ତତୋଽତିଭକ୍ତ୍ଯା ସସ୍ନେହଂ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ବୁଧଃ । ଶ୍ରୀଗୁରୁଂ ପୂଜଯେଚ୍ଚାପି ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକରଣାଦିଭିଃ
ତାପରେ, ଅତି ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହ ସହିତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଗୁରଵେ ଦଦ୍ଯାତ୍ତଦର୍ଦ୍ଧଂ ଵା ମହାମୁନେ । ସ୍ଵଦେହମପି ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଗୁରୌ ସ୍ଥେଯମକିଂଚନୈଃ
ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଅତି କମରେ ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଦେବା ଦରକାର, ମହାମୁନି। ନିଜ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣେ ଅର୍ପଣ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମମ ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ।
ଯ ଏତୈଃ ପଂଚଭିର୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ସଂସ୍କାରୈଃ ସଂସ୍କୃତୋ ଭଵେତ୍ । ଦାସ୍ଯଭାଗୀ ସ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନାନ୍ଯଥା କଲ୍ପକୋଟିଭିଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନେକ କୋଟି ଯୁଗ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିଠାରେ ଯୋଗ୍ୟତା ମିଳେ ନାହିଁ।
ଅଂକନଂ ଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଂଡ୍ରଶ୍ଚ ମଂତ୍ରୋ ନାମଵିଧାରଣମ୍ । ପଂଚମୋ ଯାଗ ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ସଂସ୍କାରାଃ ପୂର୍ଵସୂରିଭିଃ
ଚିହ୍ନ ଦେବା, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର, ମନ୍ତ୍ର, ନାମ ଧାରଣ ଓ ଯଜ୍ଞ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସଂସ୍କାର ପୂର୍ବତନ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଅଂକନଂ ଶଂଖଚକ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ସଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପୁଂଡ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଦାସଶବ୍ଦଯୁତଂ ନାମମଂତ୍ରୋ ଯୁଗଲସଂଜ୍ଞକଃ
ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନ ଦେବାକୁ 'ଅଙ୍କନ' କୁହାଯାଏ; ଭାଗ ଭାଗ ଥିବା ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନକୁ 'ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର' କୁହାଯାଏ; ନାମରେ 'ଦାସ' ଶବ୍ଦ ଥିବା ଦରକାର; ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ରକୁ 'ଯୁଗଳ ମନ୍ତ୍ର' କୁହାଯାଏ।
ଗୁରୁଵୈଷ୍ଣଵଯୋଃ ପୂଜା ଯାଗ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ । ଏତେ ପରମସଂସ୍କାରା ମଯା ତେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ଗୁରୁ ଓ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ପୂଜାକୁ 'ଯଜ୍ଞ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ପରମ ସଂସ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।
ଅଥ ତୁଭ୍ଯଂ ପ୍ରପନ୍ନାନାଂ ଧର୍ମାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାରଦ । ଯାନାସ୍ଥାଯ ଗମିଷ୍ଯଂତି ହରିଧାମ ନରାଃ କଲୌ
ଏବେ, ନାରଦ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମ କହିବି, ଯେଉଁମାନେ ଶରଣାଗତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯାହା ଅନୁସରଣ କରି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିବେ।
ଇତ୍ଥଂ ଗୁରୋର୍ଲବ୍ଧମଂତ୍ରୋ ଗୁରୁଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । ସେଵମାନୋ ଗୁରୁଂ ନିତ୍ଯଂ ତତ୍କୃପାଂ ଭାଵଯେତ୍ସୁଧୀଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ଗୁରୁଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସଦା ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରିବା ଓ ତାଙ୍କର କୃପା ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ସତାଂ ଧର୍ମାଂ ସ୍ତତଃ ଶିକ୍ଷେତ୍ପ୍ରପନ୍ନାନାଂ ଵିଶେଷତଃ । ସ୍ଵେଷ୍ଟଦେଵଧିଯା ନିତ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ପରିତୋଷଯେତ୍
ତାପରେ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନେଙ୍କ ଧର୍ମ, ବିଶେଷକରି ଶରଣାଗତମାନେଙ୍କ ଧର୍ମ ଶିଖିବା ଉଚିତ। ନିଜ ପ୍ରିୟ ଦେବତା ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହିତ ସଦା ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଦରକାର।
ତାଡନଂ ଭର୍ତ୍ସନଂ କାମିଭୋଗ୍ଯତ୍ଵେନ ଯଥା ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଗୃହ୍ଣଂତି ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଚ ତତ୍ତଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ତଥା ବୁଧୈଃ
ଯେପରି ଜନାନୀମାନେ ନିଜ ପ୍ରେମିକଙ୍କ ପାଖରେ ତାଡ଼ନ, ଗାଳି ଓ ଭୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ଠାରୁ ଯାହା ମିଳେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଐହିକ୍ଯାମୁଷ୍ମିକୀ ଚିଂତା ନୈଵ କାର୍ଯା କଦାଚନ । ଐହିକଂ ତୁ ସଦା ଭାଵ୍ଯଂ ପୂର୍ଵାଚରିତକର୍ମଣା
ଏହି ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ପରଜନ୍ମ ନେଇ କେବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଜଗତରେ ପୂର୍ବ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ଆମୁଷ୍ମିକଂ ତଥା କୃଷ୍ଣଃ ସ୍ଵଯମେଵ କରିଷ୍ଯତି । ଅତୋ ହି ତତ୍କୃତେ ତ୍ଯାଜ୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନଃ ସର୍ଵଥା ନରୈଃ
ପରଲୋକ ଦେଖିବା କାମ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ କରିବେ। ତେଣୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵୋପାଯପରିତ୍ଯାଗଃ କୃଷ୍ଣୀଯାତ୍ମତଯାର୍ଚନମ୍ । ସୁଚିରଂ ପ୍ରୋଷିତେ କାଂତେ ଯଥା ପତିପରାଯଣା
ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଛାଡ଼ି, ନିଜକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅଂଶ ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ଭଜିବା ଉଚିତ। ଯେପରି ଦୀର୍ଘଦିନ ଦୂରେ ଥିବା ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତିମତୀ ଜନାନୀ ତାଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି।
ପ୍ରିଯାନୁରାଗିଣୀ ଦୀନା ତସ୍ଯସଂଗୈକକାଂକ୍ଷିଣୀ । ତଦ୍ଗୁଣାନ୍ଭାଵଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଗାଯତ୍ଯପି ଶୃଣୋତି ଚ
ପ୍ରେମରେ ଆସକ୍ତ, ଦୁଃଖିତ ଓ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ମାତ୍ର ଆଶା କରୁଥିବା ସେ ଜନାନୀ ସଦା ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ଗାନ କରନ୍ତି ଓ ଶୁଣନ୍ତି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଗୁଣଲୀଲାଦି ସ୍ମରଣାଦି ତଥାଚରେତ୍ । ନ ପୁନଃ ସାଧନତ୍ଵେନ କାର୍ଯଂ ତତ୍ତୁ କଦାଚନ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗୁଣ, ଲୀଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା ମନେ ପକାଇବା ଓ ଏହା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ସାଧନା ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଚିରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯାଗତଂ କାଂତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାଂତଧିଯା ଯଥା । ଚୁଂବଂତୀ ଵା ଶ୍ଲିଷ୍ଯଂତୀଵ ନେତ୍ରାଂତେ ନ ପିବଂତ୍ଯପି
ଯେପରି ଜଣେ ପ୍ରେମିକା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚୁମ୍ବନ କିମ୍ବା ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନୟନର ସୀମାନ୍ତରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ—
ବ୍ରହ୍ମାନଂଦଗତେଵାଶୁ ସେଵତେ ପରଯା ମୁଦା । ଶ୍ରୀମଦର୍ଚାଵତାରେଣ ତଥା ପରିଚରେଦ୍ଧରିମ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ଲାଭ କରିଛି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ସେବା କରେ; ଏହିପରି ଶ୍ରୀମନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନନ୍ଯଶରଣୋ ନିତ୍ଯଂ ତଥୈଵାନନ୍ଯସାଧନଃ । ଅନନ୍ଯସାଧନାର୍ଥତ୍ଵାତ୍ସ୍ଯାଦନନ୍ଯ ପ୍ରଯୋଜନଃ
ସେ ସଦା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନ ନେଇ, ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ହେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ନ ନେବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏହି ଉପାୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନ ରଖିବା, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନାନ୍ଯଂ ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ନ ନମେତ୍ତଂ ସ୍ମରେନ୍ନ ଚ । ନ ଚ ପଶ୍ଯେନ୍ନ ଗାଯେଚ୍ଚ ନ ଚ ନିଂଦେତ୍କଦାଚନ
ସେ କେବେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା, ନମସ୍କାର କରିବା, ସ୍ମରଣ କରିବା, ଦେଖିବା, ଗାଇବା କିମ୍ବା କେବେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନାନ୍ଯୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଚ ଭୁଂଜୀତ ନାନ୍ଯଶେଷଂ ଚ ଧାରଯେତ୍ । ଅଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସଂଭାଷା ଵଂଦନାଦି ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଶେଷ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେବା ଏ avoided କରିବା ଉଚିତ।
ଈଶଵୈଷ୍ଣଵଯୋର୍ନିଂଦାଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନ କଦାଚନ । କର୍ଣୌ ପିଧାଯ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଶକ୍ତୌ ଦଂଡଂ ସମାଚରେତ୍
ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ କିମ୍ବା ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯଦି ଶୁଣିଯାଏ, ତେବେ କାନ ଢାକି ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଥିଲେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଚାତକୀଂ ଵୃତ୍ତିଂ ଦେହପାତାଵଧି ଦ୍ଵିଜ । ଦ୍ଵଯସ୍ଯାର୍ଥଂ ଭାଵଯିତ୍ଵା ସ୍ଥେଯମିତ୍ଯେଵ ମେ ମତିଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଚାତକ ପକ୍ଷୀର ଭଳି ଆଚରଣ କରି, ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ମନେ ରଖି ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ମୋ ମତ।
ସରଃ ସମୁଦ୍ର ନଦ୍ଯାଦୀନ୍ଵିହାଯ ଚାତକୋ ଯଥା । ତୃଷିତୋ ମ୍ରିଯତେ ଵାପି ଯାଚତେ ଵା ପଯୋଧରମ୍
ଯେପରି ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ଜଳାଶୟ, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଛାଡ଼ି, ତିଆର୍ଥି ହେଲେ ବା ବର୍ଷାମେଘରୁ ଜଳ ଚାହିଁଥାଏ କିମ୍ବା ତାହା ନ ମିଳିଲେ ମରିଯାଏ—
ଏଵମେଵ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସାଧନାନି ଵିଚିଂତଯେତ୍ । ସ୍ଵେଷ୍ଟଦେଵଃସଦାଯାଚ୍ଯୋଗତିସ୍ତ୍ଵଂମେଭଵେରିତି
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଉତ୍ସାହ ସହିତ ସାଧନା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; 'ମୋର ପ୍ରିୟ ଦେବତା ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ମୋ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ'—ଏଭଳି ସଦା ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵେଷ୍ଟଦେଵ ତଦୀଯାନାଂ ଗୁରୋରପି ଵିଶେଷତଃ । ଆନୁକୂଲ୍ଯେ ସଦା ସ୍ଥେଯଂ ପ୍ରାତିକୂଲ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
ନିଜ ପ୍ରିୟ ଦେବତା, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଅନୁକୂଳ ରହିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସବୁ ଅନନ୍ତା ଦୃଷ୍ଟିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ସକୃତ୍ପ୍ରପନ୍ନୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଲ୍ଯାଣଗୁଣତାଂ ତଯୋଃ । ଵିଚିଂତ୍ଯ ଵିଶ୍ଵସେଦେତୌ ମାମିମାଵୁଦ୍ଧରିଷ୍ଯତଃ
ଏକଥର ଶରଣ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୁଣ ମୁଁ କହିବି; ଏହି ଦୁଇଟି ଭାବକୁ ଭାବି, ଏହିମାନେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ ବୋଲି ଦୃଢ଼ ଭରସା ରଖିବା ଉଚିତ।
ସଂସାରସାଗରାନ୍ନାଥ ମିତ୍ର ପୁତ୍ର ଗୃହା କୁଲାତ୍ । ଗୋପ୍ତାରୌ ମେ ଯୁଵାମେଵ ପ୍ରପନ୍ନଭଯଭଂଜନୌ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସଂସାର ସାଗର, ବନ୍ଧୁ, ପୁଅ, ଘର, ପରିବାରରୁ ମୋ ପାଇଁ ଦୁଇଯଣେ ହିଁ ରକ୍ଷକ, ଶରଣ ନେଇଥିବା ଭୟକୁ ଦୂର କରୁଥିବା।
ଯୋହଂ ମମାସ୍ତି ଯତ୍କିଂଚିଦିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭଵତୋରଦ୍ଯ ଚରଣେଷୁ ସମର୍ଚିତମ୍
ମୁଁ ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ମୋର ଅଛି, ସେ ସବୁ ଆଜି ଦୁଇଯଣଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।
ଅହମସ୍ମ୍ଯପରାଧାନାମାଲଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ ସାଧନଃ । ଅଗତିଶ୍ଚ ତତୋ ନାଥୌ ଭଵଂତାଵେଵ ମେ ଗତିଃ
ମୁଁ ଅପରାଧର ଭଣ୍ଡାର, ସମସ୍ତ ସାଧନା ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଦୁଇଯଣେ ପ୍ରଭୁ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ତଵାସ୍ମି ରାଧିକାକାଂତ କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା । କୃଷ୍ଣକାଂତେ ତଵୈଵାସ୍ମି ଯୁଵାମେଵ ଗତିର୍ମମ
ହେ ରାଧିକାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ଭାଷାରେ ମୁଁ ତୁମର; ହେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ କେବଳ ତୁମର, ଦୁଇଯଣେ ହିଁ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ।