ନାନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯାମି ଜଂତୂନାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରଂ ମୁନେ । ଯଦ୍ଭ୍ରୂନର୍ତନଵର୍ତିନ୍ଯଃ ଶ୍ରୂଯଂତେ ସିଦ୍ଧଯୋଽଖିଲାଃ
ହେ ମୁନି, ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଠାରୁ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଉ କିଛି ଦେଖୁନି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଭୃକୁଟି ଚଳନରେ ମିଳିଥାଏ।
କଥମାରାଧ୍ଯତେସୋଽଯଂ କେଶଵଃ କ୍ଲେଶନାଶନଃ । ଉପାସ୍ଯତେ ସ ଭଗଵାନ୍କଥଂ ନାରାଯଣୋ ନରୈଃ
କିପରି ସେ କେଶବ, ଯିଏ କଷ୍ଟ ଦୂର କରନ୍ତି, ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି? ମଣିଷମାନେ କିପରି ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସେବନ କରିପାରିବେ?
ପ୍ରୀତଶ୍ଚ ସର୍ଵମେତନ୍ମେ ହିତାଯ ଜଗତୋ ଵଦ । ଭକ୍ତିପ୍ରିଯୋଽସୌ ଭଗଵାନ୍କଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରସୀଦତି
ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇ ତୁମଠାରୁ ପୃଛୁଛି— ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ। ଭକ୍ତିକୁ ଭଲପାଉଥିବା ପ୍ରଭୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଭକ୍ତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି?
କଥଂ ତସ୍ମିନ୍ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିଃ ସର୍ଵୈରାରାଧ୍ଯତେ କଥମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋସି ହରେସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯୋଽସି ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କିପରି ଭକ୍ତି ଜନ୍ମେ? ସମସ୍ତେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି? ତୁମେ ହରିଙ୍କର ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ।
ତେନ ତ୍ଵାମେଵ ପୃଚ୍ଛାମି ବ୍ରହ୍ମନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମ । ଶ୍ରୋତାରମଥ ଵକ୍ତାରଂ ପ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପୁରୁଷଂ ହରେଃ
ସେଥିପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ କେବଳ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି। ତୁମେ ଶ୍ରୋତା, କଥାକୁହୁଥିବା, ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ପଚାରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷ।
ପ୍ରଶ୍ନଃ ପୁନାତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତଦଂଘ୍ରିସଲିଲଂ ଯଥା । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭୋ ମାନୁଷୋ ଦେହୋ ଦେହିନାଂ କ୍ଷଣଭଂଗୁରଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଜଣେକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ଶୁଦ୍ଧ କରେ। ଏହି ମଣିଷ ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗୁର।
ତତ୍ରାପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ମନ୍ଯେ ଵୈକୁଂଠପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ । ସଂସାରେସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣାର୍ଧୋଽପି ସତ୍ସଂଗଃ ଶେଵଧିର୍ନୃଣାମ୍
ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଛି ବୈକୁଣ୍ଠର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖିବା। ଏହି ସଂସାରରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଧନସମାନ।
ଯସ୍ମାଦଵାପ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ପୁରୁଷାର୍ଥଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଭଗଵନ୍ଭଵତୋ ଯାତ୍ରା ସ୍ଵସ୍ତଯେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଏହି ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ। ଭଗବନ୍, ତୁମର ଉପସ୍ଥିତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ।
ବାଲାନାଂ ତୁ ଯଥା ପିତ୍ରୋରୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକଵର୍ତ୍ମନାମ୍ । ଭୂତାନାଂ ଦେଵଚରିତଂ ଦୁଃଖାଯ ଚ ସୁଖାଯ ଚ
ଯେପରି ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ପଥରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ କେବେ କଷ୍ଟ, କେବେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ସୁଖାଯୈଵ ହି ସାଧୂନାଂ ତ୍ଵାଦୃଶାମଚ୍ଯୁତାତ୍ମନାମ୍ । ଭଜଂତି ଯେ ଯଥା ଦେଵାନ୍ଦେଵା ଅପି ତଥୈଵ ତାନ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମପରି ଯେଉଁମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମନରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କେବଳ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ଯେମିତି ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ଛାଯେଵ କର୍ମସଚିଵାଃ ସାଧଵୋ ଦୀନଵତ୍ସଲାଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଭଗଵନ୍ମହ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଧର୍ମମାଦିଶ
ସାଧୁମାନେ ଦୁଃଖୀମାନେ ପ୍ରତି କରୁଣାଶୀଳ ଓ କର୍ମର ସାଥୀ, ଛାୟା ପରି ସଦା ସଙ୍ଗ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଭଗବନ୍, ମୋତେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଶିଖାଅ।
ଯସ୍ଯୋପଦେଶଦାନେନ ଲଭତେ ଵେଦଜଂ ଫଲମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହୀପାଲ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମତା ତ୍ଵଯା
ଏହାର ଉପଦେଶ ଦେଇଲେ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ଫଳ ମିଳେ। ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜନ୍, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ।
ଜାନତା ପରମଂ ଧର୍ମମେକଂ ମାଧଵସେଵନମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ନାରାଧିତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଵିଶ୍ଵମାରାଧିତଂ ଭଵେତ୍
ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ହେଉଛି ମାଧବଙ୍କ ସେବା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୂଜିତ ହୁଏ।
ତୁଷ୍ଟେ ଚରାଚରଂ ତୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଦେଵମଯେ ହରୌ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାତକସଂହତିଃ
ହରି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଚରାଚର ଜଗତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। କେବଳ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ ଦଳିଯାଏ।
ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ନାଶମାଯାତି ସ ସେଵ୍ଯୋ ହରିରେଵ ହି । କୋଽନୁ ରାଜନ୍ନିଂଦ୍ରିଯଵାନ୍ମୁକୁଂଦଚରଣାଂବୁଜମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; କାରଣ ହରିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜନ୍, କିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜିବେ ନାହିଁ?
ନ ଭଜେତ୍ସର୍ଵତୋ ମୃତ୍ଯୁରୁପାସ୍ଯମୃଷିଦୈଵତୈଃ । ଶ୍ରୁତୋଽନୁ ପଠିତୋ ଧ୍ଯାତ ଆଦୃତଶ୍ଚାନୁମୋଦିତଃ
ମୃତ୍ୟୁ ଯାହାଙ୍କୁ ଆସିଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଏହି ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଶୁଣିଲେ, ପଢିଲେ, ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସମ୍ମାନ କଲେ କିମ୍ବା ଅନୁମୋଦନ କଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା ବିଶ୍ୱବିରୋଧୀକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ।
ସଦ୍ଯଃ ପୁନାତି ସଦ୍ଧର୍ମୋ ଵୀରୋ ଵିଶ୍ଵଦ୍ରୁହୋଽପି ହି । ଯୋଯଂ କାରଣକାର୍ଯାଦି କାରଣସ୍ଯାପି କାରଣମ୍
ଏହି ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ଫଳର ମୂଳ।
ଅନନ୍ଯକାରଣଂ ଯୋଗୀ ଜଗଜ୍ଜୀଵୋ ଜଗନ୍ମଯଃ । ଅଣୁର୍ବୃହତ୍କୃଶଃ ସ୍ଥୂଲୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଗୁଣଭୃନ୍ମହାନ୍
ଏହି ଯୋଗୀ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ତିନିଏ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି। ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିଶାଳ, ଛୋଟ ଓ ମୋଟ, ଗୁଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣଧାରୀ, ଏବଂ ମହାନ।
ଅଜୋ ଜନ୍ମଲଯାତୀତୋ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯଃ ସ ହରିଃ ସଦା । ସମ୍ଯଗେତଦ୍ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭଵତା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଅଜନ୍ମା, ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଠାରୁ ତାଲିକ, ସେଇ ହରିଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ମହାପୁରୁଷ, ତୁମର ଏହି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ।
ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସେ ଭାଗଵତାନ୍ଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଭାଵନାନ୍ । ପ୍ରସଂଗେନ ସତାମାତ୍ମମନଃ ଶ୍ରୁତି ରସାଯନାଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାଗବତ ଧର୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ। ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଧର୍ମ ମନ ଓ ହୃଦୟର ଅମୃତ ସମାନ।
ଭଵଂତି କୀର୍ତନୀଯସ୍ଯ କଥାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିର୍ମଲାଃ । ଭାଵସାଧ୍ଯୋହ୍ଯଯଂ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନାତି ତଦ୍ଭଵାନ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ଏହା ଆପଣ ନିଜେ ଜାଣନ୍ତି।
ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଜଗତୋ ହିତାଯ ତଵ ଗୌରଵାତ୍ । ଯଦାହୁଃ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତ୍ପରମ୍
ତଥାପି, ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମର୍ଯ୍ୟାଦାରୁ, ମୁଁ କହିବି—ଯାହାକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ।
ଯନ୍ମାଯଯା ତତଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଛତି ସୋଽଚ୍ଯୁତଃ । ପୁତ୍ରାନ୍କଲତ୍ରଂ ଦୀର୍ଘାଯୂ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗକମ୍
ଯାହାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭରିଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ମିଳେ—ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ ପୁଅ, ଜୀବନସାଥୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସ ଦଦ୍ଯାଦୀପ୍ସିତଂ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋଽଜିତଃ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ତତ୍ପରା ଯେ ହି ମାନଵାଃ
ଯେଉଁ ମାନବମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଭଜନ୍ତି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ ସେ ଅଜିତ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଵ୍ରତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତଯେ ଭୂପସତ୍ତମ । ଅହିଂସାସତ୍ଯମସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମକଲ୍ପତା
ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ କହିବି—ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଚୋରି ନ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲୋଭ ନ ରଖିବା।
ଏତାନି ମାନସାନ୍ଯାହୁର୍ଵ୍ରତାନି ହରିତୁଷ୍ଟଯେ । ଏକଭକ୍ତଂ ତଥା ନକ୍ତମୁପଵାସମଯାଚିତମ୍
ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମନସିକ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏକନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତି, ରାତିରେ ଉପବାସ ଏବଂ ଦାନ ମାଗି ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅଂଶ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କାଯିକଂ ପୁଂସାଂ ଵ୍ରତମୁକ୍ତଂ ନରେଶ୍ଵର । ଵେଦସ୍ଯାଧ୍ଯଯନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୀର୍ତନଂ ସତ୍ଯଭାଷଣମ୍
ଏଭଳି ମାନବମାନଙ୍କର ଦେହସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା, ରାଜା। ବେଦ ପଢ଼ିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା।
ଅପୈଶୁନ୍ଯମିଦଂ ରାଜନ୍ଵାଚିକଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଚକ୍ରାଯୁଧସ୍ଯ ନାମାନି ସଦା ସର୍ଵତ୍ର କୀର୍ତଯେତ୍
ଅପବାଦ ନ କରିବା—ଏହିଟି, ରାଜନ୍, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାଚିକ ବ୍ରତ। ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କର ନାମ ସଦା ସମସ୍ତଠାରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
ନାଶୌଚଂ କୀର୍ତନେ ତସ୍ଯ ସ ପଵିତ୍ରକରୋ ଯତଃ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଵତା ପୁରୁଷେଣ ପରଃ ପୁମାନ୍
ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନରେ କୌଣସି ଅଶୁଚି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଶୁଚିତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନୀତି ଅନୁସରିଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପରମ ପୁରୁଷ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁରାରାଧ୍ଯତେ ପଂଥା ନାନ୍ଯଃ ସଂତୋଷକାରଣମ୍ । ପତିପ୍ରିଯହିତାଭିଶ୍ଚ ମନୋଵାକ୍କାଯସଂଯମୈଃ
ଏହି ପଥରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସନ୍ତୋଷର କାରଣ ନାହିଁ। ମନ, କଥା ଓ କାୟାର ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀମାନେ ପତିଙ୍କର ପ୍ରେମ ଓ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି।