋ ଭଵେତ୍ । ଇତି କର୍ତଵ୍ଯବାହୁଲ୍ଯଂ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତଦଲ୍ପତା
ଗାଈର ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପାଦ ଯଦିଓ ପ୍ରଶଂସିତ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକ ବ୍ରତର ଅଂଶ ଭାବେ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ । ଏହିପରି ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ ସେମାନଙ୍କର ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ଭାବନା, ଦୁହିଁଟି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅର୍ଥହୀନ ।
ଜଲାଗ୍ନ୍ଯାଦିପ୍ରଵେଶସ୍ଯ ପ୍ରସଜ୍ଯେତ ଵ୍ରତାଂତରାତ୍ । ଇଦମଲ୍ପଂ ମହଚ୍ଚୈତଦିତି ନୈଵ ନିଯାମକମ୍
ପାଣି, ଅଗ୍ନି ଇତ୍ୟାଦିରେ ପ୍ରବେଶ କିଛି ଅନ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଦରକାର ହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ କିଛି କାମ ଛୋଟ କି ବଡ଼—ଏହା ଏଠାରେ କୌଣସି ନିୟମ ନୁହେଁ ।
ଫଲଂ ଯଚ୍ଚୋଦିତଂ ଶାସ୍ତ୍ରେ ତଦେଵ ସ୍ଯାନ୍ମହନ୍ନୃପ । ଯଥାଲ୍ପନାଶୋ ମହତା ମହନ୍ନାଶସ୍ତଥାଲ୍ପତଃ
ହେ ରାଜା, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ତାହାକୁ ଏଠି ବଡ଼ ଭାବିବା ଉଚିତ । ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଜିନିଷର ଅଳ୍ପ ନଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ହୁଏ, ଏଭଳି ଛୋଟ ଜିନିଷର ବଡ଼ ନଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ହିଁ ରହିଯାଏ ।
କିଂ ତ୍ଵଲ୍ପଵିସ୍ଫୁଲିଂଗେନ ତୃଣରାଶିଃ ପ୍ରଦହ୍ଯତେ
କିନ୍ତୁ, ଏକ ଛୋଟ ତିନ୍ତିରା ଆଗୁଣରେ କଣ ଘାସର ଏକ ଢେର ପୁଡ଼ିଯିବ ?
ହତ୍ଯାଯୁତଂ ପାପସହସ୍ରମୁଗ୍ରଂ ଗୁର୍ଵଂଗନାକୋଟିନିଷେଵଣଂ ଚ । ସ୍ତେଯାଦି ପାପାନି ଚ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତୈରଜ୍ଞାନଜାତାନି ଲଯଂ ହ୍ରିଯଂତେ
ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟା, ହଜାର ଭୟଙ୍କର ପାପ, ଗୁରୁଙ୍କ ଜନୀ ସହ ଅନେକ ଥର ସଂଗମ, ଚୋରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ—ଯଦି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମତାଵୀର ଯତ୍କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେଽଲ୍ପକମ୍ । ସୁକୃତଂ ସାଧୁଵିଦୁଷା ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହେ ବୀର, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଯେଉଁ କିଛି ଅଳ୍ପ ନିକ ମାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ସେହି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି ।
ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ମାଧଵେମାସି ମାଧଵମ୍ । ସମାରାଧ୍ଯ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତତ୍ତଦ୍ଵାଂଚ୍ଛିତମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏଠି କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମାଧବ ମାସରେ ମାଧବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିଲେ, ମଣିଷ ଯାହା ଚାହେଁ, ତାହା ପାଇଁଥାଏ ।
ଅପତ୍ଯଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ରତ୍ନଂ ଦାରାହର୍ମ୍ଯଂ ହଯା ଗଜାଃ । ସୁଖାନି ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷୌ ଚ ନ ଦୂରେ ହରିଭକ୍ତିତଃ
ସନ୍ତାନ, ଧନ, ମଣି, ଜନନୀ, ଘର, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ସମସ୍ତ ସୁଖ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏସବୁ ହରିଭକ୍ତ ପାଇଁ ଦୂର ନୁହେଁ ।
ଏଵଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵିଧିନା ସ୍ଵଲ୍ପେନାପି ନ ସଂଶଯଃ । ପାପସ୍ଯ ମହତୋଽପି ସ୍ଯାତ୍କ୍ଷଯୋ ଵୃଦ୍ଧିଃ ସୁକର୍ମଣଃ
ଏଭଳି, ଶାସ୍ତ୍ର ଆନୁସାରେ ଅଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ: ବଡ଼ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ ।
ଫଲାଧିକ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଭୂପ ତ୍ଵାଧିକ୍ଯାଦ୍ଭାଵକର୍ମଣୋଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମା ଧର୍ମସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯା ଗତିସ୍ତୁ ଵିଵିଧୈରପି
ହେ ରାଜା, ଫଳର ବୃଦ୍ଧି ଭାବ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ ।
ପ୍ରିଯୋ ମାଧଵମାସୋଽଯଂ ମାଧଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଏକୋପ୍ଯନୁଷ୍ଠିତୋ ଲୋକୈଃ ସମଗ୍ରେପ୍ସିତଦାଯକଃ
ମାଧବ ମାସ ମହାତ୍ମା ମାଧବଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ; ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପାଳନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହୁଏ ।
ପୁଣ୍ଯେନ ଗାଂଗେନ ଜଲେନ କାଲେ ଦେଶେଽପି ଯଃ ସ୍ନାନପରୋଽପି ଭୂପ । ଆଜନ୍ମତୋ ଭାଵହତୋଽପି ଦାତା ନ ଶୁଦ୍ଧିମେତୀତି ମତଂ ମମୈତତ୍
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁଠି ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଠିକ୍ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା, ଜନ୍ମଠାରୁ ଭଲ ଭାବ ଥିବା ଏବଂ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଭାବେ ସେମାନେ ପବିତ୍ର ନୁହନ୍ତି ।
ଗଂଗାଦିତୀର୍ଥେଷୁ ଵସଂତି ଜୀଵା ଦେଵାଲଯେ ପକ୍ଷିଗଣାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମ୍ । ଵିନାଶମାଯାଂତି କୃତୋପଵାସା ଭାଵୋଜ୍ଝିତା ନୈଵ ଗତିଂ ଲଭଂତେ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ କୂଳରେ ବହୁତ ପ୍ରାଣୀ ରହନ୍ତି, ଦେଉଳରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ସଦା ବସନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଭାବ ବିନା ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଗତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଭାଵଂ ତତୋ ହୃତ୍କମଲେ ନିଧାଯ ଶ୍ରୀମାଧଵଂ ମାଧଵମାସି ଭକ୍ତ୍ଯା । ଯଜେତ ଯଃ ସ୍ନାନପରୋ ଵିଶୁଦ୍ଧଃ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଶକ୍ତା ଵଯମସ୍ଯ ଵକ୍ତୁମ୍
ତେଣୁ ହୃଦୟର କମଳରେ ଭକ୍ତି ରଖି, ଶ୍ରୀମାଧବଙ୍କୁ ମାଧବ ମାସରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆମେ କିଛି କହିପାରିବୁ ନାହିଁ ।