ଵୈଶାଖାଂତାନି ପାପାନି ସୂର୍ଯାଂତାନି ତମାଂସି ଚ । ପରାପକାରପୈଶୁନ୍ଯ ପ୍ରାଂତାନି ସୁକୃତାନି ଚ
ବୈଶାଖ ଶେଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଅନ୍ଧକାର, ପାପ, ଦୁଷ୍ଟତା, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଦୁର୍ବୃତ୍ତି ଦୂରେଇଯାଏ, ସଦ୍ଗୁଣ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।
କାର୍ତିକେ ମାସି ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତୁଲାସଂସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ । ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ରାଜଂସ୍ତତ୍ପରାର୍ଧଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରେ ଥିବାବେଳେ, ଯେଉଁ କାମ କରାଯାଏ—ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ରାଜା, ସେ ଫଳ ଦୁଗୁଣ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ମାଘେ ମକରଗେ ରଵୌ । ତତୋଽପି ଶତସଂଖ୍ଯାତଂ ଵୈଶାଖେମେଷଗେ ରଵୌ
ତେଣୁ, ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିଲେ, ଫଳ ହଜାର ଗୁଣା ବଢ଼ିଯାଏ; ବୈଶାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥିଲେ, ଫଳ ଶତଗୁଣା ହୁଏ।
ତେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ସୁକୃତିନୋ ନରା ଵୈଶାଖ ମାସି ଯେ । ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ପୂଜଯଂତି ମଧୁଦ୍ଵିଷମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତରେ ବିଧିମତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ମଧୁର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଚ ଵୈଶାଖେ ଯଜ୍ଞଦାନମୁପୋଷଣମ୍ । ହଵିଷ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରିବା, ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଦାନ ଦେବା, ଉପବାସ ରହିବା, ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା — ଏହି ସବୁ ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ପୁନଃ କଲିଯୁଗେ ରାଜନ୍ନେତଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧାଦିକଂ ଯସ୍ମାନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଧଵସ୍ଯ ଯତ୍
ପୁଣି କଳିଯୁଗରେ, ରାଜା, ଏହା ଗୁପ୍ତ ହୋଇଯିବ, କାରଣ ବୈଶାଖ ମାସରେ ମାଧବଙ୍କର ମହିମା ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ଅଧିକ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଖଃ ପୁଣ୍ଯଃ କଲୌ ନୈଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏଷ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ହଯମେଧ ସମୋ ଵିଧିଃ
କଳିଯୁଗରେ ଶୁଭ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ବୈଶାଖ ମାସର ଏହି ଉପବାସ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷଫଲପ୍ରଦମ୍ । ନ ଵେତ୍ସ୍ଯଂତି କଲୌ ପାପା ଜନା ଦୁରିତବୁଦ୍ଧଯଃ
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, କଳିଯୁଗରେ ପାପ ଭରା ମନେ ଥିବା ଲୋକେ ଏହି ପୁଣ୍ୟକୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ଭଵୈର୍ନରୈଃ ପାପୈର୍ଗଂତଵ୍ଯଂ ନରକାର୍ଣଵେ । ଅତସ୍ତୁ ଵିରଲସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଚାରୋ ଯେନ ନିର୍ମିତଃ
ଏମିତି ପାପୀ ଲୋକେ, ଭୌତିକ ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା, ନରକ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବେ; ଏହି କାରଣରୁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଆଚରଣ ଏହି ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପଂଚାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ପଚାସି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଅଂବରୀଷଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିର୍ଵିସ୍ମିତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ।
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ- ମାର୍ଗଶୀର୍ଷାଦିକାନ୍ମାସାନ୍ହିତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯାନ୍ମହାମୁନେ । ସର୍ଵମାସାଧିକଂ ମାସଂ ଵୈଶାଖଂ କିଂ ପ୍ରଶଂସସି
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ମହାମୁନି, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଆଦି ଶୁଭ ମାସଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ମାସ ଠାରୁ ବୈଶାଖକୁ କାହିଁକି ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି?
ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଽପ୍ଯଧିକଃ କସ୍ମାନ୍ମାଧଵୋ ମାଧଵପ୍ରିଯଃ । କୋ ଵିଧିସ୍ତତ୍ର କିଂ ଦାନଂ କିଂ ତପଃ କା ଚ ଦେଵତା
ମାଧବ ମାସ ସମସ୍ତ ମାସ ଠାରୁ କାହିଁକି ଅଧିକ ଏବଂ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ? ସେଠାରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଉପାସନା, କେଉଁ ଦାନ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା ଓ କେଉଁ ଦେବୀ-ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ?
ତ୍ଵତ୍ପାଦାଂଭୋଜରଜସା ପାଵିତସ୍ଯ ଚ ମେ ମୁନେ । ଉପଦେଶପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୁନି, ଆପଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ଧୂଳିରେ ମୋ ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶର କୃପା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ।
ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମମାର୍ଗାଣାମୁଦ୍ଧର୍ତାସି ମହାମୁନେ । ତ୍ଵମେକୋଽଖିଲତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵେତ୍ତା ଧର୍ମୋପଦେଶକଃ
ମହାମୁନି, ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମର ପଥକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥ ଏକମାତ୍ର ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମର ଶିକ୍ଷକ।
କର୍ତୋପଦେଷ୍ଟା ମଂତା ଵାନୁମଂତାପି ପ୍ରଯୋଜକଃ । ଶାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଭିର୍ମୁନିଵର ସ୍ମର୍ଯଂତେ ସମଭାଗିନଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ଉପଦେଶକ, ପରାମର୍ଶଦାତା, ଅନୁମୋଦନକାରୀ ଓ ପ୍ରେରକ — ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ସମାନ ଭାଗୀ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।
ଵ୍ରତସତ୍ରତପୋଦାନୈର୍ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ଯତେ । ଧର୍ମୋପଦେଶନେନୈଵ ତତ୍ସର୍ଵମୁପଲଭ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରତ, ସତ୍ର, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ କେବଳ ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ମିଳିଯାଏ।
ତୀର୍ଥସ୍ନାନଂ ତପୋଯଜ୍ଞକର୍ମ ଯତ୍କୁରୁତେ ମୁନେ । ଅପି ତତ୍ଫଲଭାଗୀସ୍ଯାଦ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତଯିତା ଭଵେତ୍
ମୁନି, ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ, ସେଉଁଠି ମିଳୁଥିବା ପୁଣ୍ୟର ସେଉଁଠି ଅଂଶୀ ହୁଏ।
ଯଦ୍ଯଦାଚରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତତ୍ତଦେଵେତରୋ ଜନଃ । ସ ଯତ୍ପ୍ରମାଣଂ କୁରୁତେ ଲୋକସ୍ତଦନୁଵର୍ତତେ
ଯେଉଁ କାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରନ୍ତି; ସେଉଁଠି ଯେଉଁ ମାନଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସେହିପରି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ତଦର୍ହତି ଭଵାନ୍ଧର୍ମମୁପଦେଷ୍ଟୁଂ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭୋ ଗୁରୁସଂବୋଧୋ ଦେଶକାଲୋପପତ୍ତଯଃ
ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଧର୍ମ ଆମକୁ ଶିଖାଇବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ; ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଉଥିବା ବୁଝାମଣା ଦୁର୍ଲଭ, ଯେପରି ଠିକ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ନ କେଚନ ତଥା ଭାଵାଶ୍ଚେତଃ ଶୀତଲଯଂତିନଃ । ରାଜ୍ଯଲାଭାଦଯୋଽପ୍ଯେତେ ଯଥା ତଵ ସମାଗମଃ
ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପଦ ମଧ୍ୟ ଏତେ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ମିଳିଲେ ମିଳେ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଅଥ ମଂଦମୃଦୁସ୍ମେରସ୍ଫୁରଦ୍ଦଂତପ୍ରଭାନୁଗଃ । ଅଂବରୀଷଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ମୃଦୁ ହସରେ ଦାନ୍ତ ଚମକୁଥିବା, ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ମୁହଁରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିତାଯ ଜଗତସ୍ତଵ । ଵିଧିର୍ମାଧଵମାସସ୍ଯ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁରା
ନାରଦ କହିଲେ, ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବେ ଶୁଣିଥିଲି, ସେଇ ମାଧବ ମାସର ବିଧି ବିଷୟରେ କହିବି।
ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଜନ୍ମ ତସ୍ମାନ୍ମନୁଷ୍ଯତା । ମାନୁଷ୍ଯେ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭେ ଲୋକେ ସ୍ଵସ୍ଵଧର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍
ଭାରତ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ମିଳିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଏହିପରି ମଣିଷ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଅମୂଲ୍ୟ। ଏହି ଲୋକରେ ମଣିଷ ହୋଇ ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅତି କଷ୍ଟକର।
ତତୋଽପି ଭକ୍ତିର୍ଭୂପାଲ ଵାସୁଦେଵେଽତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭା । ତତ୍ରାପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭୋ ମାସୋ ମାଧଵୋ ମାଧଵପ୍ରିଯଃ
ହେ ରାଜନ୍, ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଛି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା। ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମାଧବ ମାସ ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ଲଭ।
ତମଵାପ୍ଯ ତତୋ ମାସଂ ସ୍ନାନଦାନଜପାଦିକମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ଵିଧିନା ଯେ ତୁ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କୃତିନୋ ନରାଃ
ଯେମାନେ ସେଇ ମାଧବ ମାସ ପାଇଁ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଧିମତ ଭାବେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ଧନ୍ୟ ଓ ସଫଳ।
ତେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପାପିନୋଽପି ଵିକିଲ୍ବିଷାଃ । ଭଵଂତି ଭଗଵଦ୍ଭାଵଭାଵିତା ଧର୍ମକାଂକ୍ଷିଣଃ
ଏମିତି ଲୋକମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଓ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ହୁଏ।
ମାଧଵେ ମାସି ଯୈଃ ସ୍ନାତଂ ପ୍ରାତର୍ନିଯମସଂଯୁତୈଃ । ତେ କୋଟିଵର୍ଷପର୍ଯଂତଂ କ୍ରୀଡଂତେ ନଂଦନେ ଵନେ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭାତେ ନିୟମ ମାନି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନନ୍ଦନ ବନରେ ଖେଳନ୍ତି।
ଯଥା ନ ଵାରିଧିସମୋ ଲୋକେ କୋଽପି ଜଲାଶଯଃ । ତଥା ମାସୋ ନ ଵୈଶାଖସଦୃଶୋ ମାଧଵପ୍ରିଯଃ
ଯେପରି ଏହି ଜଗତରେ ସମୁଦ୍ର ସମାନ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ନାହିଁ, ସେପରି ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବୈଶାଖ ମାସ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ।
ତାଵତ୍ପାପାନି ତିଷ୍ଠଂତି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ କଲେଵରେ । ଯାଵତ୍କିଲମଲଧ୍ଵଂସୀ ମାସୋ ନାଯାତି ମାଧଵଃ
ମଣିଷଙ୍କର ଦେହରେ ପାପ ରହିଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଧବ ମାସ ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୁଷିତତା ଦୂର କରେ, ସେ ଆସୁନାହିଁ।