ଵ୍ରତୈରାରାଧ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵାସୁଦେଵୋ ଦଯାନିଧିଃ । ଆଗମୋକ୍ତେନ ମାର୍ଗେଣ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରୈରପିପୂଜନମ୍
ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀମାନେ ଦୟାମୟ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଜନନୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ତଵ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତିଵରରୂପିଣଃ । ତ୍ରଯୋଵର୍ଣାସ୍ତୁ ଵେଦୋକ୍ତମାର୍ଗାରାଧନତତ୍ପରାଃ
ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ରୂପରେ ଥିବା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ବେଦ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ହେବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଦଯ ଏଵ ସ୍ଯୁର୍ନାମ୍ନାଽରାଧନତତ୍ପରାଃ । ନ ପୂଜନୈର୍ନ ଯଜନୈର୍ନ ଵ୍ରତୈରପି ମାଧଵଃ
ଜନନୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମାତ୍ର ନାମସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ହେବା ଉଚିତ; ମାଧବ ପୂଜା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତୁଷ୍ଯତେ କେଵଲଂ ଭକ୍ତିପ୍ରିଯୋଽସୌ ସମୁଦାହୃତଃ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପତିଵ୍ରତାନାଂ ତୁ ପତିରେଵ ହି ଦୈଵତମ୍
ସେ କେବଳ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ସେ ଭକ୍ତିକୁ ପ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପତିବ୍ରତା ଜନନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ଦେବତା।
ସ ତୁ ପୂଜ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯା ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଭିଃ । କର୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚିଂତଯିତ୍ଵା ପତିଂ ହୃଦି
ପତିଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ, ମନ, କଥା ଓ କାୟାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ହୃଦୟରେ ପତିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚୈଵ ଭଵତି ନାମ୍ନା ଵୈ ଦେଵତାର୍ଚନମ୍ । ସର୍ଵେଽପ୍ଯାଗମମାର୍ଗେଣ କୁର୍ଯୁର୍ଵେଦାନୁକାରିଣା
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନାମସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାର ପୂଜା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଥିବା ବେଦୀୟ ପଥରେ ଚଳିବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାମପ୍ଯଧିକାରୋଽସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋରାରାଧନାଦିଷୁ । ପତିପ୍ରିଯରତାନାଂ ଚ ଶ୍ରୁତିରେଷା ସନାତନୀ
ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକାର ରଖନ୍ତି। ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ ଲାଗିଥିବା ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଶ୍ରୁତି।
ସ୍ଵକୁଲୋଚିତଧର୍ମେଣ ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ଵିହିତଂ ଵ୍ରତମ୍ । ତତ୍ତଦେଵାଚରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତେନ ତୁଷ୍ଯତି କେଶଵଃ
ନିଜ ଗୋତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହାକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ହଵିଷାଗ୍ନୌ ଜଲେ ପୁଷ୍ପୈର୍ଧ୍ଯାନେନ ହୃଦଯେ ହରିମ୍ । ଯଜଂତି ସୂରଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଜପେନ ରଵିମଂଡଲେ
ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ମନେ ହରିଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି—ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇ, ପାଣି ଦେଇ, ଫୁଲ ଦେଇ, ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଜପ କରି।
ଅହିଂସା ପ୍ରଥମଂ ପୁଷ୍ପଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ କରଣଗ୍ରହଃ । ତୃତୀଯକଂ ଭୂତଦଯା ଚତୁର୍ଥଂ କ୍ଷାଂତିରେଵ ଚ
ଅହିଂସା ପ୍ରଥମ ଫୁଲ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ; ତୃତୀୟଟି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା, ଚତୁର୍ଥଟି ହେଉଛି ଧୈର୍ଯ୍ୟ।
ଶମସ୍ତୁ ପଂଚମଂ ପୁଷ୍ପଂ ଦମଃ ଷଷ୍ଠଂ ଚ ସପ୍ତମମ୍ । ଧ୍ଯାନଂ ସତ୍ଯଂ ଚାଷ୍ଟମଂ ଚ ହ୍ଯେତୈସ୍ତୁଷ୍ଯତି କେଶଵଃ
ଶାନ୍ତି ପଞ୍ଚମ ଫୁଲ, ଦମ ଛଠଠି, ଧ୍ୟାନ ସପ୍ତମ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଅଷ୍ଟମ; ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଏତୈରେଵାଷ୍ଟଭିଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁଷ୍ଯତ୍ଯେଵାର୍ଚିତୋ ହରିଃ । ପୁଷ୍ପାଂତରାଣି ସଂତ୍ଯେଵ ବାହ୍ଯାନି ମନୁଜୋତ୍ତମ
ଏହି ଅଠଟି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲେ ହରି ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡିକ ବାହ୍ୟ।
ଭକ୍ତ୍ଯା କୃତାନି ଯୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୂଜିତଃ ପରିତୁଷ୍ଯତି । ଵାରୁଣଂ ସଲିଲଂ ପୁଷ୍ପଂ ସୌମ୍ଯଂ ଘୃତପଯୋଦଧି
ଭକ୍ତି ସହ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ବାରୁଣ୍ୟ ପାଣି, ଫୁଲ, ମୃଦୁ ଘୃତ ଓ ଦୁଧ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତଥାନ୍ନାଦି ଆଗ୍ନେଯଂ ଧୂପଦୀପକମ୍ । ଫଲପୁଷ୍ପାଦିକଂ ଚୈଵ ଵାନସ୍ପତ୍ଯଂ ତୁ ପଂଚମମ୍
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ, ଅନ୍ନ, ଅଗ୍ନିକୁ ଧୂପ ଓ ଦୀପ, ଫଳ ଓ ଫୁଲ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମଟି ହେଉଛି ଗଛପାତାରୁ ଆସିଥିବା।
ପାର୍ଥିଵଂ କୁଶମୂଲାଦ୍ଯଂ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଗଂଧଚଂଦନମ୍ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଖ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁଷ୍ପଂ ଚ ଵାଦ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ମାଟି, କୁଶ ମୂଳ ଓ ଏହାଦିକରୁ ଆସିଥିବା, ବାୟୁରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାମକ ବିଷ୍ଣୁ ଫୁଲ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ଭାବରେ ମନେ କରାଯାଏ।
ଏଭିସ୍ତୁପୂଜିତଃ ପୁଷ୍ପୈରପି ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି । ସୂର୍ଯୋଽଗ୍ନିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋଗାଵୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଖଂ ମରୁଜ୍ଜଲମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ବୈଷ୍ଣବ, ଆକାଶ, ବାୟୁ ଓ ଜଳ।
ଭୂରାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତାନି ପୂଜାସ୍ଥାନାନି ଵା ହରେଃ । ସୂର୍ଯ୍ଯେ ତୁ ମଂତ୍ରଜାପ୍ଯେନ ହଵିଷାଗ୍ନୌ ଯଜେତ୍ତତଃ
ଭୂମି, ଆତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ହରିଙ୍କ ପୂଜାସ୍ଥଳ; ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଦ୍ୱାରା, ଅଗ୍ନିରେ ହବି ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆତିଥ୍ଯେନ ତୁ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯେ ଗୋଷୁ ଗ୍ରାସରସାଦିନା । ଵୈଷ୍ଣଵେ ବଂଧୁସତ୍କୃତ୍ଯା ହୃଦଯେ ଧ୍ଯାନନିଷ୍ଠଯା
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ଗାଈକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ବୈଷ୍ଣବ ଜନଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରି, ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନରେ ଅବିଚଳ ରହି।
ଵାଯୌ ମୁଖ୍ଯଧିଯା ତୋଯେ ଦ୍ରଵ୍ଯୈସ୍ତୋଯପୁରସ୍କୃତୈଃ । ସ୍ଥଂଡିଲେ ମଂତ୍ରହୃଦଯୈର୍ଭୋଗୈରାତ୍ମାନମାତ୍ମନି
ବାୟୁରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ, ପାଣିରେ ପାଣି ସହ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ଭୂମିରେ ମନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଭୋଗ ଦେଇ, ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସମତ୍ଵେନାର୍ଚଯେଦ୍ଵିଭୁମ୍ । ଧିଷ୍ଣ୍ଯେଷ୍ଵେତେଷୁ ତଦ୍ରୂପଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଂବୁଜୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ସମତାଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦେବସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ସହିତ ରୂପକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଯୁକ୍ତଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଶାଂତଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନର୍ଚ୍ଚେତ୍ସମାହିତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପୂଜିତୈରେଵ ପୂଜିତୋଽଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଏକାଗ୍ର ମନେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଶାନ୍ତ ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା କଲେ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତୈଶ୍ଚ ତୈର୍ଭୂପ ଭଵେନ୍ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତୋ ଵିଭୁଃ । ନିଗମୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଯଦାଧାରେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯଦି ସେମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ରାଜା, ଭଗବାନ୍ ନିନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି; ବେଦ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ ଆଧାରରେ ଚାଲିଥାଏ।
ଵିପ୍ରାସ୍ତେ ଵୈଷ୍ଣଵୀମୂର୍ତିଃ ପାଵନୀ ପରମା ମତା
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ପବିତ୍ର ବୈଷ୍ଣବ ରୂପ ଭାବିତ।
ସର୍ଵଂ ଶୁଭଂ ଜଗତି ଧର୍ମତ ଏଵ ଲଭ୍ଯଂ ଧର୍ମୋ ଗତିର୍ନିଗମତୋ ନୃପଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାତ୍ । ନୂନଂ ତଯୋରପି ଗତିର୍ଭୁଵି ଭୂମିଦେଵାସ୍ତୈରର୍ଚିତୈରିହ ଜଗତ୍ପତିରର୍ଚିତଃ ସ୍ଯାତ୍
ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଜଗତରେ କେବଳ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ; ଧର୍ମ ହେଉଛି ବେଦ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ମାର୍ଗ। ନିଶ୍ଚୟ, ଭୂମିଦେବମାନେ ଦୁଇଁ ମାନେ ପାଇଁ ମାର୍ଗ; ସେମାନେ ପୂଜିଲେ, ଏଠାରେ ଜଗତ୍ପତି ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ନ ଯଜ୍ଞଯୋଗୈର୍ନ ତପୋଭିରନ୍ଯୈର୍ନ ଯୋଗଯୁକ୍ତ୍ଯା ନ ସମର୍ଚନେନ । ତଥା ଵିଭୁସ୍ତୁଷ୍ଯତି ଦେଵଦେଵୋ ଯଥା ମହୀ ଦୈଵତତୋଷଣେନ
ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଅନ୍ୟ ଯୋଗ କିମ୍ବା ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବତା ଭଗବାନ୍ ଏତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେତେ ଭୂମିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵେଦପ୍ରଵର୍ତକଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣୈରେଵ ତୁଷ୍ଯେତ ତୋଷିତଂ ବ୍ରହ୍ମଦୈଵତମ୍
ସେ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମବେଦ ପ୍ରଚାରକ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ନରକେଽପି ଚିରଂ ମଗ୍ନାଃ ପୂର୍ଵଜା ଯେ କୁଲଦ୍ଵଯେ । ତଦୈଵ ଯାଂତି ତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯଦାର୍ଚ୍ଚତି ସୁତୋ ହରିମ୍
ଯେ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଦୁଇଟି କୁଳର ପିତୃମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନରକରେ ଡୁବିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଯେତେବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
କିଂ ତେଷାଂ ଜୀଵିତେନେହ ପଶୁଵଚ୍ଚେଷ୍ଟିତେନ କିମ୍ । ଯେଷାଂ ନ ପ୍ରଵଣଂ ଚିତ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵେ ଜଗନ୍ମଯେ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ସେମାନଙ୍କର ଏଠାରେ ଜୀବନ କିମ୍ବା ପଶୁମାନେ ପରି କାମ କରିବାର ମୂଲ୍ୟ କଣ ଅଛି?
ଧ୍ଯାନଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ କେନଚିତ୍ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ଭୂପକୈଵଲ୍ଯଂ କେଵଲଂ ମଲଵର୍ଜିତମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା କେହି ଦେଖିନାହାନ୍ତି; ରାଜା, ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୋଷରହିତ ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥାକୁ ଶୁଣ।
ଯଥା ଦୀପୋ ନିଵାତସ୍ଥୋ ନିଶ୍ଚଲୋ ଵାଯୁଵର୍ଜିତଃ । ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନାଶଯେତ୍ସର୍ଵମଂଧକାରଂ ମହାମତେ
ଯେପରି ଏକ ଦୀପ ବାୟୁ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅଚଳ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ରହି, ତାହାର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେପରି—