ଵୈଶାଖ ଶୁକ୍ଲ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଜାହ୍ନଵୀ ଜହ୍ନୁନା ପୁରା । କ୍ରୋଧାତ୍ପୀତା ପୁନସ୍ତ୍ଯକ୍ତା କର୍ଣରଂଧ୍ରାତ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାତ୍
ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ, ପୁରୁଣା କାଳରେ ଜହ୍ନୁ ଋଷି କ୍ରୋଧରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପିଇଯାଇଥିଲେ, ପରେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ କାନର ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ସମର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵୀଂ ଗଂଗାଂ ଗଗନମେଖଲାମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନେନ ସ ଧନ୍ଯଃ ସୁକୃତୀ ନରଃ
ସେହି ଦିନ ଆକାଶ ମେଖଲାଧାରି ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଧନ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ।
ତସ୍ଯାଂ ଯସ୍ତର୍ପଯେଦ୍ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ଯଥାଵିଧି । ସାକ୍ଷାତ୍ପଶ୍ଯତି ତଂ ଗଂଗା ସ୍ନାତକଂ ଗତପାପକମ୍
ଯିଏ ଏହି ଦିନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ସାକ୍ଷାତ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।
ନ ମାଧଵ ସମୋ ମାସୋ ନ ଗଂଗା ସଦୃଶୀ ନଦୀ । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଃ ଖଲୁ ଯୋଗୋଽଯଂ ହରିଭକ୍ତ୍ଯୈଵ ଲଭ୍ଯତେ
ମାଧବ ମାସ ପରି କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ପରି କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଯୋଗ କେବଳ ହରିଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।
ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକୋଦ୍ଭୂତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୁପାଗତା । ତ୍ରିଭିଃ ସ୍ରୋତୋଭିରଶ୍ରାଂତା ଯା ପୁନାତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଗଙ୍ଗା ତିନି ଧାରାରେ ଅବିରତ ବହି, ତିନି ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣନିଃଶ୍ରେଣୀ ସତତାନଂଦକାରିଣୀ । ଅନେକଦୁରିତୋଦ୍ଗାରହାରିଣୀ ଦୁର୍ଗତାରିଣୀ
ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଏହି ଗଙ୍ଗା ସିଢ଼ି, ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରେ ଓ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଶ୍ରୀମହେଶଜଟାଜୂଟଵାସିନୀ ଦୁଃଖନାଶିନୀ । ଭଜମାନଜନସ୍ଵାଂତକାନ୍ତକେଲି ଵିନାଶିନୀ
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା, ନିଜକୁ ଭଜିଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ମନର ଆନନ୍ଦକୁ ଶେଷ କରିଦେଇଥିବା ଭଗବତୀ।
ସଗରାନ୍ଵଯନିର୍ଵାଣକାରିଣୀ ଧର୍ମଧାରିଣୀ । ତ୍ରିମାର୍ଗଚାରିଣୀ ଦେଵୀ ଲୋକାଲଂକୃତିକାରିଣୀ
ସଗରଙ୍କ ବଂଶକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତିନିଟି ପଥରେ ଚଳିଥିବା ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଶୋଭିତ କରୁଥିବା।
ଦର୍ଶନ ସ୍ପର୍ଶନ ସ୍ନାନ କୀର୍ତ୍ତନ ଧ୍ଯାନ ସେଵନୈଃ । ପୁଣ୍ଯାନପୁଣ୍ଯାନ୍ପୁରୁଷାନ୍ପାଵଯଂତୀ ସହସ୍ରଶଃ
ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ସ୍ନାନ, କୀର୍ତ୍ତନ, ଧ୍ୟାନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ପବିତ୍ର କରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ଗଂଗା ଗଂଗେତି ଗଂଗେତି ଯୈସ୍ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମିତୀରିତମ୍ । ସୁଦୂରସ୍ଥୈଶ୍ଚ ତତ୍ପାପଂ ହଂତି ଜନ୍ମତ୍ରଯାର୍ଜିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦିନର ତିନି ସମୟରେ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ତିନି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ୱନ ହୁଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ଗଂଗାଂ ଯଃ ସ୍ମରତେ ନରଃ । ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାସୌ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଯଦି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଇଥାଏ।
ଵୈଶାଖେ ଶୁକ୍ଲ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ସା ଵିଶେଷତଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଜଗତୀପାଲ ହରି ଵିପ୍ର ପ୍ରସାଦତଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ସେ ବିଶେଷ ଦୁର୍ଲଭ, ଜଗତର ରକ୍ଷକ ହରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ନ ମାଧଵସମୋ ମାସୋ ନ ମାଧଵସମୋ ଵିଭୁଃ । ଗତୋହି ଦୁରିତାଂଭୋଧୌ ମଜ୍ଜମାନଜନସ୍ଯ ଯଃ
ମାଧବ ମାସ ସମାନ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ମାଧବ ସମାନ କୌଣସି ପ୍ରଭୁ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ଦତ୍ତଂ ଜପ୍ତଂ ହୁତଂ ସ୍ନାତଂ ଯଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମାସି ମାଧଵେ । ତଦକ୍ଷଯଂ ଭଵେଦ୍ଭୂପ ପୁଣ୍ଯଂ କୋଟିଶତାଧିକମ୍
ମାଧବ ମାସରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଯାହା କିଛି ଦାନ, ଜପ, ହୋମ କିମ୍ବା ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ରାଜା, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, କୋଟି କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ।
ଯଥା ଦେଵେଷୁ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଦେଵୋ ନାରାଯଣୋ ହରିଃ । ଯଥା ଜପ୍ଯେଷୁ ଗାଯତ୍ରୀ ସରିତାଂ ଜାହ୍ନଵୀ ତଥା
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ନାରାୟଣ, ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗାୟତ୍ରୀ, ତେଣୁ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଯଥୋମା ସର୍ଵନାରୀଣାଂ ତପତାଂ ଭାସ୍କରୋ ଯଥା । ଆରୋଗ୍ଯଲାଭୋ ଲାଭାନାଂ ଦ୍ଵିପଦାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଥା
ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଉମା, ତପ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଲାଭମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଆରୋଗ୍ୟ, ଦ୍ୱିପଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପରୋପକାରଃ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ନିଗମୋ ଯଥା । ମଂତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଣଵୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ଧ୍ଯାନାନାମାତ୍ମଚିଂତନମ୍
ପୁଣ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ପରଉପକାର, ଜ୍ଞାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବେଦ, ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି 'ଓଁ', ଧ୍ୟାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ।
ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵଧର୍ମଵର୍ତିତ୍ଵଂ ତପସାଂ ଚ ଯଥା ଵରମ୍ । ଶୌଚାନାମର୍ଥଶୌଚଂ ଚ ଦାନାନାମଭଯଂ ଯଥା
ସତ୍ୟ ଓ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଯେପରି ତପସ୍ୟାମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶୌଚମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧନର ପବିତ୍ରତା, ଦାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟରହିତତା।
ଗୁଣାନାଂ ଚ ଯଥା ଲୋଭକ୍ଷଯୋ ମୁଖ୍ଯୋ ଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ମାସାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମାସସ୍ତଥାସୌ ମାଧଵୋ ମତଃ
ଗୁଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲୋଭର ନାଶ ଯେପରି ପ୍ରଧାନ ଗୁଣ, ତେଣୁ ମାସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାଧବ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ତତ୍ର ଯତ୍କ୍ରିଯତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଜ୍ଞ ଦାନମୁପୋଷଣମ୍ । ତପୋଽଧ୍ଯଯନପୂଜାଦି ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଉପବାସ, ତପ, ପାଠ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ମନ୍ୟାଯାଏ।
ଵୈଶାଖାଂତାନି ପାପାନି ସୂର୍ଯାଂତାନି ତମାଂସି ଚ । ପରାପକାରପୈଶୁନ୍ଯ ପ୍ରାଂତାନି ସୁକୃତାନି ଚ
ବୈଶାଖ ଶେଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଅନ୍ଧକାର, ପାପ, ଦୁଷ୍ଟତା, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଦୁର୍ବୃତ୍ତି ଦୂରେଇଯାଏ, ସଦ୍ଗୁଣ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।
କାର୍ତିକେ ମାସି ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତୁଲାସଂସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ । ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ରାଜଂସ୍ତତ୍ପରାର୍ଧଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରେ ଥିବାବେଳେ, ଯେଉଁ କାମ କରାଯାଏ—ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ରାଜା, ସେ ଫଳ ଦୁଗୁଣ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ମାଘେ ମକରଗେ ରଵୌ । ତତୋଽପି ଶତସଂଖ୍ଯାତଂ ଵୈଶାଖେମେଷଗେ ରଵୌ
ତେଣୁ, ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିଲେ, ଫଳ ହଜାର ଗୁଣା ବଢ଼ିଯାଏ; ବୈଶାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥିଲେ, ଫଳ ଶତଗୁଣା ହୁଏ।
ତେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ସୁକୃତିନୋ ନରା ଵୈଶାଖ ମାସି ଯେ । ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ପୂଜଯଂତି ମଧୁଦ୍ଵିଷମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତରେ ବିଧିମତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ମଧୁର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଚ ଵୈଶାଖେ ଯଜ୍ଞଦାନମୁପୋଷଣମ୍ । ହଵିଷ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରିବା, ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଦାନ ଦେବା, ଉପବାସ ରହିବା, ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା — ଏହି ସବୁ ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ପୁନଃ କଲିଯୁଗେ ରାଜନ୍ନେତଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧାଦିକଂ ଯସ୍ମାନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଧଵସ୍ଯ ଯତ୍
ପୁଣି କଳିଯୁଗରେ, ରାଜା, ଏହା ଗୁପ୍ତ ହୋଇଯିବ, କାରଣ ବୈଶାଖ ମାସରେ ମାଧବଙ୍କର ମହିମା ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ଅଧିକ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଖଃ ପୁଣ୍ଯଃ କଲୌ ନୈଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏଷ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ହଯମେଧ ସମୋ ଵିଧିଃ
କଳିଯୁଗରେ ଶୁଭ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ବୈଶାଖ ମାସର ଏହି ଉପବାସ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷଫଲପ୍ରଦମ୍ । ନ ଵେତ୍ସ୍ଯଂତି କଲୌ ପାପା ଜନା ଦୁରିତବୁଦ୍ଧଯଃ
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, କଳିଯୁଗରେ ପାପ ଭରା ମନେ ଥିବା ଲୋକେ ଏହି ପୁଣ୍ୟକୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ଭଵୈର୍ନରୈଃ ପାପୈର୍ଗଂତଵ୍ଯଂ ନରକାର୍ଣଵେ । ଅତସ୍ତୁ ଵିରଲସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଚାରୋ ଯେନ ନିର୍ମିତଃ
ଏମିତି ପାପୀ ଲୋକେ, ଭୌତିକ ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା, ନରକ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବେ; ଏହି କାରଣରୁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଆଚରଣ ଏହି ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପଂଚାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡର ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ପଚାସି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।