ପ୍ରାରଭେତ ଵ୍ରତମିଦଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ମଧୋର୍ନୃପ । ଯମୈଶ୍ଚ ନିଯମୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶକ୍ତ୍ଯା କିଂଚିତ୍ପ୍ରଦାଯ ଚ
ମଧୁ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ, ନିୟମ ମାନି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କିଛି ଦାନ ଦେଇ।
ହଵିଷ୍ଯଭୁଗ୍ଭୂମିଶାଯୀ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ । କୃଚ୍ଛ୍ରାଦିତପସା କ୍ଷାମୋ ଧ୍ଯାଯନ୍ନାରାଯଣଂ ହୃଦି
ହବିଷ ଭୋଜନ କରି, ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, କ୍ରିଚ୍ଛ୍ର ଆଦି ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ ଵୈଶାଖୀଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମଧୁତିଲାଦିକମ୍ । ଭୋଜନଂ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଧେନୁଂ ସଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଏଭଳି ବୈଶାଖୀ ମାସ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, ମଧୁ, ତିଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୋଜ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯେଚ୍ଚାପି ତସ୍ଯ ସ୍ନାନସ୍ଯ ଭୂସୁରାନ୍ । ଯଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରିଯା ଭୂପ ମାଧଵସ୍ଯ ଜଗତ୍ପତେଃ
ସେହି ସ୍ନାନ ନିର୍ମଳ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ହେଉ, ଏହିପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମାଧବ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ତଥୈଵ ମାଧଵୋ ମାସୋ ମଧୁସୂଦନଵଲ୍ଲଭଃ । ଏଵଂ ଵିଧିଯୁତୋ ମର୍ତ୍ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵତ୍ସରମ୍
ଏହିପରି, ମାଧବ ମାସ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ସ୍ନାନ କରେ—
ଉଦ୍ଯାପନଂ ଚରେଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ମଧୁସୂଦନତୁଷ୍ଟଯେ । ଇଦଂ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତଵ
ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଉଦ୍ୟାପନ କରି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମାଧବ ମାସର ମହିମା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି।
ଯତ୍ପୁରା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵକ୍ତ୍ରାଚ୍ଛ୍ରୁତମାସୀନ୍ମଯା ନୃପ
ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ହେ ରାଜା।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଷଡଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ଛଅଠିଆଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସପ୍ତାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ । ସୂତଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦସ୍ଯ ସ ଭୂପତିଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ ପ୍ରାହ ଚିନ୍ତଯନ୍ମନସା ହରିମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ନାରଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଭୂମିକୁ ଶିର ନମାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ—
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ- କଥମେତଦ୍ଵିମୁହ୍ଯାମଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଯାସେନ ଵୈ ମୁନେ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଫଲଂ ଚୈଵାତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ମୁନି, ଏତେ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ କିପରି ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ମିଳିପାରେ? କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଏହି ଫଳ କିପରି ମିଳେ?
ନାରଦ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନଲ୍ପାଯାସେନ ଯନ୍ମହତ୍ । ଫଲଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ତତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ଵିଧିଭାଷିତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଠିକ୍— ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ଯାହା ନିୟମରେ କହାଯାଇଛି, ସେଥିରେ ଆସ୍ଥା ରଖ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ଗତଯଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ହୀଶ୍ଵରୈରପି । ମୁହ୍ଯଂତେ ଚାତ୍ର ଵିଦ୍ଵାଂସୋଽଚିଂତ୍ଯଶକ୍ତି ହରେଃ କୃତୌ
ଧର୍ମର ପଥ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପାଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, କାରଣ ହରିଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିର।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦଯୋ ରାଜନ୍ଧର୍ମାଧିକ୍ଯେନ ବାହୁଜାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ସମୁପାଯାତାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଧର୍ମଗତିସ୍ତ୍ଵତଃ
ରାଜା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ, ଧର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଧର୍ମର ପଥ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଅଜାମିଲୋଽପି ଭୂପାଲ ଦାସୀପତିରିତି ଶ୍ରୁତଃ । ଧର୍ମପତ୍ନୀପରିତ୍ଯାଗୀ ନିତ୍ଯଂ ପାପପଥିସ୍ଥିତଃ
ଭୂପତି, ଅଜାମିଳ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଦାସୀର ସ୍ୱାମୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି ଦିନେ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ—
ମ୍ରିଯମାଣଃ ସୁତସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରୋଚ୍ଯ ନାରାଯଣେତି ଚ । ତଦ୍ଧ୍ଯାନନାମଗ୍ରହଣାତ୍ପଦଂ ଲେଭେ ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ପୁଅ ପ୍ରେମରେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ଡାକିଥିଲେ। ସେ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ପଦବିକୁ ପାଇଲେ।
ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଦହତି ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ହୁତଵହୋ ଯଥା । ତଥା ଦହତି ଗୋଵିଂଦ ନାମଵ୍ଯାଜାଦପୀରିତମ୍
ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଯେପରି ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ନାମ ଅଜାଣି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପକୁ ଦହିଦିଏ।
କାନୀନସ୍ଯ ମୁନେଃ ପୌତ୍ରା ଭ୍ରାତୃଜାଯାଭିଗାମିନଃ । ଗୋଲକସ୍ଯ ଚ ଵୈ ପଂଡୋଃ ପୁତ୍ରାଃ କୁଂଡାଃ ସ୍ଵଯଂ ତଥା
କାନୀନ ମୁନିଙ୍କର ଯେଉଁ ପୁଅମାନେ ଭାଉଜକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଗୋଳକ ଓ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ— କୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ତେ ପଂଚାପି ଚ ଭୂପାଲ ପାଂଡଵା ଦ୍ରୌପଦୀରତାଃ । ତେଷାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକତ୍ଵଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଧର୍ମଗତିସ୍ତତଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ, ଭୂପତି, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ କର୍ମାଣି ଵିଚିତ୍ରା ଭୂତଭାଵନାଃ । ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ଭୂତା ନିଵିଚିତ୍ରାଃ କର୍ମଶକ୍ତଯଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର, ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ, କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର।
କଦାଚିତ୍ସୁକୃତଂ କର୍ମ କୂଟସ୍ଥଂ ଯଦଵସ୍ଥିତମ୍ । କେନଚିତ୍କର୍ମଣା ଭୂପ ଶୁଭେନ ପରିଵର୍ଧତେ
କେବେ କେବେ ଭଲ କାମ କୌଣସି ସ୍ଥିତିରେ ଲୁଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବଢ଼ିଯାଏ, ଭୂପତି।
ଫଲଂ ଦଦାତି ସୁମହତ୍କସ୍ମିନ୍ନପି ଚ ଜନ୍ମନି । ସୂକ୍ଷ୍ମୋ ଧର୍ମୋଽତିଗହନୋ ମୀଯତେ ନ ଯଥା ତଥା
ସେ କାମ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଫଳ ଦିଏ। ଧର୍ମ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଗଭୀର, ଯେପରି ଭାବିବା ଯାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ନୈତସ୍ଯ ଫଲଦାନସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତେ ଭୂପନିଶ୍ଚଯଃ । ଯତ୍କିଂଚିତ୍ସୁକୃତଂ କର୍ମଚ୍ଛନ୍ନଂ ପାପାଂତରୈରପି
ଏହି ଫଳଦାନ ବିଷୟରେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତତା ନାହିଁ, ଭୂପତି। ଯେକୌଣସି ଭଲ କାମ, ଅନ୍ୟ ପାପରେ ଢାକିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତଦାଗତ୍ଯ କୁତଃ କ୍ଵାପି ସ୍ଵଂ ଫଲଂ ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । କୃତସ୍ଯ ନେହ ନାଶୋଽସ୍ତି ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଦୁରିତସ୍ଯ ଚ
ସେ କାମ କେବେ କେଉଁଠୁ ଆସି, ନିଜର ଫଳ ଦେଇଯାଏ। ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କାମର କେବେ ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତଥାପି ବହୁଭିଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଦୁରିତଂ ଯାତି ଦାରୁଣମ୍ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ରାଜନ୍ନାଯାସାଧିକ୍ଯତୋ ଭଵେତ୍
ତଥାପି ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ପାପ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ଯେପରି ତୁମେ କହିଥିଲ, ରାଜା, ଏହା ପ୍ରୟାସ ଅଧିକ ହେବାରୁ ହୁଏ।
ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ତତ୍ରାପି କାରଣଂ ମେ ନିଶାମଯ । ସ୍ଵଲ୍ପାଯାସମହାଯାସୌ ଯଦ୍ଯଲ୍ପତ୍ଵ ମହତ୍ତ୍ଵଯୋଃ
ଏଠାରେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ କିଏଁ ହୁଏ, ତାହାର କାରଣ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ଯଦି ଫଳ ଛୋଟ କି ବଡ଼ ହୁଏ—
ମହାପୁଣ୍ଯାସ୍ତତସ୍ତେ ସ୍ଯୁଃ ସଂତତଂ କର୍ଷକାଦଯଃ । ମଂତ୍ରୋଚ୍ଚାରଂ ଚ ସିଂହାଦେରାଯାସଂ ବହୁଲଂ ତ୍ଵତଃ
ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଦିନରାତି କଷ୍ଟ କରନ୍ତି, କୃଷକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟବାନ ହେବେ। ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରିଥିବାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରୟାସ ହେବ।
ପଂଚଗଵ୍ଯଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ହି ଵ୍ରତାଂଗତ୍ଵେନ ନୋ ଭଵେତ୍ । ଇତି କର୍ତଵ୍ଯବାହୁଲ୍ଯଂ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତଦଲ୍ପତା
ଗାଈର ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପାଦ ଯଦିଓ ପ୍ରଶଂସିତ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକ ବ୍ରତର ଅଂଶ ଭାବେ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ । ଏହିପରି ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ ସେମାନଙ୍କର ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ଭାବନା, ଦୁହିଁଟି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅର୍ଥହୀନ ।
ଜଲାଗ୍ନ୍ଯାଦିପ୍ରଵେଶସ୍ଯ ପ୍ରସଜ୍ଯେତ ଵ୍ରତାଂତରାତ୍ । ଇଦମଲ୍ପଂ ମହଚ୍ଚୈତଦିତି ନୈଵ ନିଯାମକମ୍
ପାଣି, ଅଗ୍ନି ଇତ୍ୟାଦିରେ ପ୍ରବେଶ କିଛି ଅନ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଦରକାର ହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ କିଛି କାମ ଛୋଟ କି ବଡ଼—ଏହା ଏଠାରେ କୌଣସି ନିୟମ ନୁହେଁ ।
ଫଲଂ ଯଚ୍ଚୋଦିତଂ ଶାସ୍ତ୍ରେ ତଦେଵ ସ୍ଯାନ୍ମହନ୍ନୃପ । ଯଥାଲ୍ପନାଶୋ ମହତା ମହନ୍ନାଶସ୍ତଥାଲ୍ପତଃ
ହେ ରାଜା, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ତାହାକୁ ଏଠି ବଡ଼ ଭାବିବା ଉଚିତ । ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଜିନିଷର ଅଳ୍ପ ନଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ହୁଏ, ଏଭଳି ଛୋଟ ଜିନିଷର ବଡ଼ ନଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ହିଁ ରହିଯାଏ ।
କିଂ ତ୍ଵଲ୍ପଵିସ୍ଫୁଲିଂଗେନ ତୃଣରାଶିଃ ପ୍ରଦହ୍ଯତେ
କିନ୍ତୁ, ଏକ ଛୋଟ ତିନ୍ତିରା ଆଗୁଣରେ କଣ ଘାସର ଏକ ଢେର ପୁଡ଼ିଯିବ ?