ମିଥଃ ପାଣୀ ସମାଲଂବ୍ଯ କାମବାଣଵଶଂ ଗତୌ । ରିରଂସୂଵିଶତଃକୁଞ୍ଜଂସ୍ଖଲଦ୍ଵାଙ୍ମନସୌପଥି
ଦୁଇଜଣେ ହାତ ଧରି, କାମବାଣର ପ୍ରଭାବରେ ଅଧୀନ ହୋଇ, ଏକ ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଏକାପରେ ଏକେ ମିଶିବାକୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କ କଥା ଓ ମନ ରାସ୍ତାରେ ଅଟକିଯାଏ।
କ୍ରୀଡତଶ୍ଚ ତତସ୍ତତ୍ର କରିଣୀଯୂଥପୌ ଯଥା । ସଖ୍ଯୋଽପି ମଧୁଭିର୍ମତ୍ତା ନିଦ୍ରଯାପୀଡିତେକ୍ଷଣାଃ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ହାଥୀ ଓ ହାଥିଣୀ ପରି ଖେଳନ୍ତି; ସାଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧୁରେ ମତ୍ତ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ଚକ୍ଷୁ ଭାରି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅଭିତୋ ମଂଜୁକୁଂଜେଷୁ ସର୍ଵା ଏଵାପି ଶିଶ୍ଯିରେ । ପୃଥଗେକେନ ଵପୁଷା କୃଷ୍ଣୋଽପି ଯୁଗପଦ୍ଵିଭୁଃ
ସମସ୍ତେ ଚମତ୍କାର ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ନିକଟରେ ଶୋଇଯାନ୍ତି; କୃଷ୍ଣ, ଏକ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକା ଏକା ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵାସାଂ ସଂନିଧିଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ପ୍ରିଯଯା ପ୍ରେରିତୋ ମୁହୁଃ । ରମଯିତ୍ଵା ଚ ତାଃ ସର୍ଵାଃ କରିଣୀର୍ଗଜରାଡିଵ
ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ସେ ପୁନିପୁନି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ହାଥୀରାଜ ଯେପରି ତାଙ୍କ ହାଥିଣୀମାନେ ସହ।
ପ୍ରିଯଯା ଚ ତଥା ତାଭିଃ କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ଚ ସରୋ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଜଲସେକୈର୍ମିଥସ୍ତତ୍ର କ୍ରୀଡତଃ ସଗଣୌ ତତଃ
ପ୍ରିୟା ଓ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହିତ ସେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ସରୋବରକୁ ଯାନ୍ତି; ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦଳ ସହିତ ଜଳ ଛିଟାଇ ଖେଳନ୍ତି।
ଵାସଃ ସ୍ରକ୍ଚଂଦନୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଭୂଷଣୈରପି ଭୂଷିତୌ । ତତ୍ରୈଵ ସରସସ୍ତୀରେ ଦିଵ୍ଯରତ୍ନମଯେ ଗୃହେ
ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ସରୋବର କୂଳରେ ଦିବ୍ୟ ମଣିମୟ ଘରେ ରହନ୍ତି।
ପ୍ରାଗେଵ ଫଲମୂଲାନି କଲ୍ପିତାନି ମଯା ମୁନେ । ହରିସ୍ତୁ ପ୍ରଥମଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା କାଂତଯା ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ
ହେ ମୁନି, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ତୟାରି କରିଥିଲି; ହରି ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଘେରି ଖାନ୍ତି।
ଦ୍ଵିତ୍ରାଭିଃ ସେଵିତୋ ଗଚ୍ଛେଚ୍ଛଯ୍ଯାଂ ପୁଷ୍ପଵିନିର୍ମିତାମ୍ । ତାଂବୂଲୈର୍ଵ୍ଯଜନୈସ୍ତତ୍ର ପାଦସଂଵାହନାଦିଭିଃ
ଦୁଇ-ତିନି ଜଣେ ସେବା କରି, ସେ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଛାୟା ମଞ୍ଚକୁ ଯାନ୍ତି; ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପାନ, ବାହା, ପାଦ ମାସାଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସେବା ଦିଆଯାଏ।
ସେଵ୍ଯମାନୋ ହସଂସ୍ତାଭିର୍ମୋଦତେ ପ୍ରେଯସୀଂ ସ୍ମରନ୍ । ରାଧିକାପି ହରୌ ସୁପ୍ତେ ସଗଣା ମୁଦିତାଂତରା
ସେବା ପାଇ ହସି ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ପ୍ରିୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ରାଧିକା ମଧ୍ୟ, ହରି ଶୁଏଲେ, ସାଙ୍ଗମାନେ ସହ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ଅପି ତତ୍ର ଗତପ୍ରାଣା ତଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଭୁନକ୍ତି ଚ । କିଂଚିଦେଵ ତତୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରଜେଚ୍ଛଯ୍ଯାନିକେତନମ୍
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ଯାହାଁ ହରାଇଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗେ, ତଥାପି ସେ ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଏ; କିଛି ମାତ୍ର ଖାଇ, ପରେ ସେ ଛାୟା ଘରକୁ ଯାଏ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କାଂତମୁଖାଂଭୋଜଂ ଚକୋରୀଵ ନିଶାକରମ୍ । ତାଂବୂଲଚର୍ଵିତଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ରତ୍ଯାଭିର୍ନିଵେଦିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଚକୋରୀ ପକ୍ଷୀ ଚାନ୍ଦକୁ ଯେମିତି ଦେଖିବାକୁ ଚାହେ, ସେମିତି ଦେଖିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରିୟଙ୍କର ଚବାଇଥିବା ପାନ ଦେଇଥିଲେ।
ତାଂବୂଲାନ୍ଯପି ଚାଶ୍ନାତି ଵିଭଜଂତୀ ପ୍ରିଯାଲିଷୁ । କୃଷ୍ଣୋଽପି ତାସାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷୁଃ ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଂ ଭାଷିତଂ ମିଥଃ
ସେ ମଧ୍ୟ ପାନ ଖାଉଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଅଂଶୀଦାର କରୁଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସହିତ ମନଖୁଲା କଥା ହେଉଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତନିଦ୍ର ଇଵାଭାତି ଵିନିଦ୍ରୋଽପି ପଟାଵୃତଃ । ତାଶ୍ଚ କ୍ଷ୍ଵେଲୀ କ୍ଷଣଂ କୃତ୍ଵା କୁତଶ୍ଚିଦନୁମାନତଃ
କୃଷ୍ଣ ଜାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚାଦର ଢାକି ରହି, ଶୁଇଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲେ। ସେମାନେ କିଛି ଖେଳିବା ପରେ, କେଉଁଠୁ କିଛି ଅନୁମାନ କରିଥିଲେ।
ଵିଦଶ୍ଯ ରସନାଂ ଦଦ୍ଭିଃ ପଶ୍ଯଂତ୍ଯୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯମାନନମ୍ । ଵିଲୀନା ଇଵ ଲଜ୍ଜାବ୍ଧୌ କ୍ଷଣମୂଚୁର୍ନ କିଂଚନ
ଦାନ୍ତରେ ଜିଭ କଟି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରର ମୁହଁକୁ ତକି ରହିଥିଲେ। ଲଜ୍ଜାର ସାଗରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିବା ପରି, କିଛି ଖଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
କ୍ଷଣାଦେଵ ତତୋ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଦୂରୀକୃତ୍ଯ ତଦଂଗତଃ । ସାଧୁନିଦ୍ରାଂ ଗତୋଽସୀତି ହାସଯଂତ୍ଯୋ ହସଂତି ଚ
ତାପରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଚାଦର ଦୂରେ କରି, ସେମାନେ ହସିଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହସାଇଲେ, 'ସେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ!' ବୋଲି କହି।
ଏଵଂ ତୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ହାସ୍ଯୈ ରମମାଣୌ ଗଣୈଃ ସହ । ଅନୁଭୂଯ କ୍ଷଣଂ ନିଦ୍ରା ସୁଖଂ ଚ ମୁନିସତ୍ତମ
ଏଭଳି, ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ହସିକି ଖେଳରେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଦ୍ରା ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ଉପଵିଶ୍ଯାସନେ ଦିଵ୍ଯେ ସଗଣୌ ଵିସ୍ତୃତେ ମୁଦା । ପଣୀକୃତ୍ଯ ମିଥୋହାର ଚୁଂବାଶ୍ଲେଷପରିଚ୍ଛଦାନ୍
ସେ ତାଙ୍କ ସଖାମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସି, ପରସ୍ପରଙ୍କ ସହିତ ଚୋରି, ଚୁମ୍ବନ, ଆଲିଙ୍ଗନ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗାର ଦେଇ ପଣ ଖେଳୁଥିଲେ।
ଅକ୍ଷୈ ର୍ଵିକ୍ରୀଡତଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ନର୍ମାଲାପପୁରସ୍ସରମ୍ । ପରାଜିତୋଽପି ପ୍ରିଯଯା ଜିତୋହମିତି ଵୈ ବ୍ରୁଵନ୍
ପ୍ରେମରେ ଦାୟ ଖେଳୁଥିଲେ, ମଜା ଓ ହସିକି କଥା ହେଉଥିଲେ। ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପାଖରେ ହାରିଲେ ମଧ୍ୟ, 'ମୁଁ ଜିତିଛି' ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
ହାରାଦିଗ୍ରହଣେ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ତାଡ୍ଯତେ ତଯା । ତଯୈଵଂ ତାଡିତଃ କୃଷ୍ଣଃ କରେଣାସ୍ଯ ସରୋରୁହେ
ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ହାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗହଣା ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ମାଡ଼ିଲେ। ଏଭଳି ମାଡ଼ି ଦେଉଥିବାରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମସମ ହାତରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ।
ଵିଷଣ୍ଣମାନସୋ ଭୂତ୍ଵା ଗଂତୁଂ ପ୍ରକୁରୁତେ ମତିମ୍ । ଜିତୋଽସ୍ମି ଚେତ୍ତ୍ଵଯା ଦେଵି ଗୃହ୍ଯତାଂ ଯତ୍ପଣୀକୃତମ୍
ମନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଚାଲିଯିବାକୁ ଭାବିଲେ। 'ତୁମେ ମୋତେ ହାରାଇଛ, ଦେବୀ, ତେଣୁ ଯାହା ପଣ ହେଇଥିଲା ତାହା ନେଉ।' ବୋଲି କହିଲେ।
ଚୁଂବନାଦି ମଯା ଦତ୍ତମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତଥାଚରେତ୍ । କୌଟିଲ୍ଯଂ ତଦ୍ଭ୍ରୁଵୋର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ତଦ୍ଭର୍ତ୍ସନଂ ଵଚଃ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୁମ୍ବନ ଓ ଏହାପରି ଦେଇଛି' ବୋଲି କହି, ସେ ଏହିପରି କାମ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଭୂଁକୁ ଟେଢ଼ା ହେବା ଦେଖିବାକୁ, ତାଙ୍କ ଭର୍ତ୍ସନା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ତତଃ ସାରୀଶୁକାନାଂ ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଗାହଵଂ ମିଥଃ । ନିର୍ଗଚ୍ଛତସ୍ତତଃ ସ୍ଥାନାଦ୍ଗଂତୁକାମୌ ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ, ସାରୀ ଓ ଶୁକ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥା କହୁଥିବା ଶୁଣି, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ବାହାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଦୁହେଁ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ।
କୃଷ୍ଣଃ କାଂତାମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଗଵାମଭିମୁଖଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ସା ତୁ ସୂର୍ଯଗୃହଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସଖୀମଂଡଲସଂଯୁତା
କୃଷ୍ଣ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେଇ, ଗାଁମାନେ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘରକୁ ଯାଉଥିଲେ।
କିଯଦ୍ଦୂରଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପରାଵୃତ୍ଯ ହରିଂ ପୁନଃ । ଵିପ୍ରଵେଷଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯାତି ସୂର୍ଯଗୃହଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ କିଛି ଦୂର ଯାଇ, ପୁଣି ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷ ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘରକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ସୂର୍ଯଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ତତ୍ର ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ତତ୍ସଖୀଜନୈଃ । ତଦୈଵ କଲ୍ପିତୈର୍ଵେଦୈଃ ପରିହାସଵିଗର୍ଭିତୈଃ
ସେଠାରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସଖୀମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ମଜା ଓ ହସିକି ଭରିଥିବା କଳ୍ପିତ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଥିଲେ।
ତତସ୍ତା ଜ୍ଞାପିତଂ କାଂତଂ ପରିଜ୍ଞାଯ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ । ଆନଂଦସାଗରେ ମଗ୍ନା ନ ଵିଦୁଃ ସ୍ଵଂ ନ ଚାପରମ୍
ତାପରେ, ପ୍ରେମିକ ପ୍ରକାଶ ହୋଇଛି ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ସଚେତନ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ସାଗରରେ ବିଲୀନ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଓ ଅନ୍ୟକୁ ଭୁଲିଯାଇଥିଲେ।
ଵିହାରୈର୍ଵିଵିଧୈରେଵଂ ସାର୍ଦ୍ଧଯାମଦ୍ଵଯଂ ମୁନେ । ନୀତ୍ଵା ଗୃହଂ ଵ୍ରଜେଯୁସ୍ତାଃ ସ ଚ କୃଷ୍ଣୋ ଗଵାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏଭଳି, ମୁନି, ସେମାନେ ଅର୍ଧ ରାତି ବିଭିନ୍ନ ବିହାରରେ କାଟି, ଘରକୁ ଯାଉଥିଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଗାଁମାନେ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ସଂଗମ୍ଯ ସ୍ଵସଖୀନ୍କୃଷ୍ଣୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗାଃ ସମଂତତଃ । ଆଗଚ୍ଛତି ଵ୍ରଜଂ ହର୍ଷାନ୍ନାଦଯନ୍ମୁରଲଦ୍ଯଂ ମୁନେ
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସଖାମାନେ ସହିତ ମିଶି, ଚାରିପାଖରେ ଗାଁମାନେକୁ ଏକଠା କରି, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ମୁରଳୀ ବାଜାଇ, ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ, ମୁନି।
ତତୋ ନଂଦାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵେଣୁରଵଂ ହରେଃ । ଗୋଧୂଲିପଟଲଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପି ନଭସ୍ତଲମ୍
ତାପରେ ନନ୍ଦାଦି ସମସ୍ତେ ହରିଙ୍କ ବାଁଶୀର ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟର ଧୂଳିରେ ଆକାଶ ଢାକିଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ସ୍ତ୍ରିଯୋ ବାଲାଦଯୋଽପି ଚ । କୃଷ୍ଣସ୍ଯାଭିମୁଖଂ ଯାଂତି ତଦ୍ଦର୍ଶନସମୁତ୍ସୁକାଃ
ସେମାନେ, ସମସ୍ତ କାମକାଜ ଛାଡି, ଜଣେ ଝିଅ, ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି।