ଏକଦା ନାରଦୋ ଲୋକାନ୍ପର୍ଯଟନ୍ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯଃ । ମଥୁରାଯାମଂବରୀଷଂ କୃଷ୍ଣାରାଧନତତ୍ପରମ୍
ଏକଦିନ, ଭଗବାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ନାରଦ ମୁନି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ମଥୁରାରେ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଉପାସନାରେ ଲୀନ ଦେଖିଲେ।
ମହାଭାଗଂ ଵ୍ରତପରଂ ଦଦର୍ଶ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ସ ଆଗତଂ ମୁନିଵରଂ ସତ୍କୃତ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ମୁନିଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷି ଦେଖିଲେ। ଏବଂ ଆସିବା ପରେ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଲେ।
ଭଵଂତ ଇଵ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ହୃଷ୍ଟମାନସଃ । ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ-। ଯନ୍ମୁନେ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦଵାଦିଭିରୁଚ୍ଯତେ
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ପଚାରିଛ। ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ: ମୁନି, ଯେଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି—
ସ ଦେଵଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପରଃ । ଯୋଽମୂର୍ତୋ ମୂର୍ତିମାନୀଶୋ ଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତଃ ସନାତନଃ
ସେଉଁ ଦେବତା, ପଦ୍ମନୟନ ଶ୍ରୀନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସେ ନିରାକାର ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଇଶ୍ୱର, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ଚିରନ୍ତନ।
ସର୍ଵଭୂତମଯୋଽଚିଂତ୍ଯୋ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯଃ ସ କଥଂ ହରିଃ । ଯସ୍ମିନ୍ସର୍ଵମିଦଂ ଵିଶ୍ଵମୋତଂ ପ୍ରୋତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଧ୍ୟାନ କରିବାଯୋଗ୍ୟ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବିନ୍ଧା ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ତାଙ୍କରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତମେକଂ ପରମଂ ପରମାତ୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଯତୋ ଜନ୍ମାଦି ଜଗତୋ ଯୋ ନିର୍ମାଯ ସ୍ଵଯଂ ଭୁଵମ୍
ଏହି ଏକମାତ୍ର ଅପ୍ରକଟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଯାହାକୁ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି—
ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଚ ନିଗମାନାତ୍ମନ୍ଯେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାନ୍ । କଥମାରାଧ୍ଯତେ ସୋଽଯଂ ସମଗ୍ରପୁରୁଷାର୍ଥଦଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ସେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଇଥିବା ଏହି ଭଗବାନ କିପରି ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି?
ଯୋଗିନାମପି ଦୁର୍ଗମ୍ଯସ୍ତଦେତତ୍କୃପଯା ଵଦ । ଅନାରାଧିତ ଗୋଵିଂଦା ନ ଵିଦଂତି ହିତୋଦଯମ୍
ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଦୟାକରି ଏହି କଥା କୁହ। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲେ, ଲୋକେ ମଙ୍ଗଳ ଉଦୟ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।
ନ ତପୋ ଯଜ୍ଞଦାନାନାଂ ଲଭତେ ଫଲମୁତ୍ତମମ୍ । ଅନାସ୍ଵାଦିତଗୋଵିଂଦପଦାଂବୁଜରସଶ୍ଚ ଯଃ
ଯିଏ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ରସ ଚାଖିନାହାଁତି, ସେ କେବେ ତପ, ଯଜ୍ଞ, କିମ୍ବା ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇନଥାଏ।
ମନୋରଥପଥାତୀତଂ ସ୍ଫୀତଂ ନାକଲଯେତ୍ଫଲମ୍ । ହରେରାରାଧନଂ ହିତ୍ଵା ଦୁରିତୌଘ ନିଵାରଣମ୍
ମାନସିକ ଇଚ୍ଛାର ପଥଠାରୁ ଉପରେ ଅଛିଥିବା ବହୁ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯଦି ହରିଙ୍କ ପୂଜାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଉଛ। ଏହି ପୂଜା ଅନେକ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ନାନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯାମି ଜଂତୂନାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରଂ ମୁନେ । ଯଦ୍ଭ୍ରୂନର୍ତନଵର୍ତିନ୍ଯଃ ଶ୍ରୂଯଂତେ ସିଦ୍ଧଯୋଽଖିଲାଃ
ହେ ମୁନି, ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଠାରୁ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଉ କିଛି ଦେଖୁନି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଭୃକୁଟି ଚଳନରେ ମିଳିଥାଏ।
କଥମାରାଧ୍ଯତେସୋଽଯଂ କେଶଵଃ କ୍ଲେଶନାଶନଃ । ଉପାସ୍ଯତେ ସ ଭଗଵାନ୍କଥଂ ନାରାଯଣୋ ନରୈଃ
କିପରି ସେ କେଶବ, ଯିଏ କଷ୍ଟ ଦୂର କରନ୍ତି, ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି? ମଣିଷମାନେ କିପରି ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସେବନ କରିପାରିବେ?
ପ୍ରୀତଶ୍ଚ ସର୍ଵମେତନ୍ମେ ହିତାଯ ଜଗତୋ ଵଦ । ଭକ୍ତିପ୍ରିଯୋଽସୌ ଭଗଵାନ୍କଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରସୀଦତି
ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇ ତୁମଠାରୁ ପୃଛୁଛି— ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ। ଭକ୍ତିକୁ ଭଲପାଉଥିବା ପ୍ରଭୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଭକ୍ତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି?
କଥଂ ତସ୍ମିନ୍ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିଃ ସର୍ଵୈରାରାଧ୍ଯତେ କଥମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋସି ହରେସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯୋଽସି ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କିପରି ଭକ୍ତି ଜନ୍ମେ? ସମସ୍ତେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି? ତୁମେ ହରିଙ୍କର ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ।
ତେନ ତ୍ଵାମେଵ ପୃଚ୍ଛାମି ବ୍ରହ୍ମନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମ । ଶ୍ରୋତାରମଥ ଵକ୍ତାରଂ ପ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପୁରୁଷଂ ହରେଃ
ସେଥିପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ କେବଳ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି। ତୁମେ ଶ୍ରୋତା, କଥାକୁହୁଥିବା, ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ପଚାରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷ।
ପ୍ରଶ୍ନଃ ପୁନାତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତଦଂଘ୍ରିସଲିଲଂ ଯଥା । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭୋ ମାନୁଷୋ ଦେହୋ ଦେହିନାଂ କ୍ଷଣଭଂଗୁରଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଜଣେକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ଶୁଦ୍ଧ କରେ। ଏହି ମଣିଷ ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗୁର।
ତତ୍ରାପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ମନ୍ଯେ ଵୈକୁଂଠପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ । ସଂସାରେସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣାର୍ଧୋଽପି ସତ୍ସଂଗଃ ଶେଵଧିର୍ନୃଣାମ୍
ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଛି ବୈକୁଣ୍ଠର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖିବା। ଏହି ସଂସାରରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଧନସମାନ।
ଯସ୍ମାଦଵାପ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ପୁରୁଷାର୍ଥଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଭଗଵନ୍ଭଵତୋ ଯାତ୍ରା ସ୍ଵସ୍ତଯେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଏହି ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ। ଭଗବନ୍, ତୁମର ଉପସ୍ଥିତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ।
ବାଲାନାଂ ତୁ ଯଥା ପିତ୍ରୋରୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକଵର୍ତ୍ମନାମ୍ । ଭୂତାନାଂ ଦେଵଚରିତଂ ଦୁଃଖାଯ ଚ ସୁଖାଯ ଚ
ଯେପରି ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ପଥରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ କେବେ କଷ୍ଟ, କେବେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ସୁଖାଯୈଵ ହି ସାଧୂନାଂ ତ୍ଵାଦୃଶାମଚ୍ଯୁତାତ୍ମନାମ୍ । ଭଜଂତି ଯେ ଯଥା ଦେଵାନ୍ଦେଵା ଅପି ତଥୈଵ ତାନ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମପରି ଯେଉଁମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମନରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କେବଳ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ଯେମିତି ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ଛାଯେଵ କର୍ମସଚିଵାଃ ସାଧଵୋ ଦୀନଵତ୍ସଲାଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଭଗଵନ୍ମହ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଧର୍ମମାଦିଶ
ସାଧୁମାନେ ଦୁଃଖୀମାନେ ପ୍ରତି କରୁଣାଶୀଳ ଓ କର୍ମର ସାଥୀ, ଛାୟା ପରି ସଦା ସଙ୍ଗ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଭଗବନ୍, ମୋତେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଶିଖାଅ।
ଯସ୍ଯୋପଦେଶଦାନେନ ଲଭତେ ଵେଦଜଂ ଫଲମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହୀପାଲ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମତା ତ୍ଵଯା
ଏହାର ଉପଦେଶ ଦେଇଲେ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ଫଳ ମିଳେ। ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜନ୍, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ।
ଜାନତା ପରମଂ ଧର୍ମମେକଂ ମାଧଵସେଵନମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ନାରାଧିତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଵିଶ୍ଵମାରାଧିତଂ ଭଵେତ୍
ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ହେଉଛି ମାଧବଙ୍କ ସେବା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୂଜିତ ହୁଏ।
ତୁଷ୍ଟେ ଚରାଚରଂ ତୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଦେଵମଯେ ହରୌ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାତକସଂହତିଃ
ହରି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଚରାଚର ଜଗତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। କେବଳ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ ଦଳିଯାଏ।
ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ନାଶମାଯାତି ସ ସେଵ୍ଯୋ ହରିରେଵ ହି । କୋଽନୁ ରାଜନ୍ନିଂଦ୍ରିଯଵାନ୍ମୁକୁଂଦଚରଣାଂବୁଜମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; କାରଣ ହରିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜନ୍, କିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜିବେ ନାହିଁ?
ନ ଭଜେତ୍ସର୍ଵତୋ ମୃତ୍ଯୁରୁପାସ୍ଯମୃଷିଦୈଵତୈଃ । ଶ୍ରୁତୋଽନୁ ପଠିତୋ ଧ୍ଯାତ ଆଦୃତଶ୍ଚାନୁମୋଦିତଃ
ମୃତ୍ୟୁ ଯାହାଙ୍କୁ ଆସିଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଏହି ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଶୁଣିଲେ, ପଢିଲେ, ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସମ୍ମାନ କଲେ କିମ୍ବା ଅନୁମୋଦନ କଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା ବିଶ୍ୱବିରୋଧୀକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ।
ସଦ୍ଯଃ ପୁନାତି ସଦ୍ଧର୍ମୋ ଵୀରୋ ଵିଶ୍ଵଦ୍ରୁହୋଽପି ହି । ଯୋଯଂ କାରଣକାର୍ଯାଦି କାରଣସ୍ଯାପି କାରଣମ୍
ଏହି ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ଫଳର ମୂଳ।
ଅନନ୍ଯକାରଣଂ ଯୋଗୀ ଜଗଜ୍ଜୀଵୋ ଜଗନ୍ମଯଃ । ଅଣୁର୍ବୃହତ୍କୃଶଃ ସ୍ଥୂଲୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଗୁଣଭୃନ୍ମହାନ୍
ଏହି ଯୋଗୀ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ତିନିଏ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି। ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିଶାଳ, ଛୋଟ ଓ ମୋଟ, ଗୁଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣଧାରୀ, ଏବଂ ମହାନ।
ଅଜୋ ଜନ୍ମଲଯାତୀତୋ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯଃ ସ ହରିଃ ସଦା । ସମ୍ଯଗେତଦ୍ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭଵତା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଅଜନ୍ମା, ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଠାରୁ ତାଲିକ, ସେଇ ହରିଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ମହାପୁରୁଷ, ତୁମର ଏହି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ।
ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସେ ଭାଗଵତାନ୍ଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଭାଵନାନ୍ । ପ୍ରସଂଗେନ ସତାମାତ୍ମମନଃ ଶ୍ରୁତି ରସାଯନାଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାଗବତ ଧର୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ। ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଧର୍ମ ମନ ଓ ହୃଦୟର ଅମୃତ ସମାନ।