ସୂତ ଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଅଂବରୀଷଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିର୍ଵିସ୍ମିତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ।
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ- ମାର୍ଗଶୀର୍ଷାଦିକାନ୍ମାସାନ୍ହିତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯାନ୍ମହାମୁନେ । ସର୍ଵମାସାଧିକଂ ମାସଂ ଵୈଶାଖଂ କିଂ ପ୍ରଶଂସସି
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ମହାମୁନି, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଆଦି ଶୁଭ ମାସଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ମାସ ଠାରୁ ବୈଶାଖକୁ କାହିଁକି ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି?
ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଽପ୍ଯଧିକଃ କସ୍ମାନ୍ମାଧଵୋ ମାଧଵପ୍ରିଯଃ । କୋ ଵିଧିସ୍ତତ୍ର କିଂ ଦାନଂ କିଂ ତପଃ କା ଚ ଦେଵତା
ମାଧବ ମାସ ସମସ୍ତ ମାସ ଠାରୁ କାହିଁକି ଅଧିକ ଏବଂ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ? ସେଠାରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଉପାସନା, କେଉଁ ଦାନ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା ଓ କେଉଁ ଦେବୀ-ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ?
ତ୍ଵତ୍ପାଦାଂଭୋଜରଜସା ପାଵିତସ୍ଯ ଚ ମେ ମୁନେ । ଉପଦେଶପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୁନି, ଆପଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ଧୂଳିରେ ମୋ ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶର କୃପା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ।
ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମମାର୍ଗାଣାମୁଦ୍ଧର୍ତାସି ମହାମୁନେ । ତ୍ଵମେକୋଽଖିଲତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵେତ୍ତା ଧର୍ମୋପଦେଶକଃ
ମହାମୁନି, ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମର ପଥକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥ ଏକମାତ୍ର ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମର ଶିକ୍ଷକ।
କର୍ତୋପଦେଷ୍ଟା ମଂତା ଵାନୁମଂତାପି ପ୍ରଯୋଜକଃ । ଶାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଭିର୍ମୁନିଵର ସ୍ମର୍ଯଂତେ ସମଭାଗିନଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ଉପଦେଶକ, ପରାମର୍ଶଦାତା, ଅନୁମୋଦନକାରୀ ଓ ପ୍ରେରକ — ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ସମାନ ଭାଗୀ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।
ଵ୍ରତସତ୍ରତପୋଦାନୈର୍ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ଯତେ । ଧର୍ମୋପଦେଶନେନୈଵ ତତ୍ସର୍ଵମୁପଲଭ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରତ, ସତ୍ର, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ କେବଳ ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ମିଳିଯାଏ।
ତୀର୍ଥସ୍ନାନଂ ତପୋଯଜ୍ଞକର୍ମ ଯତ୍କୁରୁତେ ମୁନେ । ଅପି ତତ୍ଫଲଭାଗୀସ୍ଯାଦ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତଯିତା ଭଵେତ୍
ମୁନି, ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ, ସେଉଁଠି ମିଳୁଥିବା ପୁଣ୍ୟର ସେଉଁଠି ଅଂଶୀ ହୁଏ।
ଯଦ୍ଯଦାଚରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତତ୍ତଦେଵେତରୋ ଜନଃ । ସ ଯତ୍ପ୍ରମାଣଂ କୁରୁତେ ଲୋକସ୍ତଦନୁଵର୍ତତେ
ଯେଉଁ କାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରନ୍ତି; ସେଉଁଠି ଯେଉଁ ମାନଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସେହିପରି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ତଦର୍ହତି ଭଵାନ୍ଧର୍ମମୁପଦେଷ୍ଟୁଂ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭୋ ଗୁରୁସଂବୋଧୋ ଦେଶକାଲୋପପତ୍ତଯଃ
ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଧର୍ମ ଆମକୁ ଶିଖାଇବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ; ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଉଥିବା ବୁଝାମଣା ଦୁର୍ଲଭ, ଯେପରି ଠିକ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ନ କେଚନ ତଥା ଭାଵାଶ୍ଚେତଃ ଶୀତଲଯଂତିନଃ । ରାଜ୍ଯଲାଭାଦଯୋଽପ୍ଯେତେ ଯଥା ତଵ ସମାଗମଃ
ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପଦ ମଧ୍ୟ ଏତେ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ମିଳିଲେ ମିଳେ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଅଥ ମଂଦମୃଦୁସ୍ମେରସ୍ଫୁରଦ୍ଦଂତପ୍ରଭାନୁଗଃ । ଅଂବରୀଷଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ମୃଦୁ ହସରେ ଦାନ୍ତ ଚମକୁଥିବା, ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ମୁହଁରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିତାଯ ଜଗତସ୍ତଵ । ଵିଧିର୍ମାଧଵମାସସ୍ଯ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁରା
ନାରଦ କହିଲେ, ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବେ ଶୁଣିଥିଲି, ସେଇ ମାଧବ ମାସର ବିଧି ବିଷୟରେ କହିବି।
ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଜନ୍ମ ତସ୍ମାନ୍ମନୁଷ୍ଯତା । ମାନୁଷ୍ଯେ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭେ ଲୋକେ ସ୍ଵସ୍ଵଧର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍
ଭାରତ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ମିଳିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଏହିପରି ମଣିଷ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଅମୂଲ୍ୟ। ଏହି ଲୋକରେ ମଣିଷ ହୋଇ ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅତି କଷ୍ଟକର।
ତତୋଽପି ଭକ୍ତିର୍ଭୂପାଲ ଵାସୁଦେଵେଽତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭା । ତତ୍ରାପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭୋ ମାସୋ ମାଧଵୋ ମାଧଵପ୍ରିଯଃ
ହେ ରାଜନ୍, ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଛି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା। ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମାଧବ ମାସ ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ଲଭ।
ତମଵାପ୍ଯ ତତୋ ମାସଂ ସ୍ନାନଦାନଜପାଦିକମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ଵିଧିନା ଯେ ତୁ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କୃତିନୋ ନରାଃ
ଯେମାନେ ସେଇ ମାଧବ ମାସ ପାଇଁ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଧିମତ ଭାବେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ଧନ୍ୟ ଓ ସଫଳ।
ତେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପାପିନୋଽପି ଵିକିଲ୍ବିଷାଃ । ଭଵଂତି ଭଗଵଦ୍ଭାଵଭାଵିତା ଧର୍ମକାଂକ୍ଷିଣଃ
ଏମିତି ଲୋକମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଓ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ହୁଏ।
ମାଧଵେ ମାସି ଯୈଃ ସ୍ନାତଂ ପ୍ରାତର୍ନିଯମସଂଯୁତୈଃ । ତେ କୋଟିଵର୍ଷପର୍ଯଂତଂ କ୍ରୀଡଂତେ ନଂଦନେ ଵନେ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭାତେ ନିୟମ ମାନି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନନ୍ଦନ ବନରେ ଖେଳନ୍ତି।
ଯଥା ନ ଵାରିଧିସମୋ ଲୋକେ କୋଽପି ଜଲାଶଯଃ । ତଥା ମାସୋ ନ ଵୈଶାଖସଦୃଶୋ ମାଧଵପ୍ରିଯଃ
ଯେପରି ଏହି ଜଗତରେ ସମୁଦ୍ର ସମାନ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ନାହିଁ, ସେପରି ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବୈଶାଖ ମାସ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ।
ତାଵତ୍ପାପାନି ତିଷ୍ଠଂତି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ କଲେଵରେ । ଯାଵତ୍କିଲମଲଧ୍ଵଂସୀ ମାସୋ ନାଯାତି ମାଧଵଃ
ମଣିଷଙ୍କର ଦେହରେ ପାପ ରହିଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଧବ ମାସ ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୁଷିତତା ଦୂର କରେ, ସେ ଆସୁନାହିଁ।
ଅଵଶିଷ୍ଟଦିନାନ୍ଯେଵ ପଂଚମାସସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵୈ । ଏକାଦଶୀଂ ସମାରଭ୍ଯ ସର୍ଵମାସସମାନି ଵୈ
ସେଇ ପଞ୍ଚମ ମାସର ଅବଶିଷ୍ଟ ଦିନଗୁଡିକ, ଏକାଦଶୀ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସମସ୍ତ ମାସ ସମାନ ମନାଯାଏ।
ଵୈଶାଖେ ପୂଜିତୋ ଦେଵୋ ମାଧଵୋ ମଧୁହା ତୁ ଯୈଃ । ନାନୋପଚାରୈ ରାଜେଂଦ୍ର ତୈଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତିରେ ମାଧବ, ମଧୁହନ୍ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଣିଷ ଜନ୍ମର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
କିଂ କିଂ ନ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମାସି ମାଧଵେ । ସ୍ନାନେନ ପରମେଶସ୍ଯ ପୂଜନେନ ଯଥାଵିଧି
ମାଧବ ମାସରେ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ ଓ ଯଥାବିଧି ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜା କରି, କଣସି ଉପଲବ୍ଧି ଅସମ୍ଭବ? ସବୁ କିଛି ସମ୍ଭବ।
ନ ଦତ୍ତଂ ନ ହୁତଂ ଜପ୍ତଂ ନ ତୀର୍ଥେ ମରଣଂ କୃତମ୍ । ଯୈର୍ହି ନାରାଯଣୋ ନୈଵ ଧ୍ଯାତୋ ନିଖିଲପାପହା
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନ, ହୋମ, ଜପ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁ କରିନାହାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଜନ୍ମ ନୃଣାଂ ଲୋକେ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ନୃପ । ଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଵିଦ୍ଯମାନେଷୁ କୃପଣୋ ଯୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
ହେ ରାଜା, ଏମିତି ଲୋକମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ୟର୍ଥ—ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କଞ୍ଜୁସ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଦତ୍ଵା ମ୍ରିଯତେ ଯୋ ହି ତସ୍ଯ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନିରର୍ଥକମ୍ । ତୀର୍ଥସ୍ନାନାଦି ତପସା ସତ୍କୁଲେ ଜନ୍ମ ଲଭ୍ଯତେ
ଯିଏ ଦାନ ଦେଇନାହିଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେଠାରେ ଧନର କୌଣସି ଉପଯୋଗ ନାହିଁ। ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ।
ନ ଦାନେନ ଵିନା ଭୂପ କିଂଚିଦପ୍ଯୁପତିଷ୍ଠତି । ଵୈଶାଖସ୍ନାନମାହାତ୍ମ୍ଯାଦପି ପଂଚଦିନାତ୍ମକାତ୍
ହେ ରାଜା, ଦାନ ବିନା କିଛି ମିଳେନାହିଁ, ବୈଶାଖ ମାସରେ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ।
ସତ୍କୁଲେ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଜନ୍ମ ଵୈଭଵଂ ଵିଵିଧଂ ତଥା । ସୁପୁତ୍ରଃ ସୁକୁଲଂ ଭୂପ ଧନଧାନ୍ଯଂ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଧନ-ସମ୍ପଦ, ସୁପୁତ୍ର, ସଦ୍କୁଳ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ସୁଜନ୍ମମରଣଂ ଚାପି ସୁଭୋଗାଃ ସୁଖମେଵ ଚ । ସଦା ଦାନେଽଧିକା ପ୍ରୀତିରୌଦାର୍ଯଂ ଧୈର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ସୁଜନ୍ମ ଓ ସୁମୃତ୍ୟୁ, ଭୋଗ, ସୁଖ, ସଦା ଦାନରେ ଆନନ୍ଦ, ଉଦାରତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ମିଳେ।
ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ଜାଯଂତେ ସିଦ୍ଧଯୋ ଭୂପ ଵାଂଚ୍ଛିତାଃ
ସେଇ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ, ନାରାୟଣଙ୍କର କୃପାରେ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।