ଇତ୍ଥଂ କଲ୍ପତରୋର୍ମୂଲେ ରତ୍ନସିଂହାସନୋପରି । ଵୃଂଦାରଣ୍ଯେ ସ୍ମରେତ୍କୃଷ୍ଣଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ଏଭଳି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷର ମୂଳରେ, ରତ୍ନମଣି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସିଂହାସନ ଉପରେ, ବୃନ୍ଦାବନ ଉଦ୍ୟାନରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଥିତାଂ ତସ୍ଯ ରାଧିକାଂ ଚ ସ୍ମରେତ୍ତତଃ । ନୀଲଚୋଲକସଂଵୀତାଂ ତପ୍ତହେମସମପ୍ରଭାମ୍
ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ରାଧିକାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଗାଢ଼ ନୀଳ ଚିରେ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେହ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଚମକୁଛି।
ପଟ୍ଟାଂଚଲେନାଵୃତାର୍ଦ୍ଧ ସୁସ୍ମେରାନନପଂକଜାମ୍ । କାଂତଵକ୍ତ୍ରେ ନ୍ଯସ୍ତନେତ୍ରାଂ ଚକୋରୀ ଚଂଚଲେକ୍ଷଣାମ୍
ତାଙ୍କର ଅର୍ଧଦେହ ପଟ ଆଞ୍ଚଳରେ ଢାକା, ମୃଦୁ ହସରେ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରିୟଙ୍କର ମୁଖରେ ଅଟକିଛି, ଚକୋର ପକ୍ଷୀ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ।
ଅଂଗୁଷ୍ଠତର୍ଜନୀଭ୍ଯାଂ ଚ ନିଜକାଂତମୁଖାଂବୁଜେ । ଅର୍ପଯଂତୀଂ ପୂଗଫଲଂ ପର୍ଣଚୂର୍ଣସମନ୍ଵିତମ୍
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଠି ଏବଂ ତରଜନୀ ଦ୍ୱାରା, ରାଧିକା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ପାନ ଫଳ ଏବଂ ପତ୍ର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ମୁକ୍ତାହାରସ୍ଫୁରଚ୍ଚାରୁ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାମ୍ । କ୍ଷୀଣମଧ୍ଯାଂ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣୀଂ କିଂକିଣୀଜାଲମଂଡିତାମ୍
ମୁକ୍ତା ହାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଥିବା ଅଂଶ, ସୁକୁମାର କମର, ପ୍ରସ୍ଥ ନିତମ୍ବ ଏବଂ ଘଂଟି ଲାଗିଥିବା କମରବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ।
ରତ୍ନତାଟଂକକେଯୂରମୁଦ୍ରା ଵଲଯଧାରିଣୀମ୍ । ରଣତ୍କଟକମଂଜୀର ରତ୍ନପାଦାଂଗୁଲୀଯକାମ୍
ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା କନ୍ତା, ବାହୁବନ୍ଧ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଏବଂ ଚୂଡ଼ି ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଝଙ୍କାର ହେଉଥିବା କଂକଣ ଏବଂ ପାଦସର ଏବଂ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପାଦଅଙ୍ଗୁଠି ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଲାଵଣ୍ଯସାରମୁଗ୍ଧାଂଗୀଂ ସର୍ଵାଵଯଵସୁଂଦରୀମ୍ । ଆନଂଦରସସଂମଗ୍ନାଂ ପ୍ରସନ୍ନାଂ ନଵଯୌଵନାମ୍
ସମସ୍ତ ଶୋଭାର ସାର ତାଙ୍କର ଦେହ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଗ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଆନନ୍ଦର ରସରେ ଡୁବିଥିବା, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ତରୁଣ୍ୟର ତାଜାପନିରେ ରହିଛନ୍ତି।
ସଖ୍ଯଶ୍ଚ ତସ୍ଯା ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତତ୍ସମାନଵଯୋଗୁଣାଃ । ତତ୍ସେଵନପରାଭାଵ୍ଯାଶ୍ଚାମରଵ୍ଯଜନାଦିଭିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ବୟସ ଏବଂ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ, ସେମାନେ ସେଠି ଚାମର, ବିଜନି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ଧରି ରାଧିକାଙ୍କ ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ।
ଅଥ ତୁଭ୍ଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମଂତ୍ରାର୍ଥଂ ଶୃଣୁ ନାରଦ । ବହିରଂଗୈଃ ପ୍ରପଂଚସ୍ଯ ସ୍ଵାଂଶୈର୍ମାଯାଦି ଶକ୍ତିଭିଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ କହିବି, ଶୁଣ ନାରଦ। ତାଙ୍କର ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା, ମାୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅଂତରଂଗୈସ୍ତଥା ନିତ୍ଯଵିଭୂତୈସ୍ତୈଶ୍ଚିଦାଦିଭିଃ । ଗୋପନାଦୁଚ୍ଯତେ ଗୋପୀ ରାଧିକା କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭା । ଦେଵୀ କୃଷ୍ଣମଯୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ରାଧିକା ପରଦେଵତା
ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଗୁଣମାନେ, ଯେପରି ଚେତନା ଇତ୍ୟାଦି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଗୋପୀ, ରାଧିକା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଦେବୀ କୃଷ୍ଣମୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ରାଧିକା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ।
ସର୍ଵଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ଵରୂପା ସା କୃଷ୍ଣାହ୍ଲାଦସ୍ଵରୂପିଣୀ । ତତଃ ସା ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଵିପ୍ର ହ୍ଲାଦିନୀତି ମନୀଷିଭିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆନନ୍ଦର ଆକାର। ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ହ୍ଲାଦିନୀ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ତତ୍କଲାକୋଟିକୋଟ୍ଯଂଶ ଦୁର୍ଗାଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକାଃ । ସା ତୁ ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କୃଷ୍ଣୋ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ତାଙ୍କର ଅନେକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଗୁଣର ଆଧାର, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ନିଜେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, କୃଷ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ।
ନୈତଯୋର୍ଵିଦ୍ଯତେ ଭେଦଃ ସ୍ଵଲ୍ପୋଽପି ମୁନିସତ୍ତମ । ଇଯଂ ଦୁର୍ଗା ହରୀ ରୁଦ୍ରଃ କୃଷ୍ଣଃ ଶକ୍ର ଇଯଂ ଶଚୀ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛିମାତ୍ର ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ସେ ଦୁର୍ଗା, ହରି, ରୁଦ୍ର; କୃଷ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶଚୀ।
ସାଵିତ୍ରୀଯଂ ହରିର୍ବ୍ରହ୍ମା ଧୂମୋର୍ଣାସୌ ଯମୋ ହରିଃ । ବହୁନା କିଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିନା ତାଭ୍ଯାଂ ନ କିଂଚନ
ସେ ସାବିତ୍ରୀ, ହରି ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା; ସେ ଧୂମୋର୍ଣ୍ଣା, ଯମ ହେଉଛନ୍ତି ହରି। ଅଧିକ କଣ କହିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ? ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ବିନା କିଛି ନାହିଁ।
ଚିଦଚିଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ସର୍ଵଂ ରାଧାକୃଷ୍ଣମଯଂ ଜଗତ୍ । ଇତ୍ଥଂ ସର୍ଵଂ ତଯୋରେଵ ଵିଭୂତିଂ ଵିଦ୍ଧି ନାରଦ
ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ସେସବୁ ରାଧା କୃଷ୍ଣ ମୟ। ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ବିଭୂତି ତାଙ୍କର ଅଟୁଟ ଅଂଶ ବୋଲି ଜାଣ, ନାରଦ।
ନ ଶକ୍ଯତେ ମଯା ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷକୋଟିଶତୈରପି । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ପୃଥିଵୀ ମାନ୍ଯା ଜଂବୂଦ୍ଵୀପଂ ତତୋଵରମ୍
ମୁଁ ଏହାକୁ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବି ଏକଥା କହିପାରିବି ନାହିଁ। ତିନି ଲୋକରେ ଭୂମି ଗର୍ବିତ, ଏବଂ ତାହା ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ତତ୍ରାପି ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ତତ୍ରାପି ମଥୁରାପୁରୀ । ତତ୍ର ଵୃଂଦାଵନଂ ନାମ ତତ୍ର ଗୋପୀକଦଂବକମ୍
ସେଠି ଭାରତ ଭୂମି ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟରେ ମଥୁରା ପୁରୀ ଅଛି। ସେଠି ବୃନ୍ଦାବନ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠି ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦଳ ଅଛି।
ତତ୍ର ରାଧାସଖୀଵର୍ଗସ୍ତତ୍ରାପି ରାଧିକା ଵରା । ସାଂନିଧ୍ଯାଧିକ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯା ଆଧିକ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥୋତ୍ତରମ୍
ସେଠି ରାଧାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ଦଳ ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟରେ ରାଧିକା ସର୍ବୋତ୍ତମ। ତାଙ୍କର ସାନିଧ୍ୟ ଅଧିକ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅନୁକ୍ରମେ ବଢ଼ିଯାଏ।
ପୃଥିଵୀ ପ୍ରଭୃତୀନାଂ ତୁ ନାନ୍ଯତ୍କିଂଚିଦିହୋଦିତମ୍ । ସୈଷା ହି ରାଧିକା ଗୋପୀ ଜନସ୍ତସ୍ଯାଃ ସଖୀଗଣଃ
ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରୁ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି କୁହାଯାଇନାହିଁ; କାରଣ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ରାଧିକା ଗୋପୀ, ତାଙ୍କ ସହଚରୀମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେ।
ତସ୍ଯାଃ ସଖୀସମୂହସ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭୌ ପ୍ରାଣନାଯକୌ । ରାଧାକୃଷ୍ଣୌ ତଯୋଃ ପାଦାଃ ଶରଣଂ ସ୍ଯାଦିହାଶ୍ରଯେ
ସେହି ସଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରିୟ ନାୟକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ରାଧା ଓ କୃଷ୍ଣ; ସେମାନଙ୍କର ପାଦ ହେଉଛି ଆମର ଆଶ୍ରୟ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଶରଣ ନେଉଛି।
ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଗତଵାନସ୍ମି ଜୀଵୋଽହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ । ସୋଽହଂ ଯଃ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମମ ତସ୍ଯ ଯଦସ୍ତି ଚ
ମୁଁ ଶରଣ ନେଲି, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ମୁଁ ଏକ ଆତ୍ମା, ବହୁତ ଦୁଃଖିତ; ଯେଉଁଠାରେ ଶରଣ ମିଳିଛି, ମୋର ଯେଉଁ କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କର।
ସର୍ଵଂ ତାଭ୍ଯାଂ ତଦର୍ଥଂ ହି ତଦ୍ଭୋଗ୍ଯଂ ନ ହ୍ଯହଂ ମମ । ଇତ୍ଯସୌ କଥିତୋ ଵିପ୍ର ମଂତ୍ରସ୍ଯାର୍ଥଃ ସମାସତଃ
ସମସ୍ତ କିଛି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ; ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଭୋଗ ପାଇଁ, ମୋର ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୋର ମାତ୍ର ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଭାବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି।
ଯୁଗଲାର୍ଥସ୍ତଥା ନ୍ଯାସଃ ପ୍ରପତ୍ତିଃ ଶରଣାଗତିଃ । ଆତ୍ମାର୍ପଣମିମେ ପଂଚ ପର୍ଯାଯାସ୍ତେ ମଯୋଦିତାଃ
ଏହି ଯୁଗଳଙ୍କ ପାଇଁ ନିବେଦନ, ଶରଣାଗତି, ଆତ୍ମାର୍ପଣ, ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଏକ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ମୁଁ କୁହିଛି।
ଅଯମେଵ ଚିଂତନୀଯୋ ଦିଵାନକ୍ତମତଂଦ୍ରିତୈଃ
ଏହି ଭାବକୁ ଦିନ ଓ ରାତି, କ୍ଲାନ୍ତି ବିନା ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୃଂଦାଵନମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଏକାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୃନ୍ଦାବନର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନାର ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଶିଵ ଉଵାଚ- ଅଥ ଦୀକ୍ଷାଵିଧିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ନାରଦ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଶ୍ରଵଣାଦେଵ ମୁଚ୍ଯେତ ଵିନା ତସ୍ଯ ଵିଧାନତଃ
ଶିବ କହିଲେ— ଏବେ ମୁଁ ଦୀକ୍ଷାର ବିଧି କୁହିବି, ନାରଦ, ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶୁଣ। କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ବିଧି ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଆଵିରଂଚ୍ଯାଜ୍ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ନଶ୍ଵରଂ ବୁଧଃ । ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକାଦି ତ୍ରିଵିଧ ଦୁଃଖମେଵାନୁଭୂଯ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ବୁଝି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଆତ୍ମିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ।
ଅନିତ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁଖାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଦୁଃଖପକ୍ଷେ ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତାନି ତେଭ୍ଯୋ ଵିଵର୍ଜିତଃ
ସମସ୍ତ ସୁଖ ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ଜାଣି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଲୋକ ସେଗୁଡିକୁ ଦୁଃଖର ପକ୍ଷରେ ଛାଡିଦିଏ ଏବଂ ସେମାନଠାରୁ ଅଲଗା ରହେ।
ଵିରଜ୍ଯ ସଂସୃତେର୍ହାନୌ ସାଧନାନି ଵିଚିଂତଯେତ୍ । ଅନୁତ୍ତମସୁଖସ୍ଯାପି ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ଭୃଶନିର୍ଵୃତଃ
ସଂସାରରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ତାହାର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କିପରି ଉପାୟ ଅଛି ଭାବିବା ଉଚିତ; ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମନରେ ଗଭୀର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ।
ନରାଣାଂ ଦୁଷ୍କରତ୍ଵଂ ହି ଵିଜ୍ଞାଯ ଚ ମହାମତିଃ । ଭୃଶମାର୍ତ୍ତସ୍ତତୋ ଵିପ୍ର ମାଂ ଗୁରୁଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କେତେ ଦୁର୍ଲଭ ତାହା ବୁଝି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯେଉଁଠି ଅତି ଦୁଃଖିତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ମୋତେ ଗୁରୁ ଭାବେ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ।