ଗମନାଗମନେ ନିତ୍ଯଂ କରୋତି ଵନଗୋଷ୍ଠଯୋଃ । ଗୋଚାରଣଂ ଵଯସ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିନାଽସୁରଵିଘାତନମ୍
ବନ ଓ ଗୋପାଳ ଗାଁରେ ସେ ସଦା ଆସିଯିବା କରନ୍ତି, ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଗାଈ ଚରାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦାନବ ବିନାଶ କରନ୍ତିନାହିଁ।
କରକୀଯାଭିମାନିନ୍ଯସ୍ତଥା ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ଜନାଃ । ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନେନୈଵ ଭାଵେନ ରମଯଂତି ନିଜପ୍ରିଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦକ୍ଷତାରେ ଗର୍ବିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଆତ୍ମାନଂ ଚିଂତଯେତ୍ତତ୍ର ତାସାଂ ମଧ୍ଯେ ମନୋରମାମ୍ । ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନାଂ କିଶୋରୀଂ ପ୍ରମଦାକୃତିମ୍
ସେଠି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ଅତି ଆକର୍ଷକ, ରୂପ ଓ ଯୌବନ ସମ୍ପନ୍ନ, ଏକ କିଶୋରୀ ରୂପେ କଳ୍ପନା କରିବା ଉଚିତ।
ନାନାଶିଲ୍ପକଲାଭିଜ୍ଞାଂ କୃଷ୍ଣଭୋଗାନୁରୂପିଣୀମ୍ । ପ୍ରାର୍ଥିତାମପି କୃଷ୍ଣେନ ତତ୍ର ଭୋଗପରାଙ୍ମୁଖୀମ୍
ନାନା କଳା କୌଶଳରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭୋଗକୁ ଉପଯୁକ୍ତ, କୃଷ୍ଣ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଅନାସକ୍ତ।
ରାଧିକାନୁଚରୀଂ ତତ୍ର ତତ୍ସେଵନପରାଯଣାମ୍ । କୃଷ୍ଣାଦପ୍ଯଧିକଂ ପ୍ରେମ ରାଧିକାଯାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତୀମ୍
ସେଠି ରାଧିକାଙ୍କ ଅନୁଚରୀ ଭାବେ, ତାଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, କୃଷ୍ଣ ଠାରୁ ଅଧିକ ଭଲପାଇବା ରାଧିକାପାଇଁ।
ପ୍ରୀତ୍ଯାନୁଦିଵସଂ ଯତ୍ନାତ୍ତଯୋଃ ସଂଗମକାରିଣୀମ୍ । ତତ୍ସେଵନସୁଖାହ୍ଲାଦଭାଵେନାତିସୁନିର୍ଵୃତାମ୍
ପ୍ରେମରେ ପ୍ରତିଦିନ ଚେଷ୍ଟା କରି ତାଙ୍କ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କର ମିଳନ କରାଇବା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେବାର ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା।
ଇତ୍ଯାତ୍ମାନଂ ଵିଚିଂତ୍ଯୈଵ ତତ୍ର ସେଵାଂ ସମାଚରେତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାରଭ୍ଯ ଯାଵତ୍ସ୍ଯାତ୍ତୁ ମହାନିଶା
ଏଭଳି ନିଜକୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେଠାରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାମ ଉଠିବା ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାତି ଗଭୀର ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ହରେର୍ଦୈନଂଦିନୀଂ ଲୀଲାଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଲୀଲାମଜାନତା ସେଵ୍ଯୋ ମନସା ତୁ କଥଂ ହରିଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ମୁଁ ହରିଙ୍କର ପ୍ରତିଦିନର କ୍ରୀଡ଼ା ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କ୍ରୀଡ଼ା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କିପରି ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରିପାରିବେ?
ଶିଵ ଉଵାଚ- ନାହଂ ଜାନାମି ତାଂ ଲୀଲାଂ ହରେର୍ନାରଦତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଵୃଂଦାଦେଵୀମିତୋ ଗଚ୍ଛ ସା ତେ ଲୀଲାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯତି
ଶିବ କହିଲେ— ନାରଦ, ମୁଁ ହରିଙ୍କର ସେଇ କ୍ରୀଡ଼ା ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣେନି। ଏଠାରୁ ତୁମେ ବୃନ୍ଦାଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେ ତୁମକୁ ସେଇ କ୍ରୀଡ଼ା ବିଷୟରେ କହିଦେବେ।
ଅଵିଦୂର ଇତଃ ସ୍ଥାନାତ୍କେଶୀତୀର୍ଥସମୀପତଃ । ସଖୀସଂଘଵୃତା ସାସ୍ତେ ଗୋଵିଂଦପରିଚାରିକା
ଏଠାରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, କେଶୀତୀର୍ଥ ନିକଟରେ, ସେ ବୃନ୍ଦାଦେବୀ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ସେବା କରି ରହୁଛନ୍ତି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ହୃଷ୍ଟୋ ନତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଵୃଂଦାଶ୍ରମଂ ଜଗାମାଥ ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଏଭଳି ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଖୁସି ହୋଇ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କଲେ। ତାପରେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ଵୃଂଦାପି ନାରଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ପୁନଃପୁନଃ । ଉଵାଚ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥମତ୍ରାଗତିସ୍ତଵ
ବୃନ୍ଦା ମଧ୍ୟ, ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ— ମୁନିସ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଏଠାକୁ କେଉଁ କାରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି?
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମି ନୈତ୍ଯକଂ ଚରିତଂ ହରେଃ । ତଦାଦିତୋ ମମ ବ୍ରୂହି ଯଦି ଯୋଗ୍ଯୋଽସ୍ମି ଶୋଭନେ
ନାରଦ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ହରିଙ୍କର ପ୍ରତିଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶିଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯଦି ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଆରମ୍ଭରୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମତେ କହ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଵୃଂଦୋଵାଚ- ରହସ୍ଯମପିଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତୋସି ନାରଦ । ନ ପ୍ରକାଶ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାପ୍ଯେତଦ୍ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ମହତ୍
ବୃନ୍ଦା କହିଲେ— ନାରଦ, ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ଥିବାରୁ ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ମଧ୍ୟ କହିଦେବି। କିନ୍ତୁ ଏହା ବଡ଼ ଗୁପ୍ତ ଓ ଗୁପ୍ତତମ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ କାହାକୁ ଖୋଲିବା ନାହିଁ।
ମଧ୍ଯେ ଵୃଂଦାଵନେ ରମ୍ଯେ ପଂଚାଶତ୍କୁଂଜମଂଡିତେ । କଲ୍ପଵୃକ୍ଷନିକୁଂଜେ ତୁ ଦିଵ୍ଯରତ୍ନମଯେ ଗୃହେ
ସୁନ୍ଦର ବୃନ୍ଦାବନର ମଧ୍ୟରେ, ପଞ୍ଚାଶିଟି କୁଞ୍ଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ରେ ଘେରା ଏକ ଦିବ୍ୟ ମଣିମୟ ଘର ଅଛି।
ନିଦ୍ରିତୌ ତିଷ୍ଠତସ୍ତଲ୍ପେ ନିବିଡାଲିଂଗିତୌ ମିଥଃ । ମଦାଜ୍ଞାକାରିଭିଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପକ୍ଷିଭିର୍ବୋଧିତାଵପି
ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣେ ଶୟନରେ ଘନ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଇ ରହନ୍ତି। ପରେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ—
ଗାଢାଲିଂଗନଜାନଂଦମାପ୍ତୌ ତଦ୍ଭଂଗକାତରୌ । ନ ମନଃ କୁରୁତସ୍ତଲ୍ପାତ୍ସମୁତ୍ଥାତୁଂ ମନାଗପି
ଘନ ଆଲିଙ୍ଗନର ଆନନ୍ଦ ଲାଗି, ଏହା ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟରେ, ସେମାନଙ୍କ ମନ ଶୟନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ, ଥୋଡ଼ା ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତତଶ୍ଚ ସାରିକାସଂଘୈଃ ଶୁକାଦ୍ଯୈଃ ପରିତୋ ମୁହୁଃ । ବୋଧିତୌ ଵିଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ ସ୍ଵତଲ୍ପାଦୁଦତିଷ୍ଠତାମ୍
ତାପରେ, ସାରିକା ଓ ଶୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହି, ଚାରିପାଖରୁ ପୁନିପୁନି ଜଗାଇଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଶୟନରୁ ଉଠିଯାନ୍ତି।
ଉପଵିଷ୍ଟୌ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଖ୍ଯସ୍ତଲ୍ପେ ମୁଦାନ୍ଵିତୌ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସେଵାଂ କୁର୍ଵଂତି ତତ୍କାଲେ ହ୍ଯୁଚିତାଂ ତଯୋଃ
ପରେ, ସଖୀମାନେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଶୟନରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସମୟଅନୁଯାୟୀ ସେବା କରନ୍ତି।
ପୁନଶ୍ଚ ସାରିକାଵାକ୍ଯୈସ୍ତାଵୁତ୍ଥାଯ ସ୍ଵତଲ୍ପତଃ । ଗଚ୍ଛତଃ ସ୍ଵସ୍ଵଭଵନଂ ଭୀତ୍ଯୁତ୍କଂଠାକୁଲୌ ତତଃ
ପୁନି, ସାରିକା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଥାରେ, ସେମାନେ ନିଜ ଶୟନ ଛାଡ଼ି, ଭୟ ଓ ବିରହରେ ବିଆକୁଳ ହୋଇ, ନିଜ ଘରକୁ ଯାନ୍ତି।
ପ୍ରାତଶ୍ଚ ବୋଧିତୋ ମାତ୍ରା ତଲ୍ପାଦୁତ୍ଥାଯ ସତ୍ଵରଃ । କୃତ୍ଵା କୃଷ୍ଣୋ ଦଂତକାଷ୍ଠଂ ବଲଦେଵସମନ୍ଵିତଃ
ପ୍ରଭାତରେ, ମାଆ ଜଗାଇଲେ, କୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ଶୟନ ଛାଡ଼ି, ବଳରାମ ସହିତ ଦାନ୍ତ କାଠି ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜନ୍ତି।
ମାତ୍ରାନୁମୋଦିତୋ ଯାତି ଗୋଶାଲାଂ ସଖିଭିର୍ଵୃତଃ । ରାଧାପି ବୋଧିତା ଵିପ୍ର ଵଯସ୍ଯାଭିଃ ସ୍ଵତଲ୍ପତଃ
ମାଆ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ସେ ସଖାମାନେ ସହିତ ଗୋଶାଳାକୁ ଯାନ୍ତି। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଧା ମଧ୍ୟ ନିଜ ସଖୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଶୟନରୁ ଉଠାଯାନ୍ତି।
ଉତ୍ଥାଯ ଦଂତକାଷ୍ଠାଦି କୃତ୍ଵାଭ୍ଯଂଗଂ ସମାଚରେତ୍ । ସ୍ନାନଵେଦୀଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ସ୍ନାପିତା ସା ନିଜାଲିଭିଃ
ଉଠି, ଦାନ୍ତ କାଠି ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜି, ତେଲ ମାସାଜ କରନ୍ତି। ତାପରେ ସ୍ନାନ ଘରକୁ ଯାଇ, ସଖୀମାନେ ସେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି।
ଭୂଷାଗୃହେ ଵ୍ରଜେତ୍ତତ୍ର ଵଯସ୍ଯା ଭୂଷଯଂତ୍ଯପି । ଭୂଷଣୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଗଂଧମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ
ସେ ଭୂଷା ଘରକୁ ଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ସଖୀମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, ସୁଗନ୍ଧ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କରନ୍ତି।
ତତଃ ସଖୀଜନୈସ୍ତସ୍ଯାଃ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ସଂପ୍ରାର୍ଥ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ । କର୍ତୁମାହୂଯତେସ୍ଵନ୍ନଂ ସସଖୀ ସା ଯଶୋଦଯା
ତାପରେ ସହେଳୀମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁରୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି, ବଡ଼ ଆଦରରେ ଡାକିଲେ । ସେ ସହେଳୀମାନେ ଓ ଯଶୋଦା ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇବାକୁ ଡାକାଯାଇଲେ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କଥମାହୂଯତେ ଦେଵି ପାକାର୍ଥଂ ତୁ ଯଶୋଦଯା । ସତୀଷୁ ପାକକର୍ତ୍ରୀଷୁ ରୋହିଣୀପ୍ରମୁଖାସ୍ଵପି
ନାରଦ କହିଲେ — ମା, ଯେଉଁଠି ରୋହିଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣବତୀ ଜଣେ ରହିଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ରାନ୍ଧନା କରିପାରନ୍ତି, ସେଠି ଯଶୋଦା କିପରି ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇବାକୁ ଡାକନ୍ତି ?
ଵୃଂଦୋଵାଚ- ପୂର୍ଵଂ ଦୁର୍ଵାସସା ଦତ୍ତୋ ଵରସ୍ତସ୍ଯୈ ମହାମୁନେ । ଇତି କାତ୍ଯାଯନୀ ଵକ୍ତ୍ରାଚ୍ଛ୍ରୁତମାସୀନ୍ମଯା ପୁରା
ବୃନ୍ଦା କହିଲେ — ପୂର୍ବରୁ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ, ମହାମୁନି । ଏହି କଥା କାଟ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ମୁଖରୁ ମୁଁ ଏକଥା ଶୁଣିଥିଲି ।
ତ୍ଵଯା ଯତ୍ପଚ୍ଯତେ ଦେଵି ତଦନ୍ନଂ ମଦନୁଗ୍ରହାତ୍ । ମିଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାଦମୃତସ୍ପର୍ଦ୍ଧି ଭୋକ୍ତୁରାଯୁଷ୍କରଂ ତଥା
‘ମା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ପକାଅଛ, ମୋର କୃପାରେ ସେଠାରେ ମଧୁରତା ରହିବ, ତାହା ଅମୃତ ସମାନ ହେବ ଓ ଯେଉଁଠି ଖାଇବେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବେ ।’
ଇତ୍ଯାହ୍ଵଯତି ତାଂ ନିତ୍ଯଂ ଯଶୋଦା ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲା । ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ମେ ଭଵେତ୍ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଵାଦୁଲୋଭାତ୍ତଥା ସତୀ
ଏହିପରି ବର ଥିବାକୁ ଦେଖି, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଯଶୋଦା ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି — ‘ମୋର ପୁଅ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ’ ବୋଲି ଏବଂ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟର ଲୋଭରେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାନୁମୋଦିତା ହୃଷ୍ଟା ସାପି ନଂଦାଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ସସଖୀପ୍ରକରା ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ପାକଂ କରୋତି ଚ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଖୁସି ହୋଇ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ସହେଳୀମାନେ ସହିତ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି ଓ ସେଠି ଖାଦ୍ୟ ପକାନ୍ତି ।