ମାଯାଜନିରମାଯୋଽସୌ ଭକ୍ତ୍ଯା ରାଜନ୍ନମାଯଯା । ସାଧ୍ଯତେ ସାଧୁପୁରୁଷଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନାତି ତଦ୍ଭଵାନ୍
ଏହି ପ୍ରଭୁ ମାୟାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମାୟାରୁ ଦୂରେ। ରାଜା, ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏହି କଥା ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଜାଣ।
ନ ଵିଦ୍ଯତେ ତେ ନୃପ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵମଜ୍ଞାତମେତଦ୍ଵିମଲଂ ପୁନର୍ମାମ୍ । ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛସେ ତୀର୍ଥପଦଂ ପ୍ରସଂଗାତ୍କଥାରସଂ ଵୈଷ୍ଣଵ ଗୌରଵେଣ
ହେ ରାଜା, ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ଜାଣୁନାହାଁ। ଏହି ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ। ତଥାପି, ତୁମେ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଓ ତାଙ୍କର କଥାର ସ୍ୱାଦ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଖାଇ, ମୋତେ ପବିତ୍ର ପଥ ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ।
ନାତଃ ପରଂ ପରମତୋଷଵିଶେଷପୋଷଂ ପଶ୍ଯାମି ପୁଣ୍ଯମୁଚିତଂ ଚ ପରସ୍ପରେଣ । ସଂତଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ଯଦନଂତଗୁଣାନନଂତଶ୍ରେଯୋନିଧୀନଧିକଭାଵଭୁଜୋ ଭୁଜଂତି
ଏଠାରୁ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଉଚିତ ମେହନତ ମୁଁ ଦେଖୁନି, ଯାହା ଉତ୍ତମ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ। ସଜ୍ଜନମାନେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିଶକ୍ତିରେ ଅନନ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଅନେକ ମଙ୍ଗଳର ସ୍ୱାଦ ନେଇଥାନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ଭାବରେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସୁରଭୀ ସତ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯାଗ ତପାଂସି ଚ । ଶ୍ରୁତି ସ୍ମୃତି ଦଯା ଦୀକ୍ଷା ଶାଂତଯସ୍ତନଵୋ ହରେଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାମଧେନୁ ଗାଈ, ସତ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ସୃତି, ଦୟା, ଦୀକ୍ଷା ଓ ଶାନ୍ତି—ଏସବୁ ହରିଙ୍କର ରୂପ।
ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚଂଦ୍ରମା ଵାଯୁର୍ଭୂମିରାପୋଂଽବରଂ ଦିଶଃ । ବ୍ରହ୍ମାଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତମଯୋ ଵିଭୁଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଭୂମି, ଜଳ, ଆକାଶ, ଦିଗ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର—ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବା ପ୍ରଭୁ ଏହି ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵରୂପଃ ସ୍ଵଯଂ ଚକ୍ରେ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାଵିଶ୍ଯ ସଦାନ୍ନମୁପଭୁଂଜତେ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ନିଜେ ଏହି ଚରାଚର ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜେ ଅନ୍ନ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତତସ୍ତୁ ତୀର୍ଥାସ୍ପଦପାଦରେଣୂନ୍ଧରାଧରାତ୍ମାଲଯ ଭୂମିଦେଵାନ୍ । ପରାତ୍ମନଃ ପୂଜଯ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀ ସର୍ଵସ୍ଵଭୂତାନଖିଲାତ୍ମଭୂତାନ୍
ଏହିଠାରୁ, ତୀର୍ଥ ପଦର ଧୂଳି, ପାହାଡ଼, ଭୂମିଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ରୂପ ଭାବି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କର। ସେହି ପରମାତ୍ମା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବସିଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧ୍ଯ୍ଯା ଯୋ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ସାଧୁ ପଶ୍ଯତି । ସ ଏଵ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵସ୍ଵକର୍ମୈକନିଷ୍ଠିତଃ
ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଦେଖେ ଓ ନିଜ କର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ରହେ, ସେଠିକି ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ ବୈଷ୍ଣବ।
କିଂଚିଦେତନ୍ମଯାପ୍ରୋକ୍ତଂ ରହସ୍ଯଂ ସମଯୋ ହି ମେ । ସ୍ନାତୁଂ ଗଂତୁଂ ଚ ଗଂଗାଯାଂ ନ କଥାଵସରୋଽଧିକଃ
ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥାର କିଛି ଅଂଶ କହିଛି। ଏବେ ମୋର ସମୟ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ହୋଇଛି, ଅଧିକ କଥାବାର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ସମୟ ନାହିଁ।
ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯଂ ମାଧଵୋ ମାସଃ ପୁଣ୍ଯୋ ମାଧଵଵଲ୍ଲଭଃ । ତସ୍ଯାପି ସପ୍ତମୀ ଶୁକ୍ଲା ଗଂଗାଯାମତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭା
ଏବେ ମାଧବ ମାସ ଆସିଛି, ଯାହା ପବିତ୍ର ଓ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏହି ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଗଙ୍ଗାରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଵୈଶାଖ ଶୁକ୍ଲ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଜାହ୍ନଵୀ ଜହ୍ନୁନା ପୁରା । କ୍ରୋଧାତ୍ପୀତା ପୁନସ୍ତ୍ଯକ୍ତା କର୍ଣରଂଧ୍ରାତ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାତ୍
ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ, ପୁରୁଣା କାଳରେ ଜହ୍ନୁ ଋଷି କ୍ରୋଧରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପିଇଯାଇଥିଲେ, ପରେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ କାନର ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ସମର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵୀଂ ଗଂଗାଂ ଗଗନମେଖଲାମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନେନ ସ ଧନ୍ଯଃ ସୁକୃତୀ ନରଃ
ସେହି ଦିନ ଆକାଶ ମେଖଲାଧାରି ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଧନ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ।
ତସ୍ଯାଂ ଯସ୍ତର୍ପଯେଦ୍ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ଯଥାଵିଧି । ସାକ୍ଷାତ୍ପଶ୍ଯତି ତଂ ଗଂଗା ସ୍ନାତକଂ ଗତପାପକମ୍
ଯିଏ ଏହି ଦିନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ସାକ୍ଷାତ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।
ନ ମାଧଵ ସମୋ ମାସୋ ନ ଗଂଗା ସଦୃଶୀ ନଦୀ । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଃ ଖଲୁ ଯୋଗୋଽଯଂ ହରିଭକ୍ତ୍ଯୈଵ ଲଭ୍ଯତେ
ମାଧବ ମାସ ପରି କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ପରି କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଯୋଗ କେବଳ ହରିଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।
ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକୋଦ୍ଭୂତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୁପାଗତା । ତ୍ରିଭିଃ ସ୍ରୋତୋଭିରଶ୍ରାଂତା ଯା ପୁନାତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଗଙ୍ଗା ତିନି ଧାରାରେ ଅବିରତ ବହି, ତିନି ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣନିଃଶ୍ରେଣୀ ସତତାନଂଦକାରିଣୀ । ଅନେକଦୁରିତୋଦ୍ଗାରହାରିଣୀ ଦୁର୍ଗତାରିଣୀ
ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଏହି ଗଙ୍ଗା ସିଢ଼ି, ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରେ ଓ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଶ୍ରୀମହେଶଜଟାଜୂଟଵାସିନୀ ଦୁଃଖନାଶିନୀ । ଭଜମାନଜନସ୍ଵାଂତକାନ୍ତକେଲି ଵିନାଶିନୀ
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା, ନିଜକୁ ଭଜିଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ମନର ଆନନ୍ଦକୁ ଶେଷ କରିଦେଇଥିବା ଭଗବତୀ।
ସଗରାନ୍ଵଯନିର୍ଵାଣକାରିଣୀ ଧର୍ମଧାରିଣୀ । ତ୍ରିମାର୍ଗଚାରିଣୀ ଦେଵୀ ଲୋକାଲଂକୃତିକାରିଣୀ
ସଗରଙ୍କ ବଂଶକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତିନିଟି ପଥରେ ଚଳିଥିବା ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଶୋଭିତ କରୁଥିବା।
ଦର୍ଶନ ସ୍ପର୍ଶନ ସ୍ନାନ କୀର୍ତ୍ତନ ଧ୍ଯାନ ସେଵନୈଃ । ପୁଣ୍ଯାନପୁଣ୍ଯାନ୍ପୁରୁଷାନ୍ପାଵଯଂତୀ ସହସ୍ରଶଃ
ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ସ୍ନାନ, କୀର୍ତ୍ତନ, ଧ୍ୟାନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ପବିତ୍ର କରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ଗଂଗା ଗଂଗେତି ଗଂଗେତି ଯୈସ୍ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମିତୀରିତମ୍ । ସୁଦୂରସ୍ଥୈଶ୍ଚ ତତ୍ପାପଂ ହଂତି ଜନ୍ମତ୍ରଯାର୍ଜିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦିନର ତିନି ସମୟରେ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ତିନି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ୱନ ହୁଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ଗଂଗାଂ ଯଃ ସ୍ମରତେ ନରଃ । ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାସୌ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଯଦି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଇଥାଏ।
ଵୈଶାଖେ ଶୁକ୍ଲ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ସା ଵିଶେଷତଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଜଗତୀପାଲ ହରି ଵିପ୍ର ପ୍ରସାଦତଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ସେ ବିଶେଷ ଦୁର୍ଲଭ, ଜଗତର ରକ୍ଷକ ହରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ନ ମାଧଵସମୋ ମାସୋ ନ ମାଧଵସମୋ ଵିଭୁଃ । ଗତୋହି ଦୁରିତାଂଭୋଧୌ ମଜ୍ଜମାନଜନସ୍ଯ ଯଃ
ମାଧବ ମାସ ସମାନ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ମାଧବ ସମାନ କୌଣସି ପ୍ରଭୁ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ଦତ୍ତଂ ଜପ୍ତଂ ହୁତଂ ସ୍ନାତଂ ଯଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମାସି ମାଧଵେ । ତଦକ୍ଷଯଂ ଭଵେଦ୍ଭୂପ ପୁଣ୍ଯଂ କୋଟିଶତାଧିକମ୍
ମାଧବ ମାସରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଯାହା କିଛି ଦାନ, ଜପ, ହୋମ କିମ୍ବା ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ରାଜା, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, କୋଟି କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ।
ଯଥା ଦେଵେଷୁ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଦେଵୋ ନାରାଯଣୋ ହରିଃ । ଯଥା ଜପ୍ଯେଷୁ ଗାଯତ୍ରୀ ସରିତାଂ ଜାହ୍ନଵୀ ତଥା
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ନାରାୟଣ, ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗାୟତ୍ରୀ, ତେଣୁ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଯଥୋମା ସର୍ଵନାରୀଣାଂ ତପତାଂ ଭାସ୍କରୋ ଯଥା । ଆରୋଗ୍ଯଲାଭୋ ଲାଭାନାଂ ଦ୍ଵିପଦାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଥା
ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଉମା, ତପ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଲାଭମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଆରୋଗ୍ୟ, ଦ୍ୱିପଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପରୋପକାରଃ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ନିଗମୋ ଯଥା । ମଂତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଣଵୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ଧ୍ଯାନାନାମାତ୍ମଚିଂତନମ୍
ପୁଣ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ପରଉପକାର, ଜ୍ଞାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବେଦ, ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି 'ଓଁ', ଧ୍ୟାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ।
ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵଧର୍ମଵର୍ତିତ୍ଵଂ ତପସାଂ ଚ ଯଥା ଵରମ୍ । ଶୌଚାନାମର୍ଥଶୌଚଂ ଚ ଦାନାନାମଭଯଂ ଯଥା
ସତ୍ୟ ଓ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଯେପରି ତପସ୍ୟାମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶୌଚମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧନର ପବିତ୍ରତା, ଦାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟରହିତତା।
ଗୁଣାନାଂ ଚ ଯଥା ଲୋଭକ୍ଷଯୋ ମୁଖ୍ଯୋ ଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ମାସାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମାସସ୍ତଥାସୌ ମାଧଵୋ ମତଃ
ଗୁଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲୋଭର ନାଶ ଯେପରି ପ୍ରଧାନ ଗୁଣ, ତେଣୁ ମାସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାଧବ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ତତ୍ର ଯତ୍କ୍ରିଯତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଜ୍ଞ ଦାନମୁପୋଷଣମ୍ । ତପୋଽଧ୍ଯଯନପୂଜାଦି ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଉପବାସ, ତପ, ପାଠ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ମନ୍ୟାଯାଏ।