ଭଵଂତି କୀର୍ତନୀଯସ୍ଯ କଥାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିର୍ମଲାଃ । ଭାଵସାଧ୍ଯୋହ୍ଯଯଂ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନାତି ତଦ୍ଭଵାନ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ଏହା ଆପଣ ନିଜେ ଜାଣନ୍ତି।
ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଜଗତୋ ହିତାଯ ତଵ ଗୌରଵାତ୍ । ଯଦାହୁଃ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତ୍ପରମ୍
ତଥାପି, ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମର୍ଯ୍ୟାଦାରୁ, ମୁଁ କହିବି—ଯାହାକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ।
ଯନ୍ମାଯଯା ତତଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଛତି ସୋଽଚ୍ଯୁତଃ । ପୁତ୍ରାନ୍କଲତ୍ରଂ ଦୀର୍ଘାଯୂ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗକମ୍
ଯାହାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭରିଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ମିଳେ—ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ ପୁଅ, ଜୀବନସାଥୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସ ଦଦ୍ଯାଦୀପ୍ସିତଂ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋଽଜିତଃ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ତତ୍ପରା ଯେ ହି ମାନଵାଃ
ଯେଉଁ ମାନବମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଭଜନ୍ତି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ ସେ ଅଜିତ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଵ୍ରତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତଯେ ଭୂପସତ୍ତମ । ଅହିଂସାସତ୍ଯମସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମକଲ୍ପତା
ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ କହିବି—ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଚୋରି ନ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲୋଭ ନ ରଖିବା।
ଏତାନି ମାନସାନ୍ଯାହୁର୍ଵ୍ରତାନି ହରିତୁଷ୍ଟଯେ । ଏକଭକ୍ତଂ ତଥା ନକ୍ତମୁପଵାସମଯାଚିତମ୍
ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମନସିକ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏକନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତି, ରାତିରେ ଉପବାସ ଏବଂ ଦାନ ମାଗି ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅଂଶ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କାଯିକଂ ପୁଂସାଂ ଵ୍ରତମୁକ୍ତଂ ନରେଶ୍ଵର । ଵେଦସ୍ଯାଧ୍ଯଯନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୀର୍ତନଂ ସତ୍ଯଭାଷଣମ୍
ଏଭଳି ମାନବମାନଙ୍କର ଦେହସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା, ରାଜା। ବେଦ ପଢ଼ିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା।
ଅପୈଶୁନ୍ଯମିଦଂ ରାଜନ୍ଵାଚିକଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଚକ୍ରାଯୁଧସ୍ଯ ନାମାନି ସଦା ସର୍ଵତ୍ର କୀର୍ତଯେତ୍
ଅପବାଦ ନ କରିବା—ଏହିଟି, ରାଜନ୍, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାଚିକ ବ୍ରତ। ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କର ନାମ ସଦା ସମସ୍ତଠାରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
ନାଶୌଚଂ କୀର୍ତନେ ତସ୍ଯ ସ ପଵିତ୍ରକରୋ ଯତଃ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଵତା ପୁରୁଷେଣ ପରଃ ପୁମାନ୍
ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନରେ କୌଣସି ଅଶୁଚି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଶୁଚିତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନୀତି ଅନୁସରିଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପରମ ପୁରୁଷ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁରାରାଧ୍ଯତେ ପଂଥା ନାନ୍ଯଃ ସଂତୋଷକାରଣମ୍ । ପତିପ୍ରିଯହିତାଭିଶ୍ଚ ମନୋଵାକ୍କାଯସଂଯମୈଃ
ଏହି ପଥରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସନ୍ତୋଷର କାରଣ ନାହିଁ। ମନ, କଥା ଓ କାୟାର ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀମାନେ ପତିଙ୍କର ପ୍ରେମ ଓ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି।
ଵ୍ରତୈରାରାଧ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵାସୁଦେଵୋ ଦଯାନିଧିଃ । ଆଗମୋକ୍ତେନ ମାର୍ଗେଣ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରୈରପିପୂଜନମ୍
ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀମାନେ ଦୟାମୟ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଜନନୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ତଵ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତିଵରରୂପିଣଃ । ତ୍ରଯୋଵର୍ଣାସ୍ତୁ ଵେଦୋକ୍ତମାର୍ଗାରାଧନତତ୍ପରାଃ
ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ରୂପରେ ଥିବା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ବେଦ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ହେବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଦଯ ଏଵ ସ୍ଯୁର୍ନାମ୍ନାଽରାଧନତତ୍ପରାଃ । ନ ପୂଜନୈର୍ନ ଯଜନୈର୍ନ ଵ୍ରତୈରପି ମାଧଵଃ
ଜନନୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମାତ୍ର ନାମସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ହେବା ଉଚିତ; ମାଧବ ପୂଜା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତୁଷ୍ଯତେ କେଵଲଂ ଭକ୍ତିପ୍ରିଯୋଽସୌ ସମୁଦାହୃତଃ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପତିଵ୍ରତାନାଂ ତୁ ପତିରେଵ ହି ଦୈଵତମ୍
ସେ କେବଳ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ସେ ଭକ୍ତିକୁ ପ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପତିବ୍ରତା ଜନନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ଦେବତା।
ସ ତୁ ପୂଜ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯା ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଭିଃ । କର୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚିଂତଯିତ୍ଵା ପତିଂ ହୃଦି
ପତିଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ, ମନ, କଥା ଓ କାୟାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ହୃଦୟରେ ପତିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚୈଵ ଭଵତି ନାମ୍ନା ଵୈ ଦେଵତାର୍ଚନମ୍ । ସର୍ଵେଽପ୍ଯାଗମମାର୍ଗେଣ କୁର୍ଯୁର୍ଵେଦାନୁକାରିଣା
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନାମସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାର ପୂଜା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଥିବା ବେଦୀୟ ପଥରେ ଚଳିବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାମପ୍ଯଧିକାରୋଽସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋରାରାଧନାଦିଷୁ । ପତିପ୍ରିଯରତାନାଂ ଚ ଶ୍ରୁତିରେଷା ସନାତନୀ
ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକାର ରଖନ୍ତି। ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ ଲାଗିଥିବା ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଶ୍ରୁତି।
ସ୍ଵକୁଲୋଚିତଧର୍ମେଣ ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ଵିହିତଂ ଵ୍ରତମ୍ । ତତ୍ତଦେଵାଚରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତେନ ତୁଷ୍ଯତି କେଶଵଃ
ନିଜ ଗୋତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହାକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ହଵିଷାଗ୍ନୌ ଜଲେ ପୁଷ୍ପୈର୍ଧ୍ଯାନେନ ହୃଦଯେ ହରିମ୍ । ଯଜଂତି ସୂରଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଜପେନ ରଵିମଂଡଲେ
ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ମନେ ହରିଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି—ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇ, ପାଣି ଦେଇ, ଫୁଲ ଦେଇ, ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଜପ କରି।
ଅହିଂସା ପ୍ରଥମଂ ପୁଷ୍ପଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ କରଣଗ୍ରହଃ । ତୃତୀଯକଂ ଭୂତଦଯା ଚତୁର୍ଥଂ କ୍ଷାଂତିରେଵ ଚ
ଅହିଂସା ପ୍ରଥମ ଫୁଲ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ; ତୃତୀୟଟି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା, ଚତୁର୍ଥଟି ହେଉଛି ଧୈର୍ଯ୍ୟ।
ଶମସ୍ତୁ ପଂଚମଂ ପୁଷ୍ପଂ ଦମଃ ଷଷ୍ଠଂ ଚ ସପ୍ତମମ୍ । ଧ୍ଯାନଂ ସତ୍ଯଂ ଚାଷ୍ଟମଂ ଚ ହ୍ଯେତୈସ୍ତୁଷ୍ଯତି କେଶଵଃ
ଶାନ୍ତି ପଞ୍ଚମ ଫୁଲ, ଦମ ଛଠଠି, ଧ୍ୟାନ ସପ୍ତମ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଅଷ୍ଟମ; ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଏତୈରେଵାଷ୍ଟଭିଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁଷ୍ଯତ୍ଯେଵାର୍ଚିତୋ ହରିଃ । ପୁଷ୍ପାଂତରାଣି ସଂତ୍ଯେଵ ବାହ୍ଯାନି ମନୁଜୋତ୍ତମ
ଏହି ଅଠଟି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲେ ହରି ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡିକ ବାହ୍ୟ।
ଭକ୍ତ୍ଯା କୃତାନି ଯୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୂଜିତଃ ପରିତୁଷ୍ଯତି । ଵାରୁଣଂ ସଲିଲଂ ପୁଷ୍ପଂ ସୌମ୍ଯଂ ଘୃତପଯୋଦଧି
ଭକ୍ତି ସହ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ବାରୁଣ୍ୟ ପାଣି, ଫୁଲ, ମୃଦୁ ଘୃତ ଓ ଦୁଧ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତଥାନ୍ନାଦି ଆଗ୍ନେଯଂ ଧୂପଦୀପକମ୍ । ଫଲପୁଷ୍ପାଦିକଂ ଚୈଵ ଵାନସ୍ପତ୍ଯଂ ତୁ ପଂଚମମ୍
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ, ଅନ୍ନ, ଅଗ୍ନିକୁ ଧୂପ ଓ ଦୀପ, ଫଳ ଓ ଫୁଲ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମଟି ହେଉଛି ଗଛପାତାରୁ ଆସିଥିବା।
ପାର୍ଥିଵଂ କୁଶମୂଲାଦ୍ଯଂ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଗଂଧଚଂଦନମ୍ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଖ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁଷ୍ପଂ ଚ ଵାଦ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ମାଟି, କୁଶ ମୂଳ ଓ ଏହାଦିକରୁ ଆସିଥିବା, ବାୟୁରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାମକ ବିଷ୍ଣୁ ଫୁଲ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ଭାବରେ ମନେ କରାଯାଏ।
ଏଭିସ୍ତୁପୂଜିତଃ ପୁଷ୍ପୈରପି ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି । ସୂର୍ଯୋଽଗ୍ନିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋଗାଵୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଖଂ ମରୁଜ୍ଜଲମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ବୈଷ୍ଣବ, ଆକାଶ, ବାୟୁ ଓ ଜଳ।
ଭୂରାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତାନି ପୂଜାସ୍ଥାନାନି ଵା ହରେଃ । ସୂର୍ଯ୍ଯେ ତୁ ମଂତ୍ରଜାପ୍ଯେନ ହଵିଷାଗ୍ନୌ ଯଜେତ୍ତତଃ
ଭୂମି, ଆତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ହରିଙ୍କ ପୂଜାସ୍ଥଳ; ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଦ୍ୱାରା, ଅଗ୍ନିରେ ହବି ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆତିଥ୍ଯେନ ତୁ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯେ ଗୋଷୁ ଗ୍ରାସରସାଦିନା । ଵୈଷ୍ଣଵେ ବଂଧୁସତ୍କୃତ୍ଯା ହୃଦଯେ ଧ୍ଯାନନିଷ୍ଠଯା
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ଗାଈକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ବୈଷ୍ଣବ ଜନଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରି, ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନରେ ଅବିଚଳ ରହି।
ଵାଯୌ ମୁଖ୍ଯଧିଯା ତୋଯେ ଦ୍ରଵ୍ଯୈସ୍ତୋଯପୁରସ୍କୃତୈଃ । ସ୍ଥଂଡିଲେ ମଂତ୍ରହୃଦଯୈର୍ଭୋଗୈରାତ୍ମାନମାତ୍ମନି
ବାୟୁରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ, ପାଣିରେ ପାଣି ସହ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ଭୂମିରେ ମନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଭୋଗ ଦେଇ, ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସମତ୍ଵେନାର୍ଚଯେଦ୍ଵିଭୁମ୍ । ଧିଷ୍ଣ୍ଯେଷ୍ଵେତେଷୁ ତଦ୍ରୂପଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଂବୁଜୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ସମତାଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦେବସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ସହିତ ରୂପକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।