ନ କେଚନ ତଥା ଭାଵାଶ୍ଚେତଃ ଶୀତଲଯଂତିନଃ । ରାଜ୍ଯଲାଭାଦଯୋଽପ୍ଯେତେ ଯଥା ତଵ ସମାଗମଃ
ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପଦ ମଧ୍ୟ ଏତେ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ମିଳିଲେ ମିଳେ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଅଥ ମଂଦମୃଦୁସ୍ମେରସ୍ଫୁରଦ୍ଦଂତପ୍ରଭାନୁଗଃ । ଅଂବରୀଷଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ମୃଦୁ ହସରେ ଦାନ୍ତ ଚମକୁଥିବା, ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ମୁହଁରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିତାଯ ଜଗତସ୍ତଵ । ଵିଧିର୍ମାଧଵମାସସ୍ଯ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁରା
ନାରଦ କହିଲେ, ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବେ ଶୁଣିଥିଲି, ସେଇ ମାଧବ ମାସର ବିଧି ବିଷୟରେ କହିବି।
ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଜନ୍ମ ତସ୍ମାନ୍ମନୁଷ୍ଯତା । ମାନୁଷ୍ଯେ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭେ ଲୋକେ ସ୍ଵସ୍ଵଧର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍
ଭାରତ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ମିଳିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଏହିପରି ମଣିଷ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଅମୂଲ୍ୟ। ଏହି ଲୋକରେ ମଣିଷ ହୋଇ ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅତି କଷ୍ଟକର।
ତତୋଽପି ଭକ୍ତିର୍ଭୂପାଲ ଵାସୁଦେଵେଽତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭା । ତତ୍ରାପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭୋ ମାସୋ ମାଧଵୋ ମାଧଵପ୍ରିଯଃ
ହେ ରାଜନ୍, ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଛି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା। ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମାଧବ ମାସ ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ଲଭ।
ତମଵାପ୍ଯ ତତୋ ମାସଂ ସ୍ନାନଦାନଜପାଦିକମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ଵିଧିନା ଯେ ତୁ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କୃତିନୋ ନରାଃ
ଯେମାନେ ସେଇ ମାଧବ ମାସ ପାଇଁ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଧିମତ ଭାବେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ଧନ୍ୟ ଓ ସଫଳ।
ତେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପାପିନୋଽପି ଵିକିଲ୍ବିଷାଃ । ଭଵଂତି ଭଗଵଦ୍ଭାଵଭାଵିତା ଧର୍ମକାଂକ୍ଷିଣଃ
ଏମିତି ଲୋକମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଓ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ହୁଏ।
ମାଧଵେ ମାସି ଯୈଃ ସ୍ନାତଂ ପ୍ରାତର୍ନିଯମସଂଯୁତୈଃ । ତେ କୋଟିଵର୍ଷପର୍ଯଂତଂ କ୍ରୀଡଂତେ ନଂଦନେ ଵନେ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭାତେ ନିୟମ ମାନି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନନ୍ଦନ ବନରେ ଖେଳନ୍ତି।
ଯଥା ନ ଵାରିଧିସମୋ ଲୋକେ କୋଽପି ଜଲାଶଯଃ । ତଥା ମାସୋ ନ ଵୈଶାଖସଦୃଶୋ ମାଧଵପ୍ରିଯଃ
ଯେପରି ଏହି ଜଗତରେ ସମୁଦ୍ର ସମାନ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ନାହିଁ, ସେପରି ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବୈଶାଖ ମାସ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ।
ତାଵତ୍ପାପାନି ତିଷ୍ଠଂତି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ କଲେଵରେ । ଯାଵତ୍କିଲମଲଧ୍ଵଂସୀ ମାସୋ ନାଯାତି ମାଧଵଃ
ମଣିଷଙ୍କର ଦେହରେ ପାପ ରହିଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଧବ ମାସ ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୁଷିତତା ଦୂର କରେ, ସେ ଆସୁନାହିଁ।
ଅଵଶିଷ୍ଟଦିନାନ୍ଯେଵ ପଂଚମାସସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵୈ । ଏକାଦଶୀଂ ସମାରଭ୍ଯ ସର୍ଵମାସସମାନି ଵୈ
ସେଇ ପଞ୍ଚମ ମାସର ଅବଶିଷ୍ଟ ଦିନଗୁଡିକ, ଏକାଦଶୀ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସମସ୍ତ ମାସ ସମାନ ମନାଯାଏ।
ଵୈଶାଖେ ପୂଜିତୋ ଦେଵୋ ମାଧଵୋ ମଧୁହା ତୁ ଯୈଃ । ନାନୋପଚାରୈ ରାଜେଂଦ୍ର ତୈଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତିରେ ମାଧବ, ମଧୁହନ୍ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଣିଷ ଜନ୍ମର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
କିଂ କିଂ ନ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମାସି ମାଧଵେ । ସ୍ନାନେନ ପରମେଶସ୍ଯ ପୂଜନେନ ଯଥାଵିଧି
ମାଧବ ମାସରେ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ ଓ ଯଥାବିଧି ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜା କରି, କଣସି ଉପଲବ୍ଧି ଅସମ୍ଭବ? ସବୁ କିଛି ସମ୍ଭବ।
ନ ଦତ୍ତଂ ନ ହୁତଂ ଜପ୍ତଂ ନ ତୀର୍ଥେ ମରଣଂ କୃତମ୍ । ଯୈର୍ହି ନାରାଯଣୋ ନୈଵ ଧ୍ଯାତୋ ନିଖିଲପାପହା
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନ, ହୋମ, ଜପ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁ କରିନାହାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଜନ୍ମ ନୃଣାଂ ଲୋକେ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ନୃପ । ଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଵିଦ୍ଯମାନେଷୁ କୃପଣୋ ଯୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
ହେ ରାଜା, ଏମିତି ଲୋକମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ୟର୍ଥ—ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କଞ୍ଜୁସ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଦତ୍ଵା ମ୍ରିଯତେ ଯୋ ହି ତସ୍ଯ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନିରର୍ଥକମ୍ । ତୀର୍ଥସ୍ନାନାଦି ତପସା ସତ୍କୁଲେ ଜନ୍ମ ଲଭ୍ଯତେ
ଯିଏ ଦାନ ଦେଇନାହିଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେଠାରେ ଧନର କୌଣସି ଉପଯୋଗ ନାହିଁ। ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ।
ନ ଦାନେନ ଵିନା ଭୂପ କିଂଚିଦପ୍ଯୁପତିଷ୍ଠତି । ଵୈଶାଖସ୍ନାନମାହାତ୍ମ୍ଯାଦପି ପଂଚଦିନାତ୍ମକାତ୍
ହେ ରାଜା, ଦାନ ବିନା କିଛି ମିଳେନାହିଁ, ବୈଶାଖ ମାସରେ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ।
ସତ୍କୁଲେ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଜନ୍ମ ଵୈଭଵଂ ଵିଵିଧଂ ତଥା । ସୁପୁତ୍ରଃ ସୁକୁଲଂ ଭୂପ ଧନଧାନ୍ଯଂ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଧନ-ସମ୍ପଦ, ସୁପୁତ୍ର, ସଦ୍କୁଳ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ସୁଜନ୍ମମରଣଂ ଚାପି ସୁଭୋଗାଃ ସୁଖମେଵ ଚ । ସଦା ଦାନେଽଧିକା ପ୍ରୀତିରୌଦାର୍ଯଂ ଧୈର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ସୁଜନ୍ମ ଓ ସୁମୃତ୍ୟୁ, ଭୋଗ, ସୁଖ, ସଦା ଦାନରେ ଆନନ୍ଦ, ଉଦାରତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ମିଳେ।
ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ଜାଯଂତେ ସିଦ୍ଧଯୋ ଭୂପ ଵାଂଚ୍ଛିତାଃ
ସେଇ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ, ନାରାୟଣଙ୍କର କୃପାରେ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
ଊର୍ଜେ ମାସି ତପୋ ମାସି ମାଧଵେ ମାଧଵପ୍ରିଯେ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଦାମୋଦରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମାଧଵଂ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଓର୍ଜ ମାସ ଓ ତପସ୍ୟାର ମାସ, ମାଧବ ମାସରେ, ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମାସରେ, ନହାଇ ସ୍ନାନ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦାମୋଦର, ମାଧବ ଓ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶେଷେଣ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦତ୍ଵା ଦାନାନି ଶକ୍ତିତଃ । ଏହିକଂ ସୁଖମାସାଦ୍ଯ ନରୋ ହରିପଦଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେଇ, ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଲାଭ କରି, ପରେ ମଣିଷ ହରିଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତପାତକାଵଲୀ ଵିଲୀଯତେ ମାଧଵମଜ୍ଜନେନ । ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଭୂପ ଯଥା ତମିସ୍ରଂ ଵଚଃ ସ୍ଵଯଂଭୂରିଦମାଦିଶନ୍ମେ
ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପର ଶୃଙ୍ଖଳା, ମାଧବଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କଲେ ଗଳିଯାଏ; ରାଜା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧକାର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ଏହି କଥା ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ କୁହାଯାଇଛି।
ଚକାର ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିପୁଲପ୍ରଚାରଂ ମାସସ୍ଯ ଵୈ ମାଧଵସଂଜ୍ଞକସ୍ଯ । ଯମସ୍ଯ ଗୁପ୍ତଂ ଵଚସା ଵିଚିଂତ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯଲୋକଂ ଗମିତଂ ଚକାର
ବିଷ୍ଣୁ ମାଧବ ନାମକ ମାସର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ, ଯମଙ୍କ ଗୁପ୍ତ କଥା ଚିନ୍ତା କରି, ଏହାକୁ ମଣିଷ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ସମାଯାତେ ମାଧଵେ ମାସି ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଜଲେ ତୀର୍ଥେ ଗଂଗାଯାଃ ପାଵନେ ନୃଣାମ୍
ସେଠାରୁ, ଏହି ମାଧବ ମାସ ଆସିଲେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ, ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ତୀରେ, ପୁଣ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ରେଵାଯା ଵା ମହାରାଜ ଯାମୁନେ ଶାରଦେଽଥଵା । ପ୍ରାତସ୍ତ୍ଵନୁଦିତେ ଭାନୌ ଵିଧାନେନ ନୃପୋତ୍ତମ
କିମ୍ବା ରେବା, ଯମୁନା, କିମ୍ବା ଶାରଦା ନଦୀରେ, ସକାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବରୁ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ରାଜା, ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ଦେଵେଶଂ ମୁକୁଂଦଂ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଧନୈଃ ଶ୍ରେଯୋ ଵାଂଚ୍ଛିତାନି ସୁଖାନି ଚ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ମୁକୁନ୍ଦ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୁତ୍ର, ପଉତ୍ର, ଧନ ଓ ଅଭିଷ୍ଟ ସୁଖ ଲାଭ କରାଯାଏ।
ଅନୁଭୂଯ ତପସ୍ତ୍ଵଂତେ ସ୍ଵର୍ଗମକ୍ଷଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଭାଗ ମଧୁସୂଦନମର୍ଚଯ
ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଅନୁଭବ କରି, ଶେଷରେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏହିପରି ଜାଣି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ସ୍ନାତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନେନ ଵୈଶାଖେ ତୁ ଵିଶେଷତଃ । ଦେଵମାରାଧ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ନାରାଯଣମନାମଯମ୍
ବିଶେଷ କରି ବୈଶାଖ ମାସରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଗୋବିନ୍ଦ, ଦୋଷରହିତ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ସୁଖଂ ପୁତ୍ରଂ ଧନାନି ଚ ହରେଃ ପଦମ୍ । ଦେଵଦେଵଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ମାଧଵଂ ପାପନାଶନମ୍
ତୁମେ ସୁଖ, ପୁତ୍ର, ଧନ ଓ ହରିଙ୍କ ଧାମ ପାଇବ; ପାପ ନାଶକ ମାଧବଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁରଙ୍କୁ, ନମସ୍କାର କର।