ଯଦି ଭକ୍ତିର୍ଭଵେଦେଷାଂ କୃଷ୍ଣେ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରେ । ତଦାଧିକାରିଣଃ ସର୍ଵେ ନାନ୍ଯଥା ମୁନିସତ୍ତମ
ଯଦି ସେମାନଙ୍କର କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁରଙ୍କୁ ନେଇ ଭକ୍ତି ରହିଛି, ତେବେ ସମସ୍ତେ ଅଧିକାରୀ; ନହେଲେ ନୁହେଁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯାଜ୍ଞିକୋ ଦାନନିରତଃ ସର୍ଵତଂତ୍ରୋପସେଵକଃ । ସତ୍ଯଵାଦୀ ଯତିର୍ଵାପି ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗଃ
ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦାନରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତନ୍ତ୍ରର ସେବକ, ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ବା ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀ।
ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠଃ କୁଲୀନୋ ଵା ତପସ୍ଵୀ ଵ୍ରତତତ୍ପରଃ । ଅତ୍ରାଧିକାରୀ ନ ଭଵେତ୍କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ତପସ୍ବୀ କିମ୍ବା ବ୍ରତରେ ଲଗ୍ନ ଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାରୀ ହେବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦକୃଷ୍ଣଭକ୍ତାଯ କୃତଘ୍ନାଯ ନ ମାନିନେ । ନ ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିହୀନାଯ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନାସ୍ତିକାଯ ଚ
ତେଣୁ, ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ନାହିଁ, କୃତଘ୍ନ, ଅହଂକାରୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ କିମ୍ବା ନାସ୍ତିକ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଚାଶୁଶ୍ରୂଷଵେ ଵାଚ୍ଯଂ ନାସଂଵତ୍ସରସେଵିନେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣେଽନନ୍ଯଭକ୍ତାଯ ଦଂଭଲୋଭଵିଵର୍ଜିନେ
ଯିଏ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନି, ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ସେବା କରେନି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଯିଏ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ଚାଳାକି ଓ ଲୋଭ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି।
କାମକ୍ରୋଧଵିମୁକ୍ତାଯ ଦେଯମେତତ୍ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଋଷିଶ୍ଚୈଵାହମେତସ୍ଯ ଗାଯତ୍ରୀଛଂଦ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଉଁଠି ଏହା ସାବଧାନରେ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହାର ଋଷି ମୁଁ ନିଜେ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଦେଵତା ବଲ୍ଲଵୀକାଂତୋ ମଂତ୍ରସ୍ଯ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ସପ୍ରିଯସ୍ଯ ହରେର୍ଦାସ୍ଯେ ଵିନିଯୋଗ ଉଦାହୃତଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା ହେଲେ ଗୋପୀମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ। ଏହାର ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି ପ୍ରିୟା ସହିତ ହରିଙ୍କ ସେବା।
ଆଚକ୍ରାଦ୍ଯୈସ୍ତଥା ମଂତ୍ରୈଃ ପଂଚାଂଗାନି ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ଅଥଵାପି ସ୍ଵବୀଜେନ କରାଂଗନ୍ଯାସକୌ ଚରେତ୍
ଠିକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚ ଅଂଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍। ନହେଲେ, ନିଜ ବୀଜାକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ହାତ ଓ ଶରୀରରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମଂତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଥମୋ ଵର୍ଣୋ ବିଂଦୁନା ମୂର୍ଧ୍ନିଭୂଷିତଃ । ଗମିତ୍ଯେଵଂ ଭଵେଦ୍ବୀଜଂ ନମଃ ଶକ୍ତିରିହୋଦିତା
ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ମୁଣ୍ଡରେ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ବୀଜ ହୁଏ। 'ନମଃ' ଏଠାରେ ଶକ୍ତି ଭାବେ କହାଯାଇଛି।
ଅଂତିମାର୍ଣୈର୍ଦଶାଂଗାନି ତୈରେଵ ଚ ତଥାର୍ଚନମ୍ । ଗଂଧପୁଷ୍ପାଦିଭିସ୍ତଚ୍ଚ ଜଲୈରେଵାପ୍ଯସଂଭଵେ
ଶେଷ ଅକ୍ଷରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦଶ ଅଂଗ ଓ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହା ଉପଲବ୍ଧ ନ ହେଲେ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ୍।
ନ୍ଯାସପୂର୍ଵଵିଧାନେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ହରିତୁଷ୍ଟଯେ । ଅତଏଵାସ୍ଯ ମଂତ୍ରସ୍ଯ ନ୍ଯାସାଦ୍ଯନ୍ଯେ ଵଦଂତି ଚ
ନ୍ୟାସ ପୂର୍ବକ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ନ୍ୟାସ କଥା କହନ୍ତି।
ସକୃଦୁଚ୍ଚାରଣାଦେଵ କୃତକୃତ୍ଯତ୍ଵଦାଯିନଃ । ତଥାପି ଦଶଧା ନିତ୍ଯଂ ଜପାଦ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଵିନ୍ଯସେତ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ। ତଥାପି, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦଶଥର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଥ ଧ୍ଯାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମଂତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ପୀତାଂବରଂ ଘନଶ୍ଯାମଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଵନମାଲିନମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୟାନ କହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଘନ ମେଘପରି ଶ୍ୟାମ, ଦୁଇଟି ହାତ, ବନମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା।
ବର୍ହିବର୍ହକୃତୋତ୍ତଂସଂ ଶଶିକୋଟିନିଭାନନମ୍ । ଘୂର୍ଣାଯମାନନଯନଂ କର୍ଣିକାରାଵତଂସିନମ୍
ମୟୂରପିଛର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଦୃଷ୍ଟି, କାନରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଲଗାଇଥିବା।
ଅଭିତଶ୍ଚଂଦନେନାଥ ମଧ୍ଯେ କୁଂକୁମବିଂଦୁନା । ରଚିତଂ ତିଲକଂ ଭାଲେ ବିଭ୍ରତଂ ମଂଡଲାକୃତିମ୍
ମୁହଁ ଚାରିପାଖରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା, ମଧ୍ୟରେ କୁଙ୍କୁମ ବିନ୍ଦୁର ଟିକି ଲଗାଇଥିବା, ମାଥାରେ ଗୋଳ ଚିହ୍ନ ଥିବା।
ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂକାଶଂ କୁଂଡଲାଭ୍ଯାଂ ଵିରାଜିତମ୍ । ଘର୍ମାମ୍ବୁକଣିକାରାଜଦ୍ଦର୍ପଣାଭକପୋଲକମ୍
ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, କଣରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଘାମ ଓ ପାଣିର ତିନିକି ଫୁଟିଥିବା ଗୋଲାପି ଗାଲ ମାନେ ଆଇନା ପରି ଚମକୁଥିବା।
ପ୍ରିଯାସ୍ଯ ନ୍ଯସ୍ତନଯନଂ ଲୀଲାପାଂଗୋନ୍ନତଭ୍ରୁଵମ୍ । ଅଗ୍ରଭାଗନ୍ଯସ୍ତମୁକ୍ତା ଵିସ୍ଫୁରତ୍ପ୍ରୋଚ୍ଚନାସିକମ୍
ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥିବା, ଲୀଳାଭରା ଚାହାଣି ଓ ଉଠା ଭୂରୁ, ନାକର ଟିପରେ ମୁକ୍ତା ଲଗାଇଥିବା, ଚମକୁଥିବା ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ନାକ।
ଦଶନଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନଯା ରାଜତ୍ପକ୍ଵବିଂବଫଲାଧରମ୍ । କେଯୂରାଂଗଦସଦ୍ରତ୍ନମୁଦ୍ରିକାଭିର୍ଲସତ୍କରମ୍
ପକ୍ୱ ବିମ୍ବା ଫଳ ଭଳି ଠୋଠ, ଦାନ୍ତର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା, କେୟୂର, ବାହୁବଳୟ, ମୂଦ୍ରିକା ଓ ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ହାତ ଶୋଭିତ।
ବିଭ୍ରତଂ ମୁରଲଦ୍ଯଂ ଵାମେ ପାଣୌ ପଦ୍ମଂ ତଥୈଵ ଚ । କାଂଚୀଦାମସ୍ଫୁରନ୍ମଧ୍ଯଂ ନୂପୁରାଭ୍ଯାଂ ଲସତ୍ପଦମ୍
ବାମ ହାତରେ ବାଂଶୀ ଓ ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା, ମଧ୍ୟେ ଚମକୁଥିବା କାଞ୍ଚୀ, ପାଦରେ ନୂପୁର ଲଗାଇ ଚମକୁଥିବା।
ରତିକେଲିରସାଵେଶ ଚପଲଂ ଚପଲେକ୍ଷଣମ୍ । ହସଂତଂ ପ୍ରିଯଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ହାସଯଂତଂ ଚ ତାଂ ମୁହୁଃ
ରତିର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଖେଳାଳି ଚାହାଣି, ପ୍ରିୟା ସହ ହସୁଥିବା, ପୁନିପୁନି ସେଠି ପ୍ରିୟାକୁ ହସାଉଥିବା।
ଇତ୍ଥଂ କଲ୍ପତରୋର୍ମୂଲେ ରତ୍ନସିଂହାସନୋପରି । ଵୃଂଦାରଣ୍ଯେ ସ୍ମରେତ୍କୃଷ୍ଣଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ଏଭଳି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷର ମୂଳରେ, ରତ୍ନମଣି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସିଂହାସନ ଉପରେ, ବୃନ୍ଦାବନ ଉଦ୍ୟାନରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଥିତାଂ ତସ୍ଯ ରାଧିକାଂ ଚ ସ୍ମରେତ୍ତତଃ । ନୀଲଚୋଲକସଂଵୀତାଂ ତପ୍ତହେମସମପ୍ରଭାମ୍
ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ରାଧିକାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଗାଢ଼ ନୀଳ ଚିରେ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେହ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଚମକୁଛି।
ପଟ୍ଟାଂଚଲେନାଵୃତାର୍ଦ୍ଧ ସୁସ୍ମେରାନନପଂକଜାମ୍ । କାଂତଵକ୍ତ୍ରେ ନ୍ଯସ୍ତନେତ୍ରାଂ ଚକୋରୀ ଚଂଚଲେକ୍ଷଣାମ୍
ତାଙ୍କର ଅର୍ଧଦେହ ପଟ ଆଞ୍ଚଳରେ ଢାକା, ମୃଦୁ ହସରେ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରିୟଙ୍କର ମୁଖରେ ଅଟକିଛି, ଚକୋର ପକ୍ଷୀ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ।
ଅଂଗୁଷ୍ଠତର୍ଜନୀଭ୍ଯାଂ ଚ ନିଜକାଂତମୁଖାଂବୁଜେ । ଅର୍ପଯଂତୀଂ ପୂଗଫଲଂ ପର୍ଣଚୂର୍ଣସମନ୍ଵିତମ୍
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଠି ଏବଂ ତରଜନୀ ଦ୍ୱାରା, ରାଧିକା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ପାନ ଫଳ ଏବଂ ପତ୍ର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ମୁକ୍ତାହାରସ୍ଫୁରଚ୍ଚାରୁ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାମ୍ । କ୍ଷୀଣମଧ୍ଯାଂ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣୀଂ କିଂକିଣୀଜାଲମଂଡିତାମ୍
ମୁକ୍ତା ହାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଥିବା ଅଂଶ, ସୁକୁମାର କମର, ପ୍ରସ୍ଥ ନିତମ୍ବ ଏବଂ ଘଂଟି ଲାଗିଥିବା କମରବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ।
ରତ୍ନତାଟଂକକେଯୂରମୁଦ୍ରା ଵଲଯଧାରିଣୀମ୍ । ରଣତ୍କଟକମଂଜୀର ରତ୍ନପାଦାଂଗୁଲୀଯକାମ୍
ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା କନ୍ତା, ବାହୁବନ୍ଧ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଏବଂ ଚୂଡ଼ି ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଝଙ୍କାର ହେଉଥିବା କଂକଣ ଏବଂ ପାଦସର ଏବଂ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପାଦଅଙ୍ଗୁଠି ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଲାଵଣ୍ଯସାରମୁଗ୍ଧାଂଗୀଂ ସର୍ଵାଵଯଵସୁଂଦରୀମ୍ । ଆନଂଦରସସଂମଗ୍ନାଂ ପ୍ରସନ୍ନାଂ ନଵଯୌଵନାମ୍
ସମସ୍ତ ଶୋଭାର ସାର ତାଙ୍କର ଦେହ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଗ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଆନନ୍ଦର ରସରେ ଡୁବିଥିବା, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ତରୁଣ୍ୟର ତାଜାପନିରେ ରହିଛନ୍ତି।
ସଖ୍ଯଶ୍ଚ ତସ୍ଯା ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତତ୍ସମାନଵଯୋଗୁଣାଃ । ତତ୍ସେଵନପରାଭାଵ୍ଯାଶ୍ଚାମରଵ୍ଯଜନାଦିଭିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ବୟସ ଏବଂ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ, ସେମାନେ ସେଠି ଚାମର, ବିଜନି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ଧରି ରାଧିକାଙ୍କ ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ।
ଅଥ ତୁଭ୍ଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମଂତ୍ରାର୍ଥଂ ଶୃଣୁ ନାରଦ । ବହିରଂଗୈଃ ପ୍ରପଂଚସ୍ଯ ସ୍ଵାଂଶୈର୍ମାଯାଦି ଶକ୍ତିଭିଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ କହିବି, ଶୁଣ ନାରଦ। ତାଙ୍କର ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା, ମାୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅଂତରଂଗୈସ୍ତଥା ନିତ୍ଯଵିଭୂତୈସ୍ତୈଶ୍ଚିଦାଦିଭିଃ । ଗୋପନାଦୁଚ୍ଯତେ ଗୋପୀ ରାଧିକା କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭା । ଦେଵୀ କୃଷ୍ଣମଯୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ରାଧିକା ପରଦେଵତା
ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଗୁଣମାନେ, ଯେପରି ଚେତନା ଇତ୍ୟାଦି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଗୋପୀ, ରାଧିକା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଦେବୀ କୃଷ୍ଣମୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ରାଧିକା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ।