ଛାଯେଵ କର୍ମସଚିଵାଃ ସାଧଵୋ ଦୀନଵତ୍ସଲାଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଭଗଵନ୍ମହ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଧର୍ମମାଦିଶ
ସାଧୁମାନେ ଦୁଃଖୀମାନେ ପ୍ରତି କରୁଣାଶୀଳ ଓ କର୍ମର ସାଥୀ, ଛାୟା ପରି ସଦା ସଙ୍ଗ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଭଗବନ୍, ମୋତେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଶିଖାଅ।
ଯସ୍ଯୋପଦେଶଦାନେନ ଲଭତେ ଵେଦଜଂ ଫଲମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହୀପାଲ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମତା ତ୍ଵଯା
ଏହାର ଉପଦେଶ ଦେଇଲେ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ଫଳ ମିଳେ। ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜନ୍, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ।
ଜାନତା ପରମଂ ଧର୍ମମେକଂ ମାଧଵସେଵନମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ନାରାଧିତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଵିଶ୍ଵମାରାଧିତଂ ଭଵେତ୍
ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ହେଉଛି ମାଧବଙ୍କ ସେବା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୂଜିତ ହୁଏ।
ତୁଷ୍ଟେ ଚରାଚରଂ ତୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଦେଵମଯେ ହରୌ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାତକସଂହତିଃ
ହରି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଚରାଚର ଜଗତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। କେବଳ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ ଦଳିଯାଏ।
ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ନାଶମାଯାତି ସ ସେଵ୍ଯୋ ହରିରେଵ ହି । କୋଽନୁ ରାଜନ୍ନିଂଦ୍ରିଯଵାନ୍ମୁକୁଂଦଚରଣାଂବୁଜମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; କାରଣ ହରିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜନ୍, କିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜିବେ ନାହିଁ?
ନ ଭଜେତ୍ସର୍ଵତୋ ମୃତ୍ଯୁରୁପାସ୍ଯମୃଷିଦୈଵତୈଃ । ଶ୍ରୁତୋଽନୁ ପଠିତୋ ଧ୍ଯାତ ଆଦୃତଶ୍ଚାନୁମୋଦିତଃ
ମୃତ୍ୟୁ ଯାହାଙ୍କୁ ଆସିଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଏହି ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଶୁଣିଲେ, ପଢିଲେ, ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସମ୍ମାନ କଲେ କିମ୍ବା ଅନୁମୋଦନ କଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା ବିଶ୍ୱବିରୋଧୀକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ।
ସଦ୍ଯଃ ପୁନାତି ସଦ୍ଧର୍ମୋ ଵୀରୋ ଵିଶ୍ଵଦ୍ରୁହୋଽପି ହି । ଯୋଯଂ କାରଣକାର୍ଯାଦି କାରଣସ୍ଯାପି କାରଣମ୍
ଏହି ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ଫଳର ମୂଳ।
ଅନନ୍ଯକାରଣଂ ଯୋଗୀ ଜଗଜ୍ଜୀଵୋ ଜଗନ୍ମଯଃ । ଅଣୁର୍ବୃହତ୍କୃଶଃ ସ୍ଥୂଲୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଗୁଣଭୃନ୍ମହାନ୍
ଏହି ଯୋଗୀ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ତିନିଏ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି। ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିଶାଳ, ଛୋଟ ଓ ମୋଟ, ଗୁଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣଧାରୀ, ଏବଂ ମହାନ।
ଅଜୋ ଜନ୍ମଲଯାତୀତୋ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯଃ ସ ହରିଃ ସଦା । ସମ୍ଯଗେତଦ୍ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭଵତା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଅଜନ୍ମା, ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଠାରୁ ତାଲିକ, ସେଇ ହରିଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ମହାପୁରୁଷ, ତୁମର ଏହି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ।
ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସେ ଭାଗଵତାନ୍ଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଭାଵନାନ୍ । ପ୍ରସଂଗେନ ସତାମାତ୍ମମନଃ ଶ୍ରୁତି ରସାଯନାଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାଗବତ ଧର୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ। ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଧର୍ମ ମନ ଓ ହୃଦୟର ଅମୃତ ସମାନ।
ଭଵଂତି କୀର୍ତନୀଯସ୍ଯ କଥାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିର୍ମଲାଃ । ଭାଵସାଧ୍ଯୋହ୍ଯଯଂ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନାତି ତଦ୍ଭଵାନ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ଏହା ଆପଣ ନିଜେ ଜାଣନ୍ତି।
ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଜଗତୋ ହିତାଯ ତଵ ଗୌରଵାତ୍ । ଯଦାହୁଃ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତ୍ପରମ୍
ତଥାପି, ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମର୍ଯ୍ୟାଦାରୁ, ମୁଁ କହିବି—ଯାହାକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ।
ଯନ୍ମାଯଯା ତତଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଛତି ସୋଽଚ୍ଯୁତଃ । ପୁତ୍ରାନ୍କଲତ୍ରଂ ଦୀର୍ଘାଯୂ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗକମ୍
ଯାହାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭରିଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ମିଳେ—ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ ପୁଅ, ଜୀବନସାଥୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସ ଦଦ୍ଯାଦୀପ୍ସିତଂ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋଽଜିତଃ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ତତ୍ପରା ଯେ ହି ମାନଵାଃ
ଯେଉଁ ମାନବମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଭଜନ୍ତି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ ସେ ଅଜିତ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଵ୍ରତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତଯେ ଭୂପସତ୍ତମ । ଅହିଂସାସତ୍ଯମସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମକଲ୍ପତା
ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ କହିବି—ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଚୋରି ନ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲୋଭ ନ ରଖିବା।
ଏତାନି ମାନସାନ୍ଯାହୁର୍ଵ୍ରତାନି ହରିତୁଷ୍ଟଯେ । ଏକଭକ୍ତଂ ତଥା ନକ୍ତମୁପଵାସମଯାଚିତମ୍
ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମନସିକ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏକନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତି, ରାତିରେ ଉପବାସ ଏବଂ ଦାନ ମାଗି ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅଂଶ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କାଯିକଂ ପୁଂସାଂ ଵ୍ରତମୁକ୍ତଂ ନରେଶ୍ଵର । ଵେଦସ୍ଯାଧ୍ଯଯନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୀର୍ତନଂ ସତ୍ଯଭାଷଣମ୍
ଏଭଳି ମାନବମାନଙ୍କର ଦେହସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା, ରାଜା। ବେଦ ପଢ଼ିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା।
ଅପୈଶୁନ୍ଯମିଦଂ ରାଜନ୍ଵାଚିକଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଚକ୍ରାଯୁଧସ୍ଯ ନାମାନି ସଦା ସର୍ଵତ୍ର କୀର୍ତଯେତ୍
ଅପବାଦ ନ କରିବା—ଏହିଟି, ରାଜନ୍, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାଚିକ ବ୍ରତ। ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କର ନାମ ସଦା ସମସ୍ତଠାରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
ନାଶୌଚଂ କୀର୍ତନେ ତସ୍ଯ ସ ପଵିତ୍ରକରୋ ଯତଃ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଵତା ପୁରୁଷେଣ ପରଃ ପୁମାନ୍
ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନରେ କୌଣସି ଅଶୁଚି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଶୁଚିତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନୀତି ଅନୁସରିଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପରମ ପୁରୁଷ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁରାରାଧ୍ଯତେ ପଂଥା ନାନ୍ଯଃ ସଂତୋଷକାରଣମ୍ । ପତିପ୍ରିଯହିତାଭିଶ୍ଚ ମନୋଵାକ୍କାଯସଂଯମୈଃ
ଏହି ପଥରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସନ୍ତୋଷର କାରଣ ନାହିଁ। ମନ, କଥା ଓ କାୟାର ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀମାନେ ପତିଙ୍କର ପ୍ରେମ ଓ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି।
ଵ୍ରତୈରାରାଧ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵାସୁଦେଵୋ ଦଯାନିଧିଃ । ଆଗମୋକ୍ତେନ ମାର୍ଗେଣ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରୈରପିପୂଜନମ୍
ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀମାନେ ଦୟାମୟ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଜନନୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ତଵ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତିଵରରୂପିଣଃ । ତ୍ରଯୋଵର୍ଣାସ୍ତୁ ଵେଦୋକ୍ତମାର୍ଗାରାଧନତତ୍ପରାଃ
ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ରୂପରେ ଥିବା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ବେଦ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ହେବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଦଯ ଏଵ ସ୍ଯୁର୍ନାମ୍ନାଽରାଧନତତ୍ପରାଃ । ନ ପୂଜନୈର୍ନ ଯଜନୈର୍ନ ଵ୍ରତୈରପି ମାଧଵଃ
ଜନନୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମାତ୍ର ନାମସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ହେବା ଉଚିତ; ମାଧବ ପୂଜା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତୁଷ୍ଯତେ କେଵଲଂ ଭକ୍ତିପ୍ରିଯୋଽସୌ ସମୁଦାହୃତଃ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପତିଵ୍ରତାନାଂ ତୁ ପତିରେଵ ହି ଦୈଵତମ୍
ସେ କେବଳ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ସେ ଭକ୍ତିକୁ ପ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପତିବ୍ରତା ଜନନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ଦେବତା।
ସ ତୁ ପୂଜ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯା ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଭିଃ । କର୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚିଂତଯିତ୍ଵା ପତିଂ ହୃଦି
ପତିଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ, ମନ, କଥା ଓ କାୟାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ହୃଦୟରେ ପତିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚୈଵ ଭଵତି ନାମ୍ନା ଵୈ ଦେଵତାର୍ଚନମ୍ । ସର୍ଵେଽପ୍ଯାଗମମାର୍ଗେଣ କୁର୍ଯୁର୍ଵେଦାନୁକାରିଣା
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନାମସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାର ପୂଜା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଥିବା ବେଦୀୟ ପଥରେ ଚଳିବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାମପ୍ଯଧିକାରୋଽସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋରାରାଧନାଦିଷୁ । ପତିପ୍ରିଯରତାନାଂ ଚ ଶ୍ରୁତିରେଷା ସନାତନୀ
ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକାର ରଖନ୍ତି। ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ ଲାଗିଥିବା ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଶ୍ରୁତି।
ସ୍ଵକୁଲୋଚିତଧର୍ମେଣ ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ଵିହିତଂ ଵ୍ରତମ୍ । ତତ୍ତଦେଵାଚରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତେନ ତୁଷ୍ଯତି କେଶଵଃ
ନିଜ ଗୋତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହାକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ହଵିଷାଗ୍ନୌ ଜଲେ ପୁଷ୍ପୈର୍ଧ୍ଯାନେନ ହୃଦଯେ ହରିମ୍ । ଯଜଂତି ସୂରଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଜପେନ ରଵିମଂଡଲେ
ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ମନେ ହରିଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି—ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇ, ପାଣି ଦେଇ, ଫୁଲ ଦେଇ, ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଜପ କରି।
ଅହିଂସା ପ୍ରଥମଂ ପୁଷ୍ପଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ କରଣଗ୍ରହଃ । ତୃତୀଯକଂ ଭୂତଦଯା ଚତୁର୍ଥଂ କ୍ଷାଂତିରେଵ ଚ
ଅହିଂସା ପ୍ରଥମ ଫୁଲ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ; ତୃତୀୟଟି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା, ଚତୁର୍ଥଟି ହେଉଛି ଧୈର୍ଯ୍ୟ।